8 bí mật đằng sau công nghệ IMAX hàng trăm tỷ đồng tạo nên siêu phẩm The Odyssey

The Odyssey và cơn sốt mang tên Christopher Nolan

Ít ai nghĩ rằng một trường ca Hy Lạp ra đời cách đây gần 3.000 năm lại có thể trở thành tâm điểm của phòng vé toàn cầu trong năm 2026.

Nhưng đó chính xác là những gì The Odyssey làm được.

264,1 triệu USD doanh thu toàn cầu chỉ sau cuối tuần đầu tiên không đơn thuần là một con số đẹp. Nó là lời khẳng định rằng giữa thời đại TikTok, YouTube Shorts và streaming, hàng triệu khán giả vẫn sẵn sàng bỏ tiền để xem một câu chuyện mà nhiều người từng phải học ở trường phổ thông.

Thành công ấy càng trở nên đặc biệt khi nhìn vào chính chất liệu của bộ phim.

The Odyssey không dựa trên một thương hiệu siêu anh hùng đang ăn khách. Không phải phần tiếp theo của một loạt phim đình đám. Cũng không được xây dựng từ trò chơi điện tử hay truyện tranh có sẵn lượng người hâm mộ khổng lồ. Christopher Nolan chọn chuyển thể sử thi Odyssey của Homer, một trong những tác phẩm lâu đời nhất của văn minh phương Tây.

Theo dữ liệu phòng vé, gần một nửa lượng người xem trong tuần đầu thuộc nhóm 18-34 tuổi. Trên Letterboxd, The Odyssey trở thành bộ phim đạt một triệu lượt đánh dấu “đã xem” nhanh nhất lịch sử. Những tấm vé IMAX mở bán trước cả năm liên tục trong tình trạng cháy hàng.

Ngay cả những suất chiếu lúc 2-3 giờ sáng cũng kín chỗ. Đó là hiện tượng rất hiếm trong thời đại mà chỉ vài tuần sau công chiếu, phần lớn bom tấn đều sẽ xuất hiện trên các nền tảng trực tuyến.

Christopher Nolan đã trở thành một thương hiệu

Trong nhiều năm, ngôi sao luôn là yếu tố quan trọng để Hollywood thu hút khán giả đến rạp. Tuy nhiên, Christopher Nolan thuộc số ít đạo diễn có thể khiến tên mình trở thành lý do để khán giả mua vé.

Khán giả mua vé The Odyssey không hẳn vì Matt Damon, Tom Holland hay Zendaya. Họ mua vé vì dòng chữ “A Film by Christopher Nolan”. Đó là thứ quyền lực mà rất ít đạo diễn trong lịch sử điện ảnh sở hữu.

Từ Memento, The Prestige, Inception, Interstellar cho tới Oppenheimer, Nolan gần như chưa từng lặp lại chính mình. Mỗi tác phẩm đều khác biệt về bối cảnh, thể loại và cách kể chuyện, nhưng vẫn mang một dấu ấn đủ rõ để người xem nhận ra chỉ sau vài phút.

Điều đó tạo nên một mối quan hệ đặc biệt giữa Nolan và khán giả. Họ không chỉ đi xem một bộ phim. Họ đi xem cách Christopher Nolan sẽ kể câu chuyện ấy như thế nào.

Có lẽ vì thế mà The Odyssey nhanh chóng vượt khỏi khuôn khổ của một bom tấn thông thường để trở thành một sự kiện văn hóa.

Trên mạng xã hội, khán giả bàn luận về những cú máy, tỷ lệ khung hình, âm thanh, cách dựng cảnh chiến trận hay hành trình trở về của Odysseus nhiều không kém nội dung phim.

Không ít người còn lên kế hoạch xem lại lần thứ hai, thậm chí lần thứ ba, chỉ để chú ý đến những chi tiết mình bỏ lỡ trong lần xem đầu tiên.

Đó là kiểu hiệu ứng mà Hollywood từng chứng kiến với Interstellar hay Oppenheimer.

Giờ đây, nó lặp lại với The Odyssey.

Nhưng thành công của The Odyssey không chỉ đến từ Christopher Nolan

Nếu chỉ nhìn vào danh tiếng của vị đạo diễn người Anh, người ta rất dễ bỏ qua một nhân vật khác cũng đóng vai trò quan trọng không kém.

Đó là IMAX.

Trong nhiều cuộc phỏng vấn sau công chiếu, Richard Gelfond – CEO IMAX – liên tục nhấn mạnh rằng The Odyssey được tạo ra để xem trên màn hình IMAX, chứ không đơn thuần là một bộ phim “có phiên bản IMAX”.

Con số doanh thu phần nào phản ánh điều đó.

Chỉ riêng các phòng chiếu IMAX đã mang về hơn 51 triệu USD trong tuần đầu tiên, tương đương gần một phần tư doanh thu toàn cầu của bộ phim. Đây là tỷ lệ hiếm thấy đối với một bom tấn Hollywood, cho thấy lượng lớn khán giả chủ động lựa chọn định dạng IMAX thay vì các phòng chiếu thông thường.

Thậm chí, nhiều cụm rạp dành trọn ba tuần chỉ để trình chiếu duy nhất The Odyssey ở các phòng IMAX.

Trong khi đó, những suất chiếu ở hệ thống IMAX 70 mm, định dạng mà Christopher Nolan luôn theo đuổi, gần như kín chỗ ngay từ khi mở bán.

Điều đó đặt ra một câu hỏi thú vị.

Điều gì khiến hàng triệu người sẵn sàng trả mức giá vé cao hơn, chấp nhận xếp hàng lâu hơn, thậm chí di chuyển hàng trăm kilomet chỉ để xem cùng một bộ phim trên một màn hình khác?

Liệu IMAX thực sự khác biệt đến mức ấy?

Hay Christopher Nolan đã biến một công nghệ trình chiếu thành một phần không thể tách rời của trải nghiệm điện ảnh?

Giải mã IMAX, Công nghệ mà Christopher Nolan theo đuổi suốt gần hai thập kỷ

Nếu coi The Odyssey là đỉnh cao trong sự nghiệp của Christopher Nolan, thì IMAX chính là con đường đưa ông đến đó.

Ít người biết rằng mối quan hệ giữa Nolan và IMAX bắt đầu từ năm 2008 với The Dark Knight. Khi ấy, phần lớn đạo diễn Hollywood chỉ xem IMAX như một “gia vị” dành cho những cảnh cháy nổ hay rượt đuổi hoành tráng. Máy quay IMAX quá lớn, quá nặng, phát ra tiếng ồn lớn và chỉ có thể ghi hình trong vài phút trước khi phải thay cuộn phim.

Ngay cả IMAX lúc đó cũng không nghĩ công nghệ của mình sẽ được sử dụng để kể một bộ phim truyện dài.

Nhưng Nolan lại nhìn thấy một điều khác. Ông không bị hấp dẫn bởi chiếc màn hình khổng lồ. Ông bị hấp dẫn bởi lượng hình ảnh mà chiếc máy quay có thể ghi lại.

Đó là khác biệt quan trọng nhất. Trong nhiều năm, không ít khán giả vẫn nghĩ IMAX đơn giản là một màn hình lớn hơn cùng hệ thống loa mạnh hơn.

Điều đó đúng, nhưng chưa đủ. Sự khác biệt của IMAX bắt đầu ngay từ chiếc máy quay.

Máy quay IMAX sử dụng khổ phim 65 mm hoặc cảm biến có kích thước lớn hơn đáng kể so với chuẩn điện ảnh phổ biến. Diện tích ghi hình lớn hơn đồng nghĩa mỗi khung hình thu được nhiều ánh sáng hơn, nhiều chi tiết hơn và có dải tương phản rộng hơn.

Nói một cách đơn giản, nếu camera điện ảnh thông thường giống như nhìn thế giới qua một ô cửa sổ, thì IMAX giống như mở toang cả cánh cửa. Khung cảnh trở nên rộng hơn, sâu hơn và giàu chi tiết hơn.

Đó là lý do những bộ phim của Nolan luôn tạo cảm giác người xem không chỉ đang quan sát, mà như thực sự đứng giữa không gian của bộ phim.

Trong Interstellar, khán giả không chỉ nhìn thấy những hành tinh xa xôi. Họ có cảm giác đang lơ lửng giữa khoảng không vô tận.

Ở Dunkirk, bầu trời và mặt biển gần như nuốt trọn màn hình.

Đến The Odyssey, đại dương Địa Trung Hải, những vách đá hay các trận hải chiến được tái hiện với quy mô mà màn hình thông thường khó lòng truyền tải trọn vẹn.

Christopher Nolan làm phim từ góc nhìn của IMAX

Đây mới là điều khiến Nolan khác biệt.

Với Nolan, mọi thứ diễn ra theo chiều ngược lại. Ông xây dựng ngôn ngữ hình ảnh dựa trên khả năng của IMAX ngay từ khi viết kịch bản.

Mỗi cú máy, mỗi bố cục, khoảng cách giữa nhân vật với bầu trời, mặt biển hay kiến trúc đều được tính toán để tận dụng tối đa chiều cao của khung hình IMAX.

Đó cũng là lý do ông luôn phản đối việc cắt bớt khung hình để phù hợp với những màn hình nhỏ hơn.

Theo Nolan, khi phần trên và dưới của khung hình bị loại bỏ, khán giả không chỉ mất đi vài centimet hình ảnh.

Họ mất đi một phần ý đồ kể chuyện.

Điều này giải thích vì sao The Odyssey được quảng bá là bộ phim đầu tiên quay hoàn toàn bằng hệ thống camera IMAX thế hệ mới. Đó không phải một chiêu tiếp thị.

Đó là cách Nolan khẳng định rằng IMAX không còn là công cụ hỗ trợ, mà đã trở thành nền tảng để bộ phim được tạo ra.

Không phải rạp IMAX nào cũng giống nhau

Một điều thú vị là ngay cả khi bỏ tiền mua vé IMAX, trải nghiệm của khán giả vẫn có thể rất khác nhau. Đây cũng là lý do những người yêu điện ảnh sẵn sàng lái xe hàng trăm kilomet chỉ để đến một rạp chiếu cụ thể.

Nguyên nhân nằm ở việc IMAX ngày nay tồn tại dưới nhiều tiêu chuẩn khác nhau.

Phổ biến nhất là hệ thống IMAX Digital với tỷ lệ khung hình 1.90:1. Đây là định dạng xuất hiện ở phần lớn các cụm rạp trên thế giới và vẫn mang lại hình ảnh sắc nét cùng âm thanh vượt trội so với phòng chiếu thông thường.

Tuy nhiên, trải nghiệm mà Christopher Nolan luôn nhắc đến lại nằm ở IMAX GT cùng màn hình tỷ lệ 1.43:1.

Đây là những rạp sở hữu màn chiếu cao hơn đáng kể, sử dụng hệ thống chiếu laser kép hoặc máy chiếu phim 70 mm. Khi bộ phim được ghi hình bằng camera IMAX, định dạng này có thể hiển thị gần như toàn bộ khung hình mà đạo diễn đã ghi lại.

Sự khác biệt nghe có vẻ nhỏ trên thông số kỹ thuật, nhưng lại tạo ra cảm giác hoàn toàn khác khi xem.

Trong một cảnh quay toàn cảnh, người xem không chỉ nhìn thấy nhân vật phía trước.

Họ còn cảm nhận được khoảng không bao la phía trên đầu, chiều sâu của bầu trời hay quy mô của con tàu đang lướt trên biển.

Đó là thứ mà Nolan nhiều lần gọi là “immersive experience”, trải nghiệm khiến khán giả thực sự chìm vào thế giới của bộ phim.

The Odyssey không phải điểm khởi đầu. Nó là kết quả của gần 20 năm theo đuổi một ý tưởng

Nhìn lại sự nghiệp của Christopher Nolan, có thể thấy mỗi bộ phim đều là một bước tiến trong hành trình mở rộng giới hạn của IMAX.

Từ The Dark Knight, ông chứng minh IMAX có thể dùng để kể chuyện.

Interstellar biến không gian thành trải nghiệm choáng ngợp.

Dunkirk khiến chiến tranh trở nên chân thực hơn bao giờ hết.

Oppenheimer buộc IMAX phát triển máy quay phim 65 mm đen trắng đầu tiên trong lịch sử để phục vụ tầm nhìn của ông.

Và đến The Odyssey, Nolan không còn phải thuyết phục IMAX nữa. Ngược lại, IMAX phát triển công nghệ để theo kịp những gì ông muốn thực hiện. Đó có lẽ là dấu mốc quan trọng nhất. Christopher Nolan không chỉ là một đạo diễn sử dụng IMAX.

Ông là người góp phần định nghĩa lại công nghệ này và biến nó từ một định dạng trình chiếu thành một ngôn ngữ điện ảnh.

Tham khảo Variety, Business Insider, Vanity Fair