“Con gái, đừng ăn nữa!”.

Trong lúc đi thăm bệnh nhân tại Khoa Phẫu thuật Gan mật của một bệnh viện trực thuộc, giọng bác sĩ trực đột nhiên vang lên. Tiểu Văn 15 tuổi ở Trung Quốc, đang nhấm nháp một miếng đùi gà đóng gói sẵn, dầu mỡ vẫn còn dính ở khóe miệng, cô bé này mới bước vào năm đầu tiên của cấp 3, vừa được chẩn đoán mắc một khối u ác tính kích thước 107mm×118mm ở gan, gần như chiếm hết một nửa lá gan.

Bác sĩ điều trị giải thích rằng cô bé đến khám với triệu chứng đau bụng bên phải, và kết quả khám khiến mọi người đều kinh ngạc. Một đứa trẻ mới bước vào lớp 10 lại có khối u 10cm ở gan? “Con bé rất thích ăn vặt, và trong các buổi khám bệnh sáng, nó vẫn ăn đùi gà đóng gói cho bữa sáng!”.

Điều khiến các bác sĩ lo lắng hơn nữa là trong gia đình Tiểu Văn không có tiền sử ung thư suốt ba thế hệ, và cô bé chưa từng tiếp xúc với chất gây ung thư nào trong cuộc sống hàng ngày. “Chính xác thì thứ gì đã phá hủy gan của đứa trẻ?”. Đối mặt với những câu hỏi đầy lo lắng của bố mẹ, nhật ký ăn uống chi tiết đã hé lộ sự thật: Trong hai năm qua, Tiểu Văn ăn 7 gói thịt xông khói cay hoặc 1 xô mì ăn liền mỗi ngày, uống 5 cốc trà sữa ngọt và 4 phần gà rán hoặc khoai tây chiên. Cô bé hầu như không bao giờ ăn trái cây và rau tươi hoặc uống nước lọc.

Bác sĩ đưa ra một ví dụ, bánh bao hấp tự làm có thể bị mốc nếu không được bảo quản đúng cách trong 3 ngày. Tuy nhiên, những đồ chế biến sẵn lại có hạn sử dụng tới 18-24 tháng, điều này là do có thêm chất bảo quản và phụ gia. Chính những chất này là thứ ta cần phải để ý. Không phải những thứ đó không ăn được, mà là phải ăn với liều lượng như thế nào để hạn chế gây hại cho sức khỏe.

Hiện tại, Tiểu Văn đã trải qua phẫu thuật cắt bỏ khối u và đang bước vào giai đoạn hóa trị thứ ba.

Các chuyên gia chỉ ra rằng mặc dù các yếu tố nguy cơ chính gây ung thư gan bao gồm nhiễm virus viêm gan B và C và nghiện rượu, nhưng thói quen ăn uống không lành mạnh, các yếu tố môi trường và lối sống cũng đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của ung thư gan.

Đặc biệt, thanh thiếu niên, những người có cơ thể vẫn đang phát triển và chức năng các cơ quan chưa hoàn thiện, sẽ phải chịu gánh nặng lớn cho gan nếu tiêu thụ một lượng lớn thực phẩm chế biến sẵn chứa chất bảo quản và phụ gia trong thời gian dài.

Hai “kẻ giết người thầm lặng”: đường và chất phụ gia

2 thành phần này là nguyên nhân chính gây tổn hại gan ở thanh thiếu niên. Tác dụng kết hợp của chúng có thể đẩy nhanh quá trình bệnh gan, vì vậy cần hết sức thận trọng.

– Đường ẩn: tích tụ trực tiếp thành mỡ trong gan

Trà sữa ngọt và đồ uống có ga, thường được thanh thiếu niên tiêu thụ, có hàm lượng fructose cực cao. Ví dụ, Tiểu Văn uống năm cốc trà sữa mỗi ngày, tiêu thụ hơn 35 gram fructose, vượt xa giới hạn khuyến nghị hàng ngày là 25 gram của Tổ chức Y tế Thế giới.

Quan trọng hơn, quá trình chuyển hóa fructose hoàn toàn phụ thuộc vào gan; việc tiêu thụ quá nhiều sẽ trực tiếp chuyển hóa thành chất béo, tích tụ trong các tế bào gan và dẫn đến bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu. Sau đó thông qua “căng thẳng oxy hóa”, gan dần dần tiến triển thành ung thư gan theo con đường “hoại tử tế bào gan – xơ gan”, một quá trình âm thầm và không thể đảo ngược.

– Các chất phụ gia ẩn: Làm tăng gánh nặng cho quá trình giải độc của gan

Nitrit (chất bảo quản) và natri benzoat (chất giữ độ tươi) thường được tìm thấy trong các món ăn vặt cay và mì ăn liền. Acrylamide được tạo ra trong quá trình chế biến ở nhiệt độ cao các loại thực phẩm dạng phồng (như khoai tây chiên và bánh phồng tôm), được Tổ chức Y tế Thế giới phân loại là chất gây ung thư nhóm 2A, sẽ khiến gan phải “làm việc quá sức”.

Gan của thanh thiếu niên chưa phát triển hoàn toàn, và thời gian bán hủy chuyển hóa của các chất phụ gia này trong cơ thể sẽ kéo dài thêm 50%. Điều này tương đương với việc “vừa khiến gan phải xử lý lượng mỡ tích tụ, vừa đưa thêm độc tố vào”. Dưới tác động kép này, bệnh gan sẽ tiến triển nhanh hơn đáng kể.