Loạt bài: Thanh toán “tiền mặt” có đang quay trở lại?

Bài 1:

Nghị định số 68/2026/NĐ-CP: Nền tảng để thị trường vận hành minh bạch, ổn định và bền vững hơn

Xóa bỏ thuế khoán đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh từ năm 2026 để chuyển sang phương thức kê khai, nộp thuế là chủ trương, quyết sách lớn của Đảng và Nhà nước. Chủ trương này đi vào cuộc sống giúp minh bạch hóa nền kinh tế, tạo lập sự cạnh tranh công bằng, bình đẳng giữa các đối tượng kinh doanh. Đặc biệt, quy định về kê khai, nộp thuế qua phương thức điện tử sẽ là nền tảng để thị trường vận hành minh bạch, ổn định và bền vững hơn.

Quyết sách lớn của Đảng và Nhà nước

Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân đặt ra chủ trương xóa bỏ thuế khoán từ ngày 1/1/2026.

Thanh toán không dùng tiền mặt góp phần xây dựng một môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch. Ảnh: Đức Thanh

Ông Nguyễn Văn Được – Tổng Giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn thuế Trọng Tín khẳng định, việc xóa bỏ thuế khoán từ năm 2026 là chủ trương, quyết sách lớn của Đảng và Nhà nước. Thực hiện chủ trương này, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh sẽ chuyển sang phương thức kê khai, nộp thuế thay cho việc thực hiện một mức thuế ấn định chung. Chủ trương này đi vào cuộc sống giúp minh bạch hóa nền kinh tế, tạo lập sự cạnh tranh công bằng, bình đẳng giữa các đối tượng kinh doanh, giảm tiêu cực và nâng cao hiệu quả, hiệu lực của công tác quản lý vĩ mô nói chung và công tác quản lý, thu nộp thuế nói riêng.

“Thực hiện chủ trương xóa bỏ thuế khoán, hàng triệu hộ kinh doanh sẽ chuyển sang mô hình kê khai và nộp thuế điện tử dựa trên doanh thu thực tế. Đặc biệt, đây sẽ là tiền đề quan trọng cho sự chuyển đổi hộ kinh doanh thành doanh nghiệp hướng tới mục tiêu Việt Nam có 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030”. – Chuyên gia thuế Nguyễn Văn Được

Nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng và Nhà nước, Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 (Luật Quản lý thuế 2025) đã quy định nguyên tắc quản lý thuế đối với hộ kinh doanh theo hướng chuyển từ cơ chế thuế khoán sang cơ chế tự khai, tự tính, tự nộp và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về nghĩa vụ thuế.

Để cụ thể hóa các quy định của Luật Quản lý thuế 2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 68/2026/NĐ-CP quy định về chính sách thuế và quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh. Theo các chuyên gia, nghị định được ban hành đánh dấu một bước chuyển quan trọng về thể chế trong phương thức quản lý thuế đối với hộ kinh doanh.

Từng bước đưa hộ kinh doanh hội nhập với nền kinh tế

PGS.TS Lê Xuân Trường – Trưởng Khoa Thuế – Hải quan (Học viện Tài chính) cho rằng, việc ban hành nghị định này là bước đi cần thiết trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển dịch mạnh sang mô hình kinh tế số. Trong nhiều năm qua, cơ chế thuế khoán đã góp phần đơn giản hóa thủ tục, nhưng chưa thúc đẩy được hộ kinh doanh chuyển lên doanh nghiệp theo chủ trương của Chính phủ.

“Nghị định mới cho thấy sự chuyển dịch rõ nét trong phương thức quản lý, từ cách tiếp cận truyền thống sang dựa trên dữ liệu và doanh thu thực tế. Đây là bước đi phù hợp với yêu cầu hiện đại hóa hệ thống thuế” – PGS.TS Lê Xuân Trường nhận định.

Theo chuyên gia, về dài hạn, chính sách này sẽ tạo ra những thay đổi tích cực đối với môi trường kinh doanh. Khi cơ chế quản lý minh bạch hơn, sự cạnh tranh giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp sẽ trở nên công bằng hơn. Đồng thời, đây cũng là động lực để các hộ kinh doanh phát triển theo hướng chuyên nghiệp, từng bước hội nhập vào khu vực kinh tế chính thức.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Văn Được, việc xóa bỏ thuế khoán từ năm 2026 cũng sẽ ảnh hưởng rất lớn đến tâm lý và tính tuân thủ của hộ kinh doanh do thói quen áp dụng thuế khoán đã khá lâu và do nhận thức pháp luật của hộ kinh doanh còn hạn chế, cũng như các chính sách pháp luật về hộ kinh doanh chưa thực sự đồng bộ. Mặc dù vậy, trước bối cảnh mới, việc xóa bỏ thuế khoán là chính sách nên làm, cần làm bên cạnh các giải pháp đồng bộ, thiết thực với quyết tâm cao thì chắc chắn chính sách có độ khả thi cao và đem lại nhiều giá trị, ý nghĩa cho nền kinh tế.

“Hộ kinh doanh lo lắng khi nộp thuế theo kê khai thì sẽ phải nộp nhiều hơn so với khi nộp theo thuế khoán, dẫn đến giảm thu nhập… Những lo lắng trên đều xuất phát từ thực tiễn”. – PGS.TS Lê Xuân Trường

Đồng quan điểm, PGS.TS Lê Xuân Trường đưa ra nhận định, do mới thực hiện, vẫn còn một bộ phận tiểu thương, hộ kinh doanh nhỏ tại các khu chợ, vì lý do tuổi tác, còn băn khoăn, lo lắng vì không thông thạo thực hiện sổ sách kế toán để ghi nhận doanh thu theo kê khai; băn khoăn vì không biết sẽ phải kê khai doanh thu như thế nào; lo lắng khi nộp thuế theo kê khai thì sẽ phải nộp nhiều hơn so với khi nộp theo thuế khoán, dẫn đến giảm thu nhập…

Để hộ kinh doanh nắm bắt được quy định của chính sách, bên cạnh sự vào cuộc của cơ quan thuế, doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp cung cấp giải pháp; các hội, hiệp hội nghề nghiệp liên quan; đặc biệt là hệ thống ngân hàng đã đồng loạt vào cuộc cung cấp miễn phí hoặc với chi phí thấp nhất các giải pháp nhằm hỗ trợ hộ kinh doanh.

Với việc được trang bị, cung cấp đầy đủ nền tảng, đến nay cơ bản hộ kinh doanh thuộc diện phải chuyển sang phương pháp kê khai đã và đang chuẩn bị dữ liệu cho kỳ kê khai thuế đầu tiên của năm 2026. Cơ quan thuế các cấp đang nỗ lực hướng dẫn theo phương châm “cầm tay chỉ việc” để hộ kinh doanh kê khai thuế được thuận lợi nhất, giảm thiểu sai sót, tạo sự hài lòng cho hộ kinh doanh trong việc tuân thủ pháp luật về thuế.

Thống kê của Cục Thuế về kết quả chuyển đổi số và triển khai hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền cho thấy, trong năm 2026 (tính đến ngày 31/3/2026) có 87.291 hộ kinh doanh đăng ký sử dụng; lũy kế từ khi triển khai đạt 289.633 hộ, tăng 43% so với thời điểm 31/12/2025. Tỷ lệ hộ kinh doanh sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền trên tổng số hộ đã đăng ký đạt 85%. Số lượng hộ kinh doanh sử dụng ứng dụng eTax Mobile trên toàn quốc đạt tỷ lệ 70%./.

Đón đọc Bài 2: Tiền mặt có quay trở lại?