Bộ Tài chính sau một năm vận hành mô hình mới: Bộ máy tinh gọn, quản trị hiện đại

Tháo gỡ những điểm nghẽn trong vận hành bộ máy

Phát biểu tại Hội nghị Sơ kết 1 năm vận hành bộ máy của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương 2 cấp tại Bộ Tài chính, diễn ra chiều 29/5, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Tâm cho biết, quá trình triển khai mô hình mới diễn ra trong bối cảnh ngành Tài chính thực hiện đồng thời nhiều nhiệm vụ sắp xếp tổ chức quy mô lớn như hợp nhất với Bộ Kế hoạch và Đầu tư, tiếp nhận Bảo hiểm Xã hội Việt Nam và Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Đây là giai đoạn có mức độ biến động rất lớn về tổ chức và nhân sự, khi quy mô toàn ngành trước sắp xếp lên tới hơn 80.000 cán bộ, công chức, viên chức.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Tâm phát biểu tại Hội nghị Sơ kết 1 năm vận hành bộ máy của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương 2 cấp tại Bộ Tài chính, diễn ra chiều 29/5/2026. Ảnh: Mạnh Tuấn

Theo Thứ trưởng, việc tổ chức lại bộ máy được triển khai bám sát các chủ trương của Đảng về tinh gọn tổ chức, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và cơ cấu lại đội ngũ cán bộ. Sau quá trình sắp xếp, quân số toàn ngành giảm còn hơn 69.000 người, đồng thời hàng nghìn đầu mối trung gian được cắt giảm. Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở quy mô tinh giản, mà ở sự chuyển đổi trong tư duy quản lý từ mô hình điều hành nhiều tầng nấc sang phương thức quản trị trực tiếp hơn, tăng tính chủ động cho cơ sở và rút ngắn khoảng cách giữa chính sách với thực tiễn thực thi.

Theo các báo cáo và tham luận được trình bày tại hội nghị, qua quá trình sắp xếp, bộ máy của Bộ Tài chính từ trung ương đến địa phương giảm khoảng 3.600 đầu mối (tương đương khoảng 37%), trong đó giảm 3 đầu mối cấp Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ; 6 đầu mối cấp Tổng cục; 117 đầu mối cấp Vụ, Cục và tương đương thuộc Bộ; 336 đầu mối cấp Vụ, Cục và tương đương thuộc Tổng cục; khoảng trên 3.100 đầu mối từ cấp phòng, chi cục và tương đương trở xuống. Đồng thời, giảm số lãnh đạo cấp trưởng các cấp theo số lượng đầu mối đơn vị cắt giảm.

Trong công tác phân cấp, phân quyền, Bộ Tài chính đã thực hiện phân cấp 383 nhiệm vụ, nổi bật là việc chuyển 205 nhiệm vụ từ cấp huyện xuống trực tiếp cấp xã. Tỷ lệ phân cấp thủ tục hành chính của Bộ cho các bộ và địa phương đạt 73,81%, bảo đảm nguyên tắc đưa việc giải quyết thủ tục đến gần dân nhất.

Việc phân cấp này không chỉ mang tính cơ học mà đã tháo gỡ 4 điểm nghẽn căn bản: tầng nấc trung gian, sự chưa rõ ràng trong phân định thẩm quyền, vướng mắc trong thực thi tại cơ sở và phối hợp hành chính. Phương thức quản lý vì thế đã chuyển dịch mạnh mẽ từ quản lý theo tầng nấc trung gian sang quản lý trực tiếp đến cơ sở.

Về cải cách hành chính, tính đến nay, Bộ đã cắt giảm và đơn giản hóa 797 trên tổng số 962 thủ tục hành chính (đạt 82,84%) cùng 139 điều kiện kinh doanh, giúp tiết kiệm 6.622 ngày làm việc và giảm chi phí tuân thủ khoảng 39.407,1 tỷ đồng.

Về chuyển đổi số, 100% cán bộ, công chức toàn ngành đã được cấp chữ ký số và xử lý văn bản điện tử hoàn toàn trên môi trường mạng, với hơn 1 triệu văn bản được xử lý từ đầu năm 2026. Ngành đã hoàn thành số hóa hơn 7,5 triệu trang tài liệu lưu trữ.

Để mô hình chính quyền địa phương hai cấp vận hành thực chất, cấp cơ sở được tăng cường mạnh mẽ về nguồn lực. Tại cấp xã, 100% các xã sau sắp xếp được trang bị đầy đủ máy móc thiết bị làm việc; 34/34 địa phương bảo đảm mỗi xã có ít nhất 1 xe ô tô phục vụ công tác.

Nhằm xử lý những vướng mắc phát sinh từ việc thay đổi mô hình quản lý đột ngột, Bộ Tài chính đã thiết lập các cơ chế điều hành linh hoạt như thành lập Tổ thường trực, mở đường dây nóng (hotline), nhóm hỗ trợ qua Zalo và phát hành cẩm nang hướng dẫn nghiệp vụ cho cấp xã. Đặc biệt, Bộ đã tổ chức 12 đoàn công tác trực tiếp xuống 34 địa phương để kiểm tra, đôn đốc; tổ chức 16 lớp tập huấn trực tuyến cấp xã và trực tiếp giải quyết hơn 500 lượt kiến nghị. Nhờ nguyên tắc “triển khai đến đâu, kiểm tra đến đó; phát sinh vướng mắc đến đâu, xử lý đến đó”, các hoạt động quản lý nhà nước của Bộ được duy trì thông suốt.

Bộ máy tinh gọn, vận hành thông suốt

Sau 1 năm triển khai, hệ thống tổ chức của Bộ Tài chính đã cơ bản ổn định, đồng bộ với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp: bộ máy tinh gọn hơn, thể chế được hoàn thiện, hoạt động quản lý nhà nước về tài chính – ngân sách vận hành thông suốt, không bị gián đoạn, chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp được nâng lên, tạo nền tảng quan trọng cho phát triển kinh tế – xã hội giai đoạn tới.

Việc phân cấp, phân quyền đã giúp rút ngắn quy trình xử lý công việc, nâng cao tính chủ động của địa phương, đặc biệt là cấp xã, qua đó cải thiện rõ rệt chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp. Theo ông Nguyễn Đức Trung – Phó Cục trưởng Cục Doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể, sau khi chuyển thẩm quyền cấp đăng ký hộ kinh doanh từ huyện xuống xã, số lượng đăng ký đã tăng đáng kể. Doanh nghiệp thành lập mới tăng 20% (đạt 20.000 doanh nghiệp/tháng), đặc biệt hộ kinh doanh tăng gấp đôi (đạt 80.000 hộ/tháng) với tỷ lệ đăng ký trực tuyến lên tới gần 70%.

Cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số cũng góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch, giảm thiểu tiêu cực, nhũng nhiễu, đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Bên cạnh những kết quả đạt được, hội nghị cũng dành nhiều thời gian để nhận diện, phân tích về những tồn tại, hạn chế. Trong đó, bài toán xử lý nhà, đất dôi dư vẫn là một thách thức. Theo thống kê, tổng số cơ sở nhà, đất dôi dư tại các địa phương có quyết định thu hồi là 12.238 cơ sở. Mặc dù đã nỗ lực, hiện mới hoàn thành xử lý và đưa vào khai thác 3.937 cơ sở, còn 8.376 cơ sở chưa hoàn thành xử lý triệt để.

Trong triển khai thực hiện, năng lực cán bộ cấp xã ở một số nơi, một số địa bàn chưa đáp ứng được yêu cầu của công việc. Có tình trạng công chức cấp xã bị quá tải công việc, lúng túng khi tiếp nhận khối lượng lớn nhiệm vụ mới do năng lực và hạ tầng chưa đồng đều…

Để tháo gỡ những vướng mắc trên, các đại biểu dự hội nghị đã thống nhất đưa ra một số kiến nghị, đề xuất. Trong đó, về thể chế là tiếp tục đẩy nhanh việc hoàn thiện đồng bộ hệ thống thể chế phù hợp với mô hình chính quyền hai cấp; có định hướng tổng thể về đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng trong điều kiện chuyển đổi số và cải cách hành chính; đẩy mạnh triển khai Nghị quyết 57.

Về xử lý tài sản công, Bộ Tài chính kiến nghị Chính phủ sớm ban hành Nghị quyết đặc thù theo trình tự rút gọn nhằm tháo gỡ dứt điểm cơ chế khai thác, cho thuê, tháo dỡ, hoặc chuyển giao nguyên trạng các cơ sở nhà, đất dôi dư.

Đối với vấn đề nhân sự, có ý kiến đề nghị sớm giao biên chế phù hợp với khối lượng công việc đang tăng gấp nhiều lần tại cơ sở. Đồng thời, sớm phê duyệt chính sách hỗ trợ kinh phí cho cán bộ phải di chuyển chỗ làm xa nhà do sắp xếp bộ máy…