Kể từ ngày 31/8/2026, Nghị định số 281/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực thi hành, sửa đổi và bổ sung nhiều điều khoản trọng yếu của Nghị định 123/2024/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai. Toàn bộ các nội dung mới này đã được tích hợp đồng bộ trong Văn bản hợp nhất số 73/2026/VBHN-NĐ-BNNMT do Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành, đánh dấu bước chuyển mạnh mẽ trong phân cấp quản lý và nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật tại cơ sở.

Nâng thẩm quyền xử phạt cấp xã lên đến 500 triệu đồng

Thay đổi mang tính đột phá nhất trong văn bản mới là việc gia tăng thẩm quyền trực tiếp cho cấp chính quyền cơ sở:

Mức phạt tiền tăng gấp 50 lần: Chủ tịch UBND cấp xã hiện có quyền phạt tiền lên tới 250 triệu đồng đối với cá nhân và 500 triệu đồng đối với tổ chức vi phạm (thay vì mức giới hạn tối đa chỉ 05 triệu đồng theo Nghị định 123/2024/NĐ-CP trước đây).

Chế tài bổ sung: Người đứng đầu chính quyền cấp xã được quyền áp dụng hình thức phạt cảnh cáo, đình chỉ hoạt động dịch vụ tư vấn đất đai trong thời hạn 03 tháng, đồng thời ban hành đầy đủ các biện pháp khắc phục hậu quả theo luật định.

Bãi bỏ thẩm quyền cấp huyện: Nghị định 281/2026/NĐ-CP chính thức bãi bỏ quy định về thẩm quyền xử phạt của Chủ tịch UBND cấp huyện, tập trung thẩm quyền xử lý nhanh chóng ngay tại địa bàn cơ sở.

Bên cạnh đó, các chức danh như Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, Trưởng đoàn kiểm tra chuyên ngành đất đai, Trưởng đoàn kiểm tra do thủ trưởng cơ quan thuộc Bộ thành lập được trao quyền phạt tiền lên tới 400 triệu đồng.

Thẩm quyền của lực lượng Công an nhân dân cũng được mở rộng để trực tiếp xử lý các sai phạm nghiêm trọng như lấn chiếm đất, tự ý chuyển mục đích sử dụng, cản trở quyền sử dụng đất hợp pháp, làm giả hồ sơ hoặc vi phạm quy định về cung cấp thông tin dữ liệu đất đai.

Xác lập mức phạt tại đặc khu và nguyên tắc đồng sở hữu

Nghị định mới đã bổ sung khung hướng dẫn cụ thể nhằm giải quyết các tình huống phát sinh từ mô hình quản lý hành chính đặc thù:

Cơ chế áp dụng tại đặc khu: Đặc khu đã được công nhận loại đô thị và vận hành với quyền hạn tương đương chính quyền phường sẽ áp dụng khung tiền phạt như đối với cấp phường; nếu hoạt động theo thẩm quyền tương đương cấp xã thì áp dụng mức phạt của cấp xã.

Trường hợp tài sản chung của vợ chồng: Đối với diện tích đất thuộc quyền sử dụng chung của vợ và chồng, khi phát sinh vi phạm hành chính, chế tài xử phạt sẽ được áp dụng như đối với một cá nhân duy nhất.

Đổi mới cách xử lý giấy tờ giả mạo và tính toán số lợi bất hợp pháp

Nghị định 281/2026/NĐ-CP sửa đổi căn bản biện pháp chế tài đối với các hành vi gian lận hồ sơ đất đai:

Hủy bỏ kết quả, buộc nộp lại văn bản: Quy định chuyển từ hình thức “tịch thu” sang “buộc nộp lại” đối với giấy tờ bị tẩy xóa, sửa chữa, làm sai lệch hoặc giấy tờ giả đã sử dụng. Người vi phạm sẽ bị hủy bỏ hoàn toàn kết quả giải quyết thủ tục hành chính liên quan và buộc phải thực hiện lại toàn bộ quy trình từ đầu.

Bổ sung các biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc khôi phục lại nguyên trạng ban đầu của đất cũng như mốc địa giới đơn vị hành chính đã bị xâm phạm, làm sai lệch trước đó.

Quy định nộp lại số lợi bất hợp pháp: Số tiền người vi phạm đã nộp vào ngân sách nhà nước phát sinh từ quá trình sử dụng diện tích đất vi phạm sẽ được khấu trừ vào tổng số lợi bất hợp pháp buộc phải nộp lại. Trường hợp một vi phạm trên cùng một thửa đất do nhiều cá nhân, tổ chức cùng phối hợp thực hiện, nghĩa vụ nộp số lợi bất hợp pháp sẽ được chia đều cho các bên liên quan.