Đau chân về đêm rồi tự hết: Có phải trẻ đang lớn nhanh?

Nhiều phụ huynh hoảng hốt khi con đang khỏe mạnh bỗng ôm chân khóc vào ban đêm vì đau nhức. Không ít người lo lắng đây là dấu hiệu viêm khớp, thiếu canxi hoặc bệnh lý xương nguy hiểm.

Thực tế, phần lớn các trường hợp có thể là “đau tăng trưởng” – một hiện tượng lành tính khá phổ biến ở trẻ từ 3 đến 12 tuổi. Tuy nhiên, không phải mọi cơn đau chân ở trẻ đều vô hại.

 Điều quan trọng là cha mẹ cần nhận biết được những dấu hiệu điển hình của đau tăng trưởng và phân biệt với các bệnh lý như viêm khớp tự phát thiếu niên, nhiễm trùng xương khớp hoặc các rối loạn cơ xương khác để đưa trẻ đi khám đúng thời điểm.

Đau tăng trưởng là gì?

Mặc dù được gọi là “đau tăng trưởng”, các nhà khoa học hiện nay chưa chứng minh được cơn đau xuất hiện trực tiếp do xương dài ra.

Thuật ngữ này được dùng để mô tả tình trạng đau cơ xương lành tính thường gặp ở trẻ em đang phát triển.

Đặc điểm thường gặp:

• Xuất hiện ở trẻ từ 3-12 tuổi.
• Đau vùng cẳng chân, bắp chân hoặc đùi.
• Đau nhiều vào chiều tối hoặc ban đêm.
• Buổi sáng trẻ hoàn toàn bình thường.
• Không gây tổn thương khớp hay xương.

Theo các chuyên gia nhi khoa, đây là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây đau chân tái diễn ở trẻ em.

Không phải xương đang lớn lên nên bị đau

Đây là hiểu lầm phổ biến nhất của phụ huynh.

Nhiều người cho rằng xương dài ra khiến trẻ đau.

Thực tế, nguyên nhân được cho là liên quan đến:

• Hoạt động thể lực nhiều trong ngày.
• Sự mệt mỏi của cơ và mô mềm quanh xương.
• Đặc điểm cảm nhận đau ở trẻ đang phát triển.
• Một số yếu tố cơ sinh học như bàn chân bẹt hoặc tăng linh hoạt khớp.

Hãy hình dung cơ chân của trẻ giống như dây cao su phải hoạt động liên tục.

Sau một ngày chạy nhảy, leo cầu thang, đá bóng hoặc vui chơi, các nhóm cơ có thể trở nên nhạy cảm hơn vào buổi tối.

Đó là lý do nhiều trẻ chỉ đau vào ban đêm nhưng sáng hôm sau lại chạy nhảy bình thường.

Dấu hiệu điển hình của đau tăng trưởng

•  Đau ở cả hai chân.
•  Thường đau vùng bắp chân hoặc đùi.
• Đau xuất hiện chiều tối hoặc ban đêm.
•  Trẻ tỉnh giấc vì đau.
•  Buổi sáng hết đau hoàn toàn.
• Không sưng khớp.
•  Không đỏ khớp.
•  Không sốt.
•  Không đi khập khiễng.
•  Trẻ vẫn vận động bình thường giữa các cơn đau.

Khi nào cơn đau có thể là dấu hiệu bệnh lý?

Không nên gán mọi cơn đau chân ở trẻ cho đau tăng trưởng.

Bảng phân biệt

Những dấu hiệu cảnh báo đỏ

Nếu trẻ có một trong các biểu hiện dưới đây, cần đưa đi khám sớm:

• Sưng khớp.
• Đỏ hoặc nóng khớp.
• Sốt kéo dài.
• Đau chỉ một bên chân.
• Đau tăng dần theo thời gian.
• Đi khập khiễng.
• Mệt mỏi bất thường.
• Sụt cân.
• Cứng khớp buổi sáng.
• Đau đánh thức trẻ nhiều đêm liên tiếp

Đây có thể là dấu hiệu của:

• Viêm khớp tự phát thiếu niên.
• Viêm xương tủy.
• Nhiễm trùng khớp.
• Bệnh lý huyết học.
• Một số bệnh cơ xương khác.

Cha mẹ nên làm gì khi trẻ bị đau tăng trưởng?

1. Massage nhẹ vùng đau

Đây là biện pháp được nhiều chuyên gia khuyến nghị.

• Xoa bóp nhẹ nhàng.
• Không ấn quá mạnh.
• Trấn an trẻ.
• Theo dõi mức độ đau.

2. Chườm ấm

Nhiệt độ ấm giúp cơ thư giãn.

Có thể:

•  Dùng khăn ấm.
•  Tắm nước ấm trước ngủ.
•  Chườm 10-15 phút.

3. Khuyến khích vận động hợp lý

Không cần cấm trẻ chạy nhảy.

Tuy nhiên nên:

• Khởi động trước khi chơi thể thao.
•  Mang giày phù hợp.
•  Nghỉ ngơi sau vận động mạnh.

4. Đảm bảo dinh dưỡng đầy đủ

Mặc dù đau tăng trưởng không phải do thiếu canxi, trẻ vẫn cần:

• Canxi.
• Vitamin D.
• Protein.
• Magie.
• Rau xanh.
• Trái cây.

Một chế độ ăn cân đối hỗ trợ hệ cơ xương phát triển khỏe mạnh.

5. Theo dõi nhật ký cơn đau

Cha mẹ nên ghi lại:

• Thời điểm đau.
• Vị trí đau.
• Mức độ đau.
• Hoạt động trong ngày.
• Triệu chứng đi kèm

Lời khuyên:

Đau tăng trưởng là tình trạng lành tính và thường tự cải thiện theo thời gian. Tuy nhiên, chẩn đoán này chỉ được đặt ra khi đã loại trừ các nguyên nhân bệnh lý khác. Phụ huynh không nên tự ý bổ sung canxi liều cao hoặc sử dụng thuốc giảm đau kéo dài nếu chưa có chỉ định y tế. Khi cơn đau kèm sốt, sưng khớp, đi khập khiễng hoặc ảnh hưởng sinh hoạt hàng ngày, trẻ cần được khám chuyên khoa nhi hoặc cơ xương khớp để tìm nguyên nhân chính xác.

Đau tăng trưởng là hiện tượng khá phổ biến ở trẻ từ 3-12 tuổi và đa số lành tính. Đặc điểm quan trọng nhất là cơn đau thường xuất hiện vào buổi tối hoặc ban đêm, không kèm sưng khớp và trẻ vẫn vận động bình thường vào ngày hôm sau. 

Tuy nhiên, cha mẹ không nên chủ quan với các dấu hiệu bất thường như sốt, sưng khớp, đau kéo dài hoặc đi khập khiễng. Hiểu đúng về đau tăng trưởng giúp phụ huynh vừa tránh lo lắng quá mức, vừa không bỏ sót những bệnh lý cơ xương khớp nguy hiểm ở trẻ.