Vàng là “niềm tin cũ”
Trong nhiều năm, vàng là tài sản tích trữ, “lá chắn” bảo toàn giá trị trước những biến động kinh tế. Dù thị trường tài chính ngày càng đa dạng với nhiều kênh đầu tư mới, song vàng vẫn giữ một vị trí đặc biệt đối với người dân, nhất là nhóm trung niên và những người đã có tiền, tài sản tích lũy. Vàng không phải để “làm giàu nhanh” mà là để giữ tiền an toàn.
Chị Minh Hạnh (phường Đống Đa, Hà Nội) chia sẻ: “Tôi không kỳ vọng vàng giúp giàu nhanh, nhưng mua vàng thì ít nhất tôi ngủ ngon. Gửi tiết kiệm thì sợ lãi suất giảm, còn chứng khoán thì biến động quá mạnh, nhiều lúc không kiểm soát được”.
Cùng quan điểm đó, bà Nguyễn Thị Đông (phường Định Công, Hà Nội) cho biết, thói quen tích trữ vàng đã ăn sâu trong cách quản lý tài chính cá nhân của mình: “Con cháu cho bao nhiêu tiền tôi đều tiết kiệm mua vàng. Dù giá lên giá xuống thì vàng vẫn cứ là vàng trong mọi hoàn cảnh”.
Nhu cầu người dân giữ vàng lớn dù Nhà nước không khuyến khích.
N iềm tin vào vàng không chỉ dựa trên yếu tố kinh tế mà còn cho thấy kinh nghiệm tích lũy qua nhiều giai đoạn. Với không ít người, vàng từng là “phao cứu sinh” khi lạm phát cao, tiền mất giá hoặc thị trường tài chính thiếu ổn định. Chính ký ức đó khiến họ tiếp tục đặt niềm tin vào kim loại quý này.
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất ổn, từ áp lực lạm phát, biến động tỷ giá cho đến rủi ro địa chính trị, vàng vẫn được xem là “hầm trú ẩn an toàn”. Ngay cả khi giá vàng giảm sâu hoặc biến động mạnh trong ngắn hạn, niềm tin dài hạn của người dân vào khả năng giữ giá của vàng vẫn chưa bị lung lay.
Sẽ không cần sự can thiệp cưỡng ép
Trao đổi với PV Tiền Phong , PGS, TS. Đặng Ngọc Đức – Viện trưởng Viện Công nghệ tài chính, Trường Đại học Đại Nam – phân tích, vàng từ lâu đã giữ vai trò như một tài sản bảo toàn giá trị. Đây cũng là lý do chính phủ và ngân hàng trung ương các nước duy trì một tỷ trọng vàng nhất định trong dự trữ quốc tế. Tuy nhiên, theo ông Đức, cần nhìn nhận rõ rằng vàng không tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế.
Khác với sản xuất hay đầu tư tài chính, việc nắm giữ vàng không góp phần tạo ra của cải mới. Biến động giá vàng chủ yếu phản ánh yếu tố tâm lý, kỳ vọng hoặc bất ổn vĩ mô, thay vì sự gia tăng giá trị nội tại của tài sản. Do đó, việc tích trữ vàng quy mô lớn trong dân cư không đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế, thậm chí có thể làm phân tán nguồn lực khỏi các lĩnh vực sản xuất.
Ông Đức nhấn mạnh, một thực tế đáng chú ý là tại nhiều quốc gia phát triển, vàng không phải kênh đầu tư phổ biến như ở Việt Nam. Ngoài yếu tố văn hóa và thói quen, nguyên nhân sâu xa nằm ở sự phát triển của thị trường tài chính. Khi các kênh như cổ phiếu, trái phiếu, quỹ đầu tư vận hành minh bạch, hiệu quả và có khả năng sinh lời ổn định, người dân sẽ ưu tiên phân bổ tài sản vào các công cụ này thay vì nắm giữ vàng.
Điều này cho thấy, gốc rễ của tình trạng “sùng bái” vàng không chỉ là vấn đề tâm lý, mà còn phản ánh mức độ phát triển của hệ thống tài chính.
Từ thực tế đó, ông Đức cho rằng, việc thay đổi thói quen nắm giữ vàng là hoàn toàn khả thi, nhưng không thể chỉ dựa vào các biện pháp hành chính. Điều quan trọng hơn là phải tạo ra những lựa chọn đầu tư hấp dẫn và an toàn hơn cho người dân.
Cụ thể, cần thúc đẩy phát triển thị trường tài chính theo hướng minh bạch, đa dạng hóa sản phẩm, giảm thiểu rủi ro pháp lý và kinh tế. Khi người dân và doanh nghiệp cảm thấy yên tâm với các kênh như cổ phiếu, trái phiếu, bất động sản hoặc đầu tư sản xuất kinh doanh, họ sẽ tự điều chỉnh hành vi phân bổ tài sản mà không cần sự can thiệp cưỡng ép.
“Đáng lưu ý, việc siết chặt quản lý thị trường vàng bằng các biện pháp hành chính có thể dẫn đến hiệu ứng ngược; càng bị kiểm soát, nhu cầu sở hữu càng có xu hướng gia tăng”, ông Đức nói.
Vì vậy, ông Đức cho rằng, thay vì tập trung vào hạn chế, cần làm suy giảm động cơ kinh tế của việc đầu cơ vàng. Khi các kênh đầu tư khác trở nên hấp dẫn hơn về lợi nhuận và an toàn, vàng sẽ tự nhiên mất đi sức hút trong danh mục tài sản của người dân.
“Vấn đề vàng hóa không nằm ở bản thân vàng, mà ở chất lượng của môi trường đầu tư. Khi nền kinh tế ổn định, thị trường tài chính phát triển và niềm tin được củng cố, vàng sẽ trở về đúng vị trí, vai trò của nó – một tài sản tích trữ, thay vì là lựa chọn ưu tiên của số đông nhà đầu tư”, ông Đức cho hay.
