Từ chỉ vàng, tấm sổ đỏ đến danh mục đầu tư: Người Việt đang thay đổi cách tích sản

Có một cách trực quan để đọc lại lịch sử tài chính của các gia đình Việt Nam: nhìn vào thứ họ lựa chọn khi có tiền dư.

Với thế hệ trước, khoản dành dụm thường được đổi thành vài chỉ vàng, một mảnh đất, căn nhà hoặc gửi vào ngân hàng. Đến thế hệ trẻ hơn, danh mục lựa chọn đã mở rộng sang cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ và nhiều sản phẩm tài chính có thể tiếp cận ngay trên điện thoại.

Công cụ thay đổi, nhưng nhu cầu phía sau gần như không đổi: chuyển thu nhập hôm nay thành tài sản cho tương lai. Ở nghĩa rộng nhất, đó chính là tích sản.

Điều đang thay đổi nhanh hơn là quy mô của cải. Nửa đầu năm 2026, GDP Việt Nam tăng trưởng 8,18%. Standard Chartered dự báo tăng trưởng cả năm có thể đạt 9,5% và tiếp tục lên 11% trong năm 2027, dựa trên động lực từ sản xuất, dịch vụ, đầu tư và nhu cầu trong nước.

Với triển vọng của nền kinh tế, Knight Frank đánh giá Việt Nam thuộc nhóm thị trường có tốc độ gia tăng tài sản nhanh nhất thế giới trong 5 năm tới. Số cá nhân sở hữu tài sản ròng từ 30 triệu USD trở lên có thể tăng 59% trong giai đoạn 2026-2031.

Những con số ở đỉnh tháp tài sản chỉ phản ánh một lát cắt, nhưng cho thấy một xu hướng rộng hơn: người Việt đang tích lũy nhiều hơn và bắt đầu đối diện với một bài toán mới – không chỉ tạo ra tài sản, mà còn phải bảo vệ, phân bổ và làm cho tài sản tiếp tục tăng trưởng.

Ảnh minh họa.

Tài sản trước hết phải tạo cảm giác an tâm

Không khó để hiểu vì sao vàng, bất động sản và tiền gửi giữ vị trí đặc biệt trong đời sống tài chính của người Việt. Chúng dễ hình dung, có lịch sử đủ dài và quan trọng hơn, tạo cảm giác tài sản đang hiện hữu: một chỉ vàng có trọng lượng cụ thể, một mảnh đất có giấy tờ, một khoản tiết kiệm có kỳ hạn và lãi suất xác định.

Đến cuối tháng 6/2026, tiền gửi dân cư tại các tổ chức tín dụng đạt 11,07 triệu tỷ đồng, tăng 7,1% so với cuối năm 2025. Chỉ trong nửa đầu năm, người dân gửi thêm khoảng 733.000 tỷ đồng vào hệ thống ngân hàng.

Báo cáo Vietnam Financial Health & Investment Confidence Report 2026 của Thiên Việt Securities cho thấy tiền gửi, vàng và bất động sản chiếm tới 87% danh mục tài sản của nhóm nhà đầu tư cá nhân được khảo sát. Khi quy mô tài sản tăng, tỷ trọng bất động sản còn lớn hơn, từ 29% ở nhóm sở hữu 500 triệu đến dưới 1 tỷ đồng lên 46% ở nhóm có từ 2 tỷ đồng trở lên. Trong khi đó, tổng tỷ trọng cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ và ngoại tệ không vượt quá 10% ở bất kỳ nhóm tài sản nào.

Vàng cũng nằm trong mạch tâm lý ấy. Nghiên cứu của World Gold Council cho thấy 72% nhà đầu tư Việt Nam được khảo sát sở hữu vàng; 68% nghĩ đến vàng đầu tiên khi được hỏi sẽ đầu tư tiền vào đâu, và có tới 81% cho rằng vàng đem lại cảm giác an tâm dài hạn.

Đây không đơn thuần là câu chuyện người Việt thích đất hay thích vàng. Nó cho thấy khi tài sản lớn lên, phản xạ phổ biến vẫn là đưa thêm tiền vào những gì quen thuộc và được coi là chắc chắn.

Vì thế, muốn hiểu cách người Việt tích sản, có lẽ không nên bắt đầu bằng câu hỏi tài sản nào sinh lời cao nhất. Nên bắt đầu bằng một từ khác: an tâm.

Đến cuối tháng 7/2026, VSDC ghi nhận 13,585 triệu tài khoản giao dịch của nhà đầu tư cá nhân trong nước. Ảnh: Đức Thanh

Khi bảng điện bước vào đời sống tài chính

Chứng khoán thay đổi câu chuyện theo một hướng khác. Nếu vàng, đất và tiền gửi chủ yếu gắn với bảo toàn của cải, cổ phiếu đưa người Việt đến gần hơn với khả năng sở hữu sự tăng trưởng của doanh nghiệp và nền kinh tế.

eKYC giúp việc mở tài khoản diễn ra từ xa, dữ liệu trở nên phổ biến, chi phí giao dịch giảm và bảng giá được đưa lên điện thoại. Đến cuối tháng 7/2026, VSDC ghi nhận 13,585 triệu tài khoản giao dịch của nhà đầu tư cá nhân trong nước, tăng hơn 1,5 triệu tài khoản so với cuối tháng 1.

Một nhà đầu tư không nhất thiết chỉ sở hữu một tài khoản chứng khoán, nhưng quy mô này cho thấy chứng khoán đã đi rất xa khỏi vị trí của một thị trường dành cho số ít. Việt Nam đã “bình dân hóa” khả năng giao dịch chứng khoán với tốc độ nhanh. Tuy nhiên, biết mua cổ phiếu không đồng nghĩa với biết tích sản bằng cổ phiếu.

Bất động sản, vì thanh khoản thấp, vô tình tạo ra kỷ luật nắm giữ. Một căn nhà hiếm khi được bán chỉ vì thị trường trải qua vài ngày xấu. Cổ phiếu thì ngược lại: ưu điểm lớn nhất là thanh khoản, nhưng chính khả năng mua bán quá dễ có thể khiến một kế hoạch dài hạn bị đảo lộn bởi vài phiên giảm điểm, một lời khuyên trong hội nhóm hoặc một câu chuyện nhất thời.

Bởi vậy mới xuất hiện nghịch lý: “tích sản cổ phiếu” được nhắc đến ngày càng nhiều, nhưng hành vi thực tế đôi khi vẫn mang nhịp của giao dịch ngắn hạn. Có những khoản đầu tư chỉ được gọi là “dài hạn” sau khi cổ phiếu giảm giá và người nắm giữ chưa muốn hiện thực hóa thua lỗ.

Nhưng thời gian tự nó không thể biến một quyết định kém thành một chiến lược tốt.

Doanh nghiệp tốt hôm nay có thể suy yếu sau vài năm do sự thay đổi của thị trường hoặc một lý do nào đó. Một cổ phiếu có tỷ trọng hợp lý ban đầu có thể trở thành rủi ro tập trung sau một chu kỳ tăng mạnh. Tích sản dài hạn vì thế không phải mua rồi ngồi yên, mà là duy trì một phương pháp đủ bền để đi qua nhiều chu kỳ và đủ linh hoạt để thay đổi khi các giả định ban đầu không còn đúng.

Từ sở hữu nhiều tài sản đến có một danh mục

Đây là lúc ranh giới giữa tích lũy và quản lý tài sản trở nên rõ ràng.

Tích lũy thường bắt đầu bằng câu hỏi: có tiền nên mua gì để giữ giá trị? Quản lý tài sản đi xa hơn: khoản tiền này dành cho mục tiêu nào, trong bao lâu, cần thanh khoản đến đâu và có thể chấp nhận mức rủi ro nào?

Trong bài viết đăng vào giữa tháng 8/2026, ông Ranganath Ananth – Giám đốc cấp cao Khối Khách hàng cá nhân và Quản lý tài sản, HSBC Việt Nam nhận định, phần lớn của cải tại Việt Nam mang đặc trưng của “tài sản thế hệ đầu”: được hình thành nhanh từ kinh doanh, bất động sản và tăng trưởng kinh tế, trong khi chính những người tạo ra khối tài sản ấy cũng lần đầu đối diện với các bài toán bảo vệ, phân bổ và chuyển giao.

Nhìn từ góc độ đó, hơn 11 triệu tỷ đồng nằm trong tiền gửi, tỷ trọng bất động sản gia tăng theo quy mô tài sản và vị trí đặc biệt của vàng không phải những hiện tượng tách biệt. Chúng phản ánh một thị trường nơi năng lực tạo lập của cải đang phát triển nhanh hơn năng lực tổ chức của cải.

Khi thu nhập tăng, bài toán tài chính của một gia đình tự nhiên trở nên phức tạp hơn. Một phần tiền cần đủ thanh khoản cho nhu cầu trước mắt; một phần dành cho căn nhà; một phần chuẩn bị cho việc học của con hoặc tuổi nghỉ hưu; phần vốn có thời hạn dài hơn có thể được đặt vào các tài sản tăng trưởng.

Hiệu quả đầu tư không chỉ phụ thuộc vào việc chọn đúng tài sản, mà còn nằm ở khả năng duy trì một phương pháp nhất quán. Ảnh: Đức Thanh

Tích sản càng dài, phương pháp càng quan trọng

Khi mục tiêu được tính bằng nhiều năm, hiệu quả đầu tư không chỉ phụ thuộc vào việc chọn đúng tài sản, mà còn nằm ở khả năng duy trì một phương pháp nhất quán. Đầu tư định kỳ, đa dạng hóa, kiểm soát tỷ trọng và tái cân bằng vì thế trở thành nền tảng giúp danh mục đi qua các chu kỳ mà không bị chi phối quá nhiều bởi cảm xúc ngắn hạn.

Đây cũng là giá trị chung của quỹ mở, ETF, quỹ chỉ số và các mô hình quản lý danh mục: đưa những công việc đòi hỏi thời gian và chuyên môn – từ phân bổ, theo dõi đến điều chỉnh danh mục – vào một quy trình có hệ thống. Mỗi sản phẩm có một cấu trúc riêng, phù hợp với những nhu cầu và khẩu vị khác nhau.

Trong bức tranh ấy, Direct Indexing mở thêm một lựa chọn đáng chú ý đối với nhà đầu tư Việt Nam. Thay vì sở hữu chứng chỉ quỹ, nhà đầu tư trực tiếp nắm giữ các cổ phiếu trong danh mục, trong khi quá trình phân bổ, giám sát và tái cân bằng vẫn được tổ chức theo một phương pháp nhất quán.

Cấu trúc này phù hợp với tâm lý coi trọng quyền sở hữu trực tiếp, sự minh bạch và cảm giác chủ động vốn đã hiện diện lâu đời trong văn hóa tích sản của người Việt. Đồng thời, nó bổ sung phần còn thiếu trong việc tự nắm giữ cổ phiếu: kỷ luật quản lý danh mục dài hạn.

Direct Indexing không thay thế quỹ mở hay ETF, mà làm phong phú thêm hệ sinh thái quản lý tài sản. Một thị trường trưởng thành cần đủ nhiều giải pháp để mỗi dòng tiền, với mục tiêu và thời hạn khác nhau, đều tìm được cách tham gia phù hợp.

Bởi vậy, chặng tiếp theo của văn hóa tích sản Việt Nam có thể không nằm ở việc tìm kiếm một loại tài sản hoàn toàn mới, mà ở cách tổ chức tài sản tốt hơn: từ sở hữu riêng lẻ sang quản lý theo danh mục, từ quyết định cảm tính sang một phương pháp có kỷ luật và mang tính chuyên môn cao./.