Một du khách trong chuyến du lịch Huế đã tình cờ được anh tài xế taxi nhiệt tình giới thiệu cho một địa điểm vùng ngoại ô ít ai biết đến. Không ngờ, ngay khi bài viết được chia sẻ, tọa độ này lập tức thu hút hàng ngàn lượt tương tác vì những thước ảnh check-in quá đỗi nên thơ và đậm chất hoài cổ khiến giới trẻ thi nhau săn lùng.

Dấu ấn lặng lẽ gần 250 năm lịch sử và câu chuyện “đem cả gia sản xây cầu giúp dân”

Huế trong tâm trí của những tín đồ xê dịch không chỉ dừng lại ở sự uy nghiêm của Đại Nội hay nét thơ mộng của đôi bờ sông Hương. Cách trung tâm thành phố chỉ khoảng 8km xuôi về hướng Đông Nam, có một công trình kiến trúc thầm lặng nhưng đầy sức sống đang tọa lạc tại làng Thanh Thủy Chánh, xã Thủy Thanh. Đó là cầu ngói Thanh Toàn, cây cầu đã đi qua hai thế kỷ rưỡi nắng mưa nhưng vẫn vẹn nguyên nét duyên dáng, uốn cong mình vắt ngang qua dòng nước hiền hòa.

Lật lại những trang biên niên sử của địa phương, cầu ngói Thanh Toàn chính thức được khởi dựng vào năm 1776. Người thổi hồn và hiện thực hóa công trình này là bà Trần Thị Đạo, một người con gái sinh ra trong gia đình hào môn và là cháu gái thế hệ thứ sáu của dòng họ Trần. Dòng họ của bà cũng chính là những người đã có công khai khẩn, đặt những viên gạch đầu tiên xây dựng nên ngôi làng Thanh Thủy Chánh từ thuở sơ khai. Đồng thời, bà còn được biết đến với tư cách là phu nhân của một vị quan lớn giữ chức vụ cao cấp dưới triều vua Lê Hiển Tông.

Hành trình ra đời của cây cầu bắt nguồn từ một sự thấu cảm rất đỗi dịu dàng. Thương người dân quê mình ngày ngày phải lội qua khúc sông vất vả, bà Trần Thị Đạo đã tự nguyện dâng toàn bộ tài sản cá nhân để cúng tiến cho làng xây dựng nên cây cầu gỗ lợp mái ngói kiên cố. Tâm nguyện lớn nhất của bà là giúp bà con qua lại bình an, đồng thời tạo ra một không gian rợp bóng mát cho những lữ khách dọc đường hay người tha phương có chỗ ngả lưng khi lỡ bước.

Vượt ra khỏi ranh giới của một vùng quê, cầu ngói Thanh Toàn đã được công nhận là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia vào năm 1990. Tầm vóc của công trình này một lần nữa được khẳng định khi hình ảnh cây cầu vinh dự được in lên tem bưu chính Việt Nam vào năm 2012. Cho đến nay, tọa độ này vẫn duy trì sức hút bền bỉ khi đón khoảng 200 đến 300 lượt du khách quốc tế ghé thăm mỗi ngày, chưa kể lượng khách nội địa vô cùng đông đảo.

Giao diện “Thượng gia hạ kiều” đẹp mê mẩn như phim cổ trang giữa lòng xứ Huế

Với những ai đam mê kể chuyện bằng hình ảnh, cầu ngói Thanh Toàn chắc chắn là một nguồn cảm hứng dồi dào. Điểm nhấn đắt giá đầu tiên phải kể đến lối kiến trúc “thượng gia hạ kiều” tức trên làm nhà, dưới làm cầu, một phong cách từng rất thịnh hành ở thế kỷ 17, 18 nhưng nay tại Việt Nam chỉ còn đếm trên đầu ngón tay, tiêu biểu như Chùa Cầu (Hội An) hay cầu ngói Phát Diệm (Ninh Bình).

Nhìn từ bên ngoài, nếu Chùa Cầu gắn liền với linh vật Chó và Khỉ, thì cầu ngói Thanh Toàn lại toát lên nét quyền quý với hình tượng Rồng, Phượng đắp nổi dọc bờ nóc cùng nghệ thuật khảm sứ pháp lam tinh xảo. Bao phủ lấy công trình là hệ thống mái lợp ngói ống lưu ly tráng men. Lớp ngói này không chỉ là tấm áo mang sắc màu hoài cổ tự nhiên mà còn là một lớp cách nhiệt hoàn hảo, giữ cho lòng cầu luôn thoáng đãng.

Bên cạnh đó, sức hút của cây cầu còn đến từ sự kiên cường trước thời gian. Bắc ngang qua con mương nhỏ thuộc nhánh sông Như Ý, cầu nguyên bản có chiều dài 18,75m và rộng 5,82m. Dù đã trải qua 5 đợt đại trùng tu, tiêu biểu là lần hạ giải toàn bộ vào năm 2020 với kinh phí hơn 13 tỷ đồng nhằm bảo tồn tối đa vật liệu gốc, cây cầu hiện tại (dài 16,85m, rộng 4,63m) vẫn không hề đánh mất cái hồn của di sản. Chống đỡ cho toàn bộ không gian nên thơ ấy là một kết cấu hạ kiều siêu vững chãi. Chính dàn trụ gỗ lim cắm sâu xuống lòng sông cùng hai mố đá kiên cố ẩn bên dưới đã giúp công trình hiên ngang bước qua bao mùa mưa nắng xứ Huế, giữ trọn vẹn vẻ đẹp đến tận hôm nay.

Bước vào trong, không gian mở ra 7 gian hệt như một nếp nhà cổ thu nhỏ. Trừ gian chính giữa được quây vách trang nghiêm, 6 gian còn lại đều lộng gió với hai dãy lan can gỗ trải dài. Nhờ vậy, góc nào ở đây cũng mộng mơ. Bạn chẳng cần set-up cầu kỳ, cứ thả dáng tựa lưng bên thành cầu, ánh nắng hắt qua lớp ngói lưu ly sẽ tự động hóa thành chiếc “filter” nhuốm màu thời gian cực mượt cho hội sống ảo tha hồ thả dáng.

Chơi gì để trải nghiệm trọn vẹn một ngày “bỏ phố về quê”?

Không chỉ ghi điểm nhờ giao diện đẹp nên thơ. Để hành trình khám phá cầu ngói Thanh Toàn diễn ra thật mượt mà và trọn vẹn, hãy lưu lại những trải nghiệm không thể bỏ qua khi ghé đến đây.

Tận hưởng hệ sinh thái làng quê mộc mạc: Không gian quanh cầu bao trọn vibe của một làng quê Việt Nam truyền thống với miếu mạo, nhà thờ họ, đình làng, những cây đa cổ thụ rợp bóng và lũy tre xanh mát. Dưới lòng sông là hình ảnh những chiếc thuyền nhỏ của người dân, những khóm bèo trôi lững lờ và hoa súng bung nở rực rỡ vào mùa hè. Đứng trên cầu đón cơn gió mát lạnh thổi qua, bao nhiêu muộn phiền cũng tự nhiên bay biến hết.

Khám phá Nhà trưng bày nông cụ Thanh Toàn: Ngay sát vách cầu là Nhà trưng bày nông cụ mở cửa tự do đón khách. Vô đây, bạn sẽ được xuyên không về quá khứ, tận mắt thấy những “item” nông nghiệp thời xưa như xe đạp nước, cối giã gạo, nong, nia, gàu tát nước. Bạn còn có cơ hội trực tiếp xắn tay áo trải nghiệm đạp nước, xay lúa hay xem người dân đan lát thủ công siêu điêu luyện.

Quẩy tưng bừng cùng hội làng và chợ quê: Nếu canh đi đúng dịp Festival Huế hoặc ghé vào các ngày 16 âm lịch hằng tháng, bạn sẽ được hòa mình vào không khí chợ đêm cầu ngói náo nhiệt. Du khách có thể xem nghi thức lễ rước linh vị bà Trần Thị Đạo, tham gia các trò chơi dân gian như chơi bài chòi, đua ghe (đua thuyền) huyên náo cả một khúc sông, bịt mắt đập om hay hò giã gạo. Nếu đi tour cộng đồng, bạn còn có thể trực tiếp chèo ghe bắt cá trên dòng Như Ý.

Foodtour “căng da bụng”: Chợ quê Thanh Toàn đích thị là thiên đường ẩm thực sạch. Bạn nhất định phải thử ăn thịt lợn luộc tôm chua, bún bò Huế đậm đà, gà kiến kho tiêu hay vịt xáo măng ngọt lịm. Tất cả đều do các o, các mệ tự tay chế biến từ nguồn nguyên liệu nội đồng tươi rói của địa phương.

Nối chuyến sang Vườn Lạc Dương và làng cổ: Nằm cách cầu ngói chỉ cỡ 1,5km là Vườn Lạc Dương rộng 5.000m2 trồng hoa hướng dương luân phiên quanh năm. Ở đây có bố trí đủ xích đu, cầu tre, xe đạp nước làm background sống ảo siêu xịn. Chụp xong có thể tạt ngang thăm Nhà thờ họ Chế, lăng Ngài khai canh, miếu Thành hay đình Vân Thê, di tích lịch sử cấp quốc gia để hít hà trọn vẹn nét văn hóa hoài cổ.

Có thể thấy chỉ từ một lời giới thiệu chân tình của người tài xế địa phương, một tọa độ di sản đã được kéo gần lại với những người trẻ mê xê dịch. Vậy nên nếu có dịp đến Huế, đừng ngần ngại rẽ hướng khỏi những lịch trình rập khuôn, biết đâu bạn cũng sẽ tìm thấy một khám phá mới lạ cho riêng mình.