Sống giữa thủ đô đông đúc, nhộn nhịp và cũng đắt đỏ bậc nhất Trung Quốc – Bắc Kinh, Sylvia Zhu – Cô gái 25 tuổi thường xuyên tự thưởng cho mình những món đồ nhỏ sau giờ làm việc. Đó có thể là một món đồ chơi mua ở Pop Mart trên đường đi làm về, một chiếc túi xách đặt mua online, hay đơn giản là một bữa tối thịnh soạn ở nhà hàng hoặc đặt giao về nhà – miễn không phải ăn đồ mình tự nấu.

Với Zhu, tất cả những khoản chi đó chẳng có gì là tốn kém, đương nhiên không thể gọi là xa xỉ. Cô chỉ coi đó là cách cân bằng cuộc sống.

“Những thứ mua được bằng tiền thì đều rẻ, chẳng có gì phải tiếc” – Zhu nói.

Suy nghĩ của Zhu không phải là cá biệt. Nhiều người trẻ ở Trung Quốc đang động viên nhau tiêu tiền thay vì bấm bụng cắt giảm chi tiêu để tiết kiệm. Họ cho rằng trên đời này có quá nhiều thứ không thể mua được bằng tiền, đơn cử như một tình yêu chân thành, một thành quả xứng đáng với nỗ lực đã bỏ ra trong công việc hoặc sự nghiệp,… thế nên “những thứ mua được bằng tiền đều là rẻ, chẳng có gì phải tiếc”.

Từ đó, một xu hướng tiêu dùng mới đang lan rộng. Một bộ phận người trẻ không còn đắn đo, cũng chẳng cân nhắc nếu việc tiêu tiền khiến họ vui. Những món đồ nhỏ, trải nghiệm cá nhân, hay dịch vụ tiện ích đều trở thành cách để họ tự chăm sóc bản thân trong một xã hội nhiều áp lực.

Một biểu hiện rõ ràng của xu hướng này là sự lan truyền của cụm từ mạng xã hội “Ai ni laoji”, mang nghĩa “yêu lấy chính mình”. Cụm từ này thường được dùng như một cái cớ hợp lý cho việc chi tiêu: mua một ly trà sữa, một món đồ trang trí, hay một buổi spa đều được xem như “phần thưởng xứng đáng” cho bản thân. Trên mạng xã hội Trung Quốc, những nội dung xoay quanh “tự yêu bản thân” và “tự thưởng cho mình” ngày càng phổ biến.

Tiêu tiền mua vui không có nghĩa là từ chối tiết kiệm

Theo các nhà nghiên cứu hành vi tiêu dùng, xu hướng này không đơn thuần là lối sống hưởng thụ, mà là phản ứng mang tính “thích nghi” với thực tế kinh tế. Khi những mục tiêu truyền thống như mua nhà hay kết hôn ngày càng trở nên khó đạt được, người trẻ có xu hướng chuyển trọng tâm sang những giá trị dễ tiếp cận hơn như trải nghiệm cá nhân và cảm xúc tức thời.

Ashley Dudarenok – Chuyên gia nghiên cứu thị trường tại Trung Quốc, nhận định rằng đây là phản ứng hợp lý trước một thị trường lao động cạnh tranh khốc liệt, thu nhập trì trệ và chi phí sinh hoạt ngày càng tăng. Khi những cột mốc thành công truyền thống trở nên xa vời, người trẻ buộc phải tự định nghĩa khái niệm “một cuộc sống tốt”.

Đáng nói, sự thay đổi này không chỉ dừng lại ở góc độ tâm lý hay lựa chọn cá nhân, mà còn thể hiện rất rõ trong cách dòng tiền của người trẻ đang được phân bổ trong đời sống thường nhật. Nếu như trước đây, chi tiêu thường gắn với những mục tiêu dài hạn như tích lũy tài sản, đầu tư hay chuẩn bị cho các cột mốc lớn của cuộc đời, thì hiện tại, nhiều người trẻ lại ưu tiên những khoản chi nhỏ nhưng mang lại hiệu ứng cảm xúc tức thì.

Nhiều người không còn đặt câu hỏi “có nên mua hay không” theo hướng tiết kiệm truyền thống, mà chuyển sang cân nhắc “liệu nó có khiến mình vui hay không”. Khi yếu tố cảm xúc trở thành thước đo chính, giá trị của món đồ không còn nằm ở công năng sử dụng lâu dài, mà nằm ở mức độ cải thiện tâm trạng trong khoảnh khắc hiện tại. Chính sự thay đổi này khiến hành vi tiêu dùng của người trẻ trở nên linh hoạt và khó dự đoán hơn so với các thế hệ trước.

Trên các nền tảng mạng xã hội, những câu chuyện xoay quanh việc chi tiêu cho bản thân tiếp tục được củng cố như một dạng “chuẩn mực ngầm”. Việc mua sắm sau một ngày làm việc mệt mỏi, tự thưởng sau khi hoàn thành một dự án, hay đơn giản là “mua vì hôm nay thấy xứng đáng”, đều được chia sẻ rộng rãi và nhận được sự đồng cảm từ cộng đồng. Điều này góp phần tạo ra một vòng lặp tâm lý: Chi tiêu để cảm thấy tốt hơn, và cảm thấy việc chi tiêu đó là hợp lý vì nhiều người khác cũng làm như vậy.

Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc người trẻ hoàn toàn từ bỏ tiết kiệm, mà là họ đang tái cấu trúc lại ưu tiên tài chính theo hướng phân mảnh hơn. Một phần thu nhập vẫn được dành cho các khoản thiết yếu và dự phòng, trong khi phần còn lại được phân bổ cho những trải nghiệm cá nhân nhỏ lẻ nhưng đều đặn. Chính sự song song này tạo nên một mô hình chi tiêu mang tính “hai tầng”: Vừa đảm bảo an toàn cơ bản, vừa duy trì cảm xúc tích cực trong đời sống hằng ngày.

Về lâu dài, xu hướng này đang góp phần định hình lại khái niệm “giá trị của tiền bạc” trong tư duy của người trẻ. Tiền không chỉ còn là công cụ tích lũy hay bảo đảm an toàn tương lai, mà còn trở thành phương tiện trực tiếp để cải thiện chất lượng cảm xúc trong hiện tại. Trong bối cảnh áp lực xã hội và kinh tế ngày càng lớn, lựa chọn chi tiêu như vậy đang trở thành một cách để nhiều người trẻ tự tạo ra khoảng thở cho chính mình trong đời sống đô thị hiện đại.

(Nguồn: Time.com)