Lời giải cho bài toán khai thác hiệu quả tài sản công dôi dư

Nguồn cung lớn, nhu cầu khai thác giảm

Sau quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính các cấp, việc bảo đảm trụ sở làm việc cho mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cơ bản đã được thực hiện kịp thời. Các địa phương đã hoàn thành bước đầu việc sắp xếp, xử lý các cơ sở nhà, đất thuộc phạm vi quản lý, bảo đảm tất cả tài sản đều có đơn vị chịu trách nhiệm quản lý, sử dụng hoặc tiếp nhận xử lý theo quy định.

Kết quả này góp phần quan trọng bảo đảm hoạt động của bộ máy hành chính mới được vận hành thông suốt, không gián đoạn. Nhiều cơ sở nhà, đất sau sắp xếp đã được bố trí phục vụ các mục đích giáo dục, y tế, văn hóa và các nhu cầu công cộng khác, qua đó tạo thêm nguồn lực phục vụ người dân và địa phương.

Báo cáo của Bộ Tài chính nêu rõ, các địa phương đã ưu tiên bố trí 3.015 cơ sở cho giáo dục, đào tạo; 648 cơ sở cho y tế; 2.385 cơ sở cho thiết chế văn hóa, thể thao; 625 cơ sở cho các mục đích công cộng khác. Dù vậy, đây mới chỉ là bước đầu của quá trình xử lý tài sản công dôi dư.

Một cơ sở nhà đất dôi dư tại Cà Mau chưa bố trí khai thác, sử dụng. Ảnh: Nhật Hồ

Ông Nguyễn Tân Thịnh – Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính) cho biết, nếu như giai đoạn đầu của quá trình sắp xếp tập trung vào việc bảo đảm cơ sở vật chất để bộ máy mới vận hành thông suốt, thì giai đoạn hiện nay, nhiệm vụ trọng tâm là đưa các cơ sở nhà, đất dôi dư vào khai thác hiệu quả.

Theo ông Thịnh, phần lớn địa phương đã hoàn thành bước đầu việc sắp xếp, xử lý tài sản, bảo đảm các cơ sở nhà, đất đều có chủ thể chịu trách nhiệm quản lý. Tuy nhiên, mục tiêu cuối cùng không chỉ là thu hồi hay bàn giao tài sản, mà phải đưa tài sản vào sử dụng hiệu quả, tránh lãng phí, tạo thêm nguồn lực cho phát triển kinh tế – xã hội.

Thực tế cho thấy, việc khai thác tài sản sau thu hồi đang trở thành khâu khó khăn nhất trong toàn bộ quá trình sắp xếp. Theo báo cáo của Bộ Tài chính, vẫn còn hàng nghìn cơ sở nhà, đất cần tiếp tục xử lý hoặc đưa vào khai thác triệt để sau khi được thu hồi, chuyển giao về địa phương quản lý.

Một trong những nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc số lượng tài sản dôi dư phát sinh rất lớn trong thời gian ngắn. Quá trình bố trí, sắp xếp và xử lý nhà, đất được triển khai đồng loạt trên phạm vi cả nước nhằm đáp ứng yêu cầu vận hành bộ máy mới ngay khi đi vào hoạt động. Trong khi đó, nhu cầu sử dụng lại không tăng tương ứng. Nhiều cơ quan, đơn vị được bố trí tập trung về trung tâm tỉnh hoặc trung tâm xã mới.

Ngoài ra, xu hướng chuyển đổi mô hình kinh doanh từ trực tiếp sang trực tuyến cũng làm giảm nhu cầu thuê mặt bằng tại nhiều địa bàn.

Sự mất cân đối giữa cung và cầu khiến không ít cơ sở nhà, đất dù đã được thu hồi, bàn giao, nhưng vẫn chưa tìm được phương án khai thác phù hợp.

Nhiều tài sản thiếu lợi thế khai thác

Bên cạnh áp lực từ thị trường, đặc điểm của chính các tài sản dôi dư cũng tạo ra không ít khó khăn trong quá trình xử lý.

Theo Bộ Tài chính, nhiều cơ sở nhà, đất có quy mô nhỏ lẻ, phân tán, nằm ở vùng sâu, vùng xa hoặc khu vực có điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn. Đây là những địa bàn không có nhiều lợi thế thương mại, nên rất khó thu hút tổ chức, cá nhân thuê hoặc tiếp nhận khai thác. Ngay cả trong trường hợp địa phương muốn chuyển đổi các cơ sở này thành công trình công cộng, thì vẫn phải giải quyết bài toán kinh phí đầu tư, duy tu, vận hành cũng như bố trí nhân sự quản lý.

Khó khăn còn đến từ việc hệ thống công sở hiện hữu được xây dựng cho mô hình tổ chức cũ. Sau khi sắp xếp, bộ máy hành chính có nhiều thay đổi về quy mô biên chế, cơ cấu tổ chức…, nên nhu cầu sử dụng cũng thay đổi đáng kể, đòi hỏi việc bố trí, điều chuyển và xử lý tài sản phải được thực hiện linh hoạt theo điều kiện thực tế của từng địa phương.

Cùng với đó, đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý tài sản công cũng chịu nhiều tác động từ quá trình sắp xếp bộ máy. Nhiều đơn vị phải thực hiện đồng thời nhiều nhiệm vụ phát sinh trong khi nhân lực có hạn, dẫn tới áp lực lớn trong quá trình triển khai.

Một số bộ, ngành và địa phương cũng chưa ban hành đầy đủ các văn bản thuộc thẩm quyền về phân cấp quản lý tài sản công, tiêu chuẩn, định mức sử dụng tài sản công. Đây là một trong những nguyên nhân ảnh hưởng đến tiến độ xử lý tài sản tại cơ sở.

Đáng chú ý, nhiều cơ sở nhà, đất dôi dư hiện được giao cho cấp xã quản lý. Tuy nhiên, ở một số nơi, chính quyền cấp xã vẫn còn lúng túng trong việc xây dựng phương án khai thác, xử lý hoặc tổ chức thực hiện các quy định liên quan.

Báo cáo của Bộ Tài chính cũng chỉ rõ, tiến độ xử lý và đưa tài sản vào khai thác chưa đồng đều giữa các địa phương. Trong khi một số địa phương chỉ còn số lượng nhỏ tài sản cần tiếp tục xử lý, vẫn còn nhiều địa phương có số lượng lớn cơ sở nhà, đất cần hoàn thành các bước khai thác tiếp theo.

Cơ chế đặc thù để tháo gỡ điểm nghẽn

Trước những khó khăn nêu trên, Bộ Tài chính xác định tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công là một trong những nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới.

Trong đó, các quy định về tiêu chuẩn, định mức sử dụng tài sản công chuyên dùng và các văn bản phân cấp thẩm quyền trong quản lý, sử dụng tài sản công sẽ tiếp tục được rà soát, hoàn thiện nhằm tạo cơ sở pháp lý đồng bộ cho quá trình xử lý tài sản sau sắp xếp.

Bộ Tài chính cũng đề nghị các bộ, ngành và địa phương tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo đối với việc quản lý, khai thác và xử lý tài sản công; tiếp tục rà soát các cơ sở nhà, đất đang quản lý để kịp thời đưa vào sử dụng hoặc khai thác theo quy định, tránh thất thoát, lãng phí.

Đặc biệt, một giải pháp đáng chú ý được Bộ Tài chính đề xuất là kết quả quản lý, khai thác, xử lý nhà, đất dôi dư sẽ được xem xét là một trong những tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu bộ, ngành, địa phương, cơ quan, đơn vị. Việc gắn trách nhiệm của người đứng đầu với kết quả xử lý tài sản công sẽ tạo thêm động lực trong tổ chức thực hiện, đồng thời nâng cao hiệu quả giám sát đối với nguồn lực công.

Ngoài ra, để tạo đột phá về cơ chế, ngày 26/5/2026, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư phát sinh sau sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy và sắp xếp đơn vị hành chính.

Trong bối cảnh cả nước đang đẩy mạnh thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, việc đưa hàng nghìn cơ sở nhà, đất dôi dư vào khai thác hiệu quả không chỉ giúp tránh lãng phí tài sản công, mà còn góp phần chuyển hóa nguồn lực đang “nằm im” thành động lực phục vụ phát triển kinh tế – xã hội. Sau khi hoàn thành bước đầu công tác sắp xếp, đây sẽ là thước đo quan trọng đối với hiệu quả quản lý, sử dụng tài sản công trong giai đoạn tiếp theo.