Chắc hẳn, nhiều người từng bắt gặp những đoạn clip với nội dung như thế này khi lướt MXH: Một em bé mới vài tháng tuổi ngồi trước thẻ hình, chơi sensory, nghe đọc sách, tương tác với đồ vật hoặc tham gia những hoạt động được sắp xếp bài bản. Bên cạnh các bé là một người hướng dẫn xuất hiện vài tiếng mỗi ngày, không cho ăn, không thay tã như bảo mẫu và cũng không dạy theo cách nhiều người hình dung về một lớp học thông thường.

Những hình ảnh ấy vài năm gần đây xuất hiện ngày một nhiều hơn trên TikTok, Facebook hay các hội nhóm mẹ và bé, kéo theo sự tò mò của không ít người: “Ủa, em bé vài tháng tuổi cũng có gia sư?”, “Trẻ nhỏ thế này thì học cái gì?”.

Và đó cũng là lúc nhiều người lần đầu biết tới khái niệm: Giáo dục sớm.

Tất tần tật về dịch vụ giáo dục sớm, lương 10 – 20 triệu/tháng ở Việt Nam

Thực tế, trên thế giới, giáo dục sớm không phải khái niệm mới. Nhiều nghiên cứu về phát triển trẻ nhỏ từ lâu đã nhấn mạnh giai đoạn đầu đời, đặc biệt từ 0-3 tuổi, là thời kỳ não bộ phát triển với tốc độ rất mạnh, ảnh hưởng đến khả năng ngôn ngữ, nhận thức, cảm xúc và kỹ năng xã hội về sau. Tại nhiều quốc gia, lĩnh vực này thường nằm trong hệ thống Early Childhood Education (ECE) – tạm hiểu là giáo dục trẻ thơ hoặc giáo dục trẻ nhỏ, gần với các khái niệm như Infant-Toddler Educator hoặc Infant-Toddler Teacher , tức những người làm việc chuyên sâu với trẻ từ sơ sinh đến khoảng 3 tuổi.

Ở Việt Nam, khái niệm “dịch vụ giáo dục sớm” được nhiều người dùng để gọi những người đồng hành cùng trẻ từ giai đoạn sơ sinh đến những năm đầu đời, chủ yếu từ 0-3 tuổi, thông qua hình thức học tại nhà hoặc các chương trình phát triển cá nhân hóa. Họ không đơn thuần dạy trẻ học chữ hay học trước chương trình, cũng không phải bảo mẫu chăm sóc sinh hoạt hằng ngày mà là tập trung vào việc hỗ trợ trẻ phát triển ngôn ngữ, nhận thức, vận động, cảm xúc và tương tác xã hội thông qua hoạt động trải nghiệm và chơi.

Dù ngày càng được nhắc tới nhiều, đây vẫn là một nghề khá mới với số đông, khiến nhiều người tò mò: Khác gì làm giáo viên mầm non? Muốn làm nghề cần điều kiện gì? Một ngày làm việc diễn ra ra sao? Thu nhập có thật sự “cao ngất” như lời đồn?

Để hiểu rõ hơn về công việc này, chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với Trần Thị Khánh Linh (31 tuổi, Hà Nội) và Phạm Thị Nhung (26 tuổi, Hà Nội).

Đây là 2 người đã có nhiều năm làm việc trong lĩnh vực kèm và dạy trẻ tại nhà. Đều có xuất thân là giáo viên mầm non, sau đó chuyển qua làm dịch vụ giáo dục sớm – dạy cho các bé tại nhà.

Muốn làm nghề dạy trẻ tại nhà cần có gì?

Trần Thị Khánh Linh tốt nghiệp Đại học Sư phạm Thái Nguyên, từng có 5 năm giảng dạy tại trường mầm non với nhóm trẻ từ 3-6 tuổi. Phạm Thị Nhung tốt nghiệp ngành Giáo dục Mầm non của Trường Đại học Thủ đô Hà Nội và cũng từng làm giáo viên mầm non tư thục.

Cả hai đều xuất phát từ tình yêu trẻ, càng tìm hiểu càng thấy công việc này thú vị, phù hợp nên quyết định theo đuổi. Bằng sư phạm là điều kiện cần chưa chưa phải điều kiện đủ – bởi đối tượng mà dịch vụ hướng đến là trẻ em từ 0-3 tuổi là chính, nên cả Linh và Nhung tiếp tục học thêm các khóa chuyên sâu về trẻ ở độ tuổi này.

“Về bằng cấp, thông thường nghề này sẽ ưu tiên các bạn tốt nghiệp ngành Giáo dục mầm non, Sư phạm hoặc có chuyên môn, nghiệp vụ liên quan đến trẻ nhỏ. Người đi dạy cần hiểu đặc điểm phát triển, tâm lý trẻ, đặc biệt ở giai đoạn 0-3 tuổi và có kiến thức về các phương pháp dạy trẻ sớm hiện nay.

Và, điều quan trọng hơn vẫn là khả năng làm việc với trẻ; khả năng quan sát và đọc hiểu hành vi của trẻ, kiên nhẫn, biết kiểm soát cảm xúc, giao tiếp nhẹ nhàng và có lý lẽ. Ngoài ra cũng cần biết sắp xếp thời gian, thiết kế các hoạt động trải nghiệm linh hoạt, vì mỗi em bé là một cá nhân rất khác nhau”, Nhung chia sẻ.

Linh cũng có cùng quan điểm, đồng thời cũng là kinh nghiệm được đúc kết ra sau 5 năm làm nghề: “ Để theo đuổi lĩnh vực này, không phải chỉ cần yêu trẻ là đủ. Thông thường sẽ cần nền tảng từ các ngành như sư phạm mầm non, tâm lý học, giáo dục đặc biệt… Ngoài ra, việc có thêm chứng chỉ về các phương pháp như Montessori, Glenn Doman hay Reggio Emilia cũng là một lợi thế lớn.

Tuy nhiên, bên cạnh lý thuyết, điều quan trọng nhất vẫn là kỹ năng thực tế. Giai đoạn 0-3 tuổi là thời kỳ mà gần như mọi thứ đều đang trong quá trình hình thành: từ cách trẻ nhìn nhận thế giới, phản ứng với môi trường xung quanh, cho đến khả năng giao tiếp và học hỏi.

Sự kiên nhẫn, khả năng quan sát, thấu hiểu tâm lý trẻ và linh hoạt điều chỉnh là điều quan trọng. Có bé thích vận động, có bé lại thích quan sát; có bé dễ làm quen nhưng cũng có bé cần rất nhiều thời gian để kết nối. Người dạy trẻ phải liên tục điều chỉnh cách tiếp cận”.

Cả Linh và Nhung đều đồng tình với quan điểm tiếng Anh trong nghề này không phải yêu cầu bắt buộc nhưng là một lợi thế lớn. Nhất là khi ngày càng có nhiều gia đình muốn trẻ tiếp xúc ngôn ngữ thứ hai từ sớm, hoặc gia đình là người nước ngoài định cư ở Việt Nam. Chưa dừng lại ở đó, nếu làm thạo ngoại ngữ thì cũng có thể đồng hành lâu dài với trẻ.

Các khách hàng thường kết nối với các cô qua các hội nhóm mẹ và bé, hoặc sự giới thiệu từ các phụ huynh với nhau.

Một buổi học kèm 1:1 tại nhà diễn ra như thế nào?

Độ tuổi bố mẹ bắt đầu thuê người dạy kèm về nhà phổ biến là nhóm 0-3 tuổi, một số trường hợp vẫn tiếp tục đồng hành đến 5-6 tuổi (tùy nhu cầu của gia đình).

Cụ thể, Linh nhận trẻ từ khoảng 4 tháng tuổi đến 5-6 tuổi. Nhung chủ yếu dạy trẻ từ 3 tháng tuổi đến 2 tuổi, nhưng cũng có trường hợp tiếp tục đồng hành khi bé lớn hơn.

Điều khiến nhiều người bất ngờ nhất có lẽ nằm ở lịch làm việc. Không có tiếng trống trường, không lớp học cố định, cũng không chuyện đứng lớp vài chục học sinh. Công việc này cũng mang tính thời điểm, ví dụ như các tháng 4-7 thường là giai đoạn ít việc hơn vì nhiều gia đình cho con đi du lịch. Ngoài ra, sau Tết hoặc vào đầu năm học, khi các bé bắt đầu đi học ở trường, lịch học tại nhà cũng sẽ giảm xuống.

Một ngày của Nhung thường bắt đầu từ tối hôm trước – chuẩn bị học liệu, lên hoạt động và sắp xếp lịch trình. Sáng hôm sau bắt đầu ca đầu từ khoảng 6h30-7h30. Mỗi ca kéo dài khoảng một tiếng. Còn với Linh, khung giờ phổ biến rơi vào sáng 8h-12h hoặc chiều 14h-18h – khoảng thời gian trẻ tỉnh táo và dễ tiếp thu nhất.

Điểm chung là các lớp học gần như đều theo mô hình 1:1 tại nhà.

Mỗi ca học không có “giáo án” cứng. Thay vào đó, người dạy sẽ dành thời gian quan sát trạng thái của em bé trước khi bắt đầu: Hôm nay bé vui hay cáu, năng lượng ra sao, thích vận động hay cần nhiều kết nối hơn.

Từ đó, các hoạt động sẽ được điều chỉnh linh hoạt theo từng trẻ, xoay quanh những trải nghiệm như sensory, vận động, tương tác hoặc các trò chơi phù hợp với độ tuổi. Xuyên suốt buổi học, trọng tâm không nằm ở việc “dạy để biết trước” kiến thức mà tập trung nhiều hơn vào khả năng giao tiếp, cảm xúc và nhận thức của trẻ.

Nghe giống chơi hơn học. Và thực tế, đó cũng là triết lý được cả hai nhắc tới nhiều lần: Học qua chơi.

Sau mỗi buổi học, người dạy sẽ tiếp tục trao đổi với phụ huynh để điều chỉnh chương trình phù hợp với nhịp phát triển của từng bé.

Thu nhập có khủng không?

Bên cạnh câu chuyện công việc, thu nhập có lẽ là điều khiến nhiều người tò mò nhất về dịch vụ giáo dục sớm. Trên mạng xã hội, không ít người truyền tai nhau rằng đây là công việc có mức lương khá cao, thậm chí “kiếm tiền tốt hơn làm giáo viên mầm non”. Điều này đúng nhưng không “khủng” như lời đồn và cũng không cố định.

Theo chia sẻ của Linh và Nhung, thu nhập của nghề này thường không có một mức cứng mà được cấu thành từ nhiều phần khác nhau như lương cơ bản (nếu làm tại trung tâm), tiền dạy theo giờ hoặc theo ca, cùng các khoản thưởng nếu có.

Tổng thu nhập sẽ phụ thuộc vào kinh nghiệm, số lượng trẻ, lịch dạy và mức độ ổn định của các ca học. Càng có nhiều phụ huynh gắn bó lâu dài và lịch dạy đều, thu nhập càng tốt.

Tuy nhiên, công việc này cũng có tính biến động khá rõ. Có tháng bé ốm, có tháng em bé nghỉ học, gia đình đi du lịch hoặc thay đổi lịch sinh hoạt, toàn bộ lịch dạy có thể bị xáo trộn.

Hiện nay, mức thu nhập phổ biến thường dao động khoảng 10-20 triệu đồng/tháng, thậm chí cao hơn với những người có nhiều kinh nghiệm, lượng học sinh ổn định hoặc nhận nhiều ca dạy.

So với mức thu nhập trung bình của ngành mầm non, con số này có thể nhỉnh hơn. Nhưng đổi lại là lịch trình di chuyển liên tục, thời gian linh hoạt và tính ổn định không phải lúc nào cũng cao như nhiều người vẫn nghĩ.

Đằng sau những buổi kèm 1:1 không chỉ dành cho con nhà giàu: Xử lý thế nào khi trẻ buồn ngủ, quấy khóc giữa giờ học?

Nhắc đến phương pháp giáo dục sớm, nhiều người thường hình dung đây là một lựa chọn khá “xa xỉ”: Em bé có người đồng hành riêng, học 1:1 tại nhà, chương trình được thiết kế cá nhân hóa và chi phí không hề thấp. Điều đó khiến không ít người mặc định rằng đây là dịch vụ chỉ dành cho những gia đình có điều kiện.

Tuy nhiên, thực tế điều quyết định không hoàn toàn nằm ở mức thu nhập mà còn ở quan điểm nuôi dạy con của mỗi gia đình. Ngày càng có nhiều phụ huynh trẻ quan tâm đến việc đồng hành cùng con từ sớm và sẵn sàng đầu tư trong khả năng của mình.

“Hiện nay, nhiều bố mẹ trẻ rất quan tâm đến việc nuôi dạy con từ sớm, nên dù điều kiện chưa quá dư dả vẫn cố gắng đầu tư trong khả năng”, Linh chia sẻ.

Có gia đình lựa chọn phương pháp giáo dục sớm vì muốn con có thêm trải nghiệm, phát triển kỹ năng giao tiếp hoặc tự tin hơn. Có người kỳ vọng trẻ cải thiện khả năng ngôn ngữ, vận động hay khả năng tương tác xã hội. Nhưng cũng có những phụ huynh mong con “biết nhanh hơn”, “giỏi sớm hơn” hoặc đạt được những thay đổi rõ rệt trong thời gian ngắn.

Đây cũng là lúc người làm dịch vụ phải đứng giữa kỳ vọng của người lớn và nhịp phát triển tự nhiên của trẻ.

Bởi sự phát triển của mỗi em bé không diễn ra theo cùng một tốc độ. Khả năng tiếp nhận, biểu đạt hay phản ứng đều phụ thuộc vào nhiều yếu tố như đặc điểm cá nhân, sự chín muồi của não bộ và đặc biệt là môi trường sống xung quanh.

Chính vì vậy, những người trong nghề này đều có chung quan điểm: Giáo dục sớm không phải là cuộc đua càng đầu tư nhiều tiền càng về đích sớm. Việc có người đồng hành có thể giúp phụ huynh định hướng rõ hơn và bớt loay hoay giữa vô số phương pháp nuôi dạy con. Nhưng nếu thiếu sự kết nối, tương tác và đồng hành từ gia đình, hiệu quả cũng sẽ bị hạn chế rất nhiều.

Cũng từ đặc thù làm việc trực tiếp với trẻ nhỏ, cả Linh và Nhung đều cho rằng đây là lĩnh vực khó có thể bị AI thay thế hoàn toàn.

Theo họ, AI có thể hỗ trợ tìm ý tưởng hoạt động, tổng hợp tài liệu hay xây dựng học liệu nhanh hơn. Nhưng phần cốt lõi của công việc lại nằm ở khả năng quan sát cảm xúc, đọc hiểu hành vi và điều chỉnh cách tiếp cận theo từng em bé trong từng thời điểm khác nhau.

“Hiện tại AI hỗ trợ được khá nhiều thứ như tìm ý tưởng hoạt động, tổng hợp tài liệu hay tối ưu công việc nhanh hơn. Nhưng với phương pháp giáo dục sớm, điều quan trọng không chỉ nằm ở việc ‘dạy’, mà còn là sự kết nối trực tiếp với trẻ: quan sát cảm xúc, điều chỉnh cách tiếp cận theo từng em bé và tạo cho con cảm giác an toàn khi học.

Đó vẫn là những điều cần rất nhiều sự hiện diện và cảm xúc của con người, nên mình nghĩ AI sẽ phù hợp với vai trò hỗ trợ hơn là thay thế hoàn toàn ”, Linh chia sẻ.

Trên thực tế, một buổi học với trẻ nhỏ hiếm khi diễn ra hoàn toàn theo kế hoạch. Có những hôm em bé đang học thì buồn ngủ, quấy khóc, mất tập trung hoặc muốn đi vệ sinh giữa chừng. Khi đó, người làm nghề phải liên tục quan sát và điều chỉnh hoạt động theo trạng thái thực tế của trẻ thay vì bám cứng vào bài vở đã chuẩn bị.

Tuy nhiên, khác với bảo mẫu hay người chăm sóc toàn thời gian, người làm nghề kèm trẻ 1:1 tại nhà chủ yếu tập trung vào việc đồng hành và tổ chức hoạt động cho trẻ. Các nhu cầu sinh hoạt như uống sữa, thay tã hay đi vệ sinh vẫn sẽ do bố mẹ hoặc người chăm sóc hỗ trợ.

“Các con còn nhỏ nên khi học ở nhà thường luôn có bố mẹ hoặc bảo mẫu ở cạnh hỗ trợ. Nếu bé muốn uống sữa, thay tã hay đi vệ sinh thì gia đình sẽ hỗ trợ là chính, còn mình chỉ tập trung vào việc dạy và tương tác với bé” , Nhung cho biết.

Trong khi đó, Linh cho rằng điều quan trọng nhất là sự linh hoạt.

“Vì trong lúc học luôn có người nhà ở cạnh nên mọi thứ thường được xử lý khá nhẹ nhàng. Mình cũng sẽ điều chỉnh hoạt động theo trạng thái của em bé hôm đó thay vì cố ép con phải học đúng kế hoạch ”, cô chia sẻ.

Phụ huynh lựa chọn dịch vụ thế nào, ở đâu để yên tâm gửi con?

Không chỉ quan tâm đến phương pháp hay chi phí, nhiều phụ huynh hiện nay còn đặt ra câu hỏi: Làm sao để biết một người làm giáo dục sớm có thật sự uy tín? Khi mà khác với trường lớp truyền thống, phần lớn các buổi học hiện nay diễn ra theo hình thức 1:1 tại nhà, trẻ còn rất nhỏ nên yếu tố an toàn và sự tin tưởng luôn được đặt lên hàng đầu,…

Thông thường, các gia đình sẽ tìm làm thông qua hội nhóm về nuôi dạy con, giáo dục sớm hoặc từ sự giới thiệu của bạn bè, người quen đã từng cho con học trước đó. Với nhiều phụ huynh, việc được người quen giới thiệu vẫn tạo cảm giác an tâm hơn so với tìm kiếm ngẫu nhiên trên mạng xã hội.

Hạnh Nhung (32 tuổi, TP.HCM) cho biết gia đình tìm đến phương pháp giáo dục sớm cho cho con thông qua một người bạn giới thiệu. Trước khi quyết định đồng hành lâu dài, vợ chồng cô cũng dành thời gian tìm hiểu khá kỹ về bằng cấp, kinh nghiệm cũng như cách người này tương tác với trẻ.

“Lúc cô ấy đến dạy thử thì mình và chồng đều xem rất kỹ hồ sơ, bằng cấp, kinh nghiệm làm việc. Cô ấy cũng chia sẻ khá rõ về phương pháp dạy, mục tiêu của từng giai đoạn và cách tương tác với em bé. Sau vài buổi thấy phù hợp thì gia đình mới quyết định để cô đồng hành lâu dài”, cô kể.

Theo Nhung, vì mỗi buổi học thường chỉ kéo dài khoảng 1 tiếng nên trong quá trình dạy học, gia đình vẫn luôn có người ở nhà. Gia đình cô không đặt áp lực con phải biết chữ hay giỏi sớm, mà chủ yếu mong bé có thêm trải nghiệm, cải thiện khả năng giao tiếp và tương tác. Sau khoảng một tháng học, cô nhận thấy con chủ động hơn trong việc biểu đạt cảm xúc và phản hồi khi được gọi tên.

“Có hôm mình ngồi cạnh quan sát để học hỏi thêm cách chơi và tương tác với con. Có hôm thì tranh thủ làm việc nhà hoặc nghỉ ngơi một chút nhưng vẫn quan sát được vì trong nhà có camera”, Hạnh Nhung nói.

Trong khi đó, Ly (ở TP.HCM) – một phụ huynh lần đầu sinh con ở tuổi 35 thừa nhận bản thân từng khá áp lực và có phần “fomo” khi nhìn thấy nhiều em bé trên mạng biết nói, nhận diện thẻ chữ hay phản xạ rất nhanh từ sớm.

“Tôi từng lo mình làm mẹ muộn nên sẽ chậm hơn người khác trong việc nuôi dạy con. Sau đó bắt đầu tìm hiểu về phương pháp dạy trẻ sớm qua sách, hội nhóm và bạn bè xung quanh”, Ly chia sẻ.

Qua quá trình tìm hiểu, cô biết giai đoạn 0-3 tuổi thường được xem là “thời kỳ vàng” trong phát triển não bộ nên muốn tìm người đồng hành phù hợp cho con ngay từ nhỏ. Tuy nhiên, thay vì kỳ vọng con phải “vượt trội”, cô quan tâm nhiều hơn đến khả năng giao tiếp, cảm xúc và tính tự lập của trẻ.

Theo Ly, tiêu chí quan trọng nhất khi lựa chọn người đến dạy trẻ vẫn là nền tảng chuyên môn, ưu tiên các cô có bằng sư phạm mầm non, có thêm chứng chỉ về phương pháp giáo dục sớm và kinh nghiệm làm việc với trẻ nhỏ. Ngoài ra, cô cũng sẽ để ý cách cô nói chuyện với em bé có nhẹ nhàng, kiên nhẫn hay không. Hành động và cách ứng xử của cô, lời nói cũng là điểm đáng lưu tâm, bởi trong giai đoạn này trẻ em thường bắt chước theo rất nhiều.

Bên cạnh đó, nhiều phụ huynh cho rằng việc có người đồng hành không đồng nghĩa giao toàn bộ việc dạy con cho người khác. Bởi thế, bố mẹ vẫn luôn có mặt tại nhà và cùng theo dõi quá trình học của trẻ.

“Bố mẹ yêu con và chịu khó tìm hiểu là điều rất tốt, nhưng không phải ai cũng có phương pháp hoặc nghiệp vụ sư phạm để biết cách tương tác phù hợp với từng giai đoạn phát triển của trẻ. Có người đồng hành sẽ giúp mình bớt loay hoay hơn giữa quá nhiều phương pháp nuôi dạy con hiện nay” , Ly chia sẻ thêm.