Chỉ vì sợ con đói, sợ con “không có sức để mổ”, nhiều phụ huynh có thể vô tình làm một việc cực kỳ nguy hiểm: lén cho trẻ ăn, uống trước ca phẫu thuật dù bác sĩ đã dặn phải nhịn hoàn toàn. Một chia sẻ mới đây của BS Mai Văn Lực đang khiến nhiều người giật mình, bởi đằng sau hành động tưởng như đầy yêu thương ấy lại là nguy cơ đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh trên bàn mổ.

Mẹ thương con, lén mua xôi sữa trước giờ mổ: Ca phẫu thuật buộc phải hoãn

Theo chia sẻ của BS Mai Văn Lực (Khoa Thận tiết niệu và Nam học, Bệnh viện E), anh từng tiếp nhận một bé trai chưa đến 10 tuổi nhập viện trong tình trạng nghi viêm ruột thừa cấp. Ngay từ khi nhập viện, do tiên lượng có thể phải mổ sớm, bác sĩ đã dặn người mẹ rất kỹ rằng cháu cần nhịn ăn, nhịn uống hoàn toàn để làm xét nghiệm chẩn đoán và chuẩn bị cho ca mổ.

Không chỉ nhắc một lần, đến khi có kết quả xác định cần can thiệp phẫu thuật, bác sĩ tiếp tục lưu ý lại với gia đình về việc tuyệt đối không cho trẻ ăn uống trước khi chuyển lên phòng mổ.

Thế nhưng, vì nhìn con đói, xót con và lo con “không có sức chịu mổ”, người mẹ đã lén ra ngoài mua cho con một gói xôi cùng một hộp sữa để ăn vội trong lúc chờ đến lượt phẫu thuật.

Sáng hôm sau, khi ê-kíp gây mê hồi sức chuẩn bị đưa bé vào phòng mổ, bác sĩ hỏi lại lần cuối xem cháu có ăn uống gì không. Người mẹ lúc đó vẫn khẳng định con không ăn gì. Chỉ đến khi bé thật thà nói mình vừa ăn xôi và uống sữa, sự việc mới vỡ lở.

Hậu quả là ca mổ đáng lẽ được tiến hành từ 7 giờ sáng buộc phải hoãn đến đầu giờ chiều để đảm bảo an toàn cho trẻ.

Một quyết định xuất phát từ tình thương của người mẹ, nhưng nếu không được phát hiện kịp thời, nó có thể đẩy đứa trẻ vào một tình huống nguy hiểm hơn rất nhiều so với việc phải chờ mổ thêm vài tiếng.

Việc làm tưởng vô hại lại có thể thành “chiếc bẫy” trước ca mổ

Theo BS Mai Văn Lực, đây là một trong những hiểu lầm rất phổ biến ở người nhà bệnh nhân: cho rằng trước khi mổ phải ăn một chút “lấy sức” thì cơ thể mới chịu đựng được cuộc phẫu thuật.

Trên thực tế, với phẫu thuật và gây mê, việc dạ dày còn thức ăn lại là yếu tố làm tăng nguy cơ tai biến nghiêm trọng.

Bác sĩ giải thích, khi cơ thể tỉnh táo, vùng họng có cơ chế phản xạ bảo vệ giúp thức ăn đi đúng vào dạ dày, không lọt vào đường thở. Nhưng khi người bệnh được gây mê, dùng thuốc an thần hoặc thuốc giãn cơ, các phản xạ tự vệ này gần như mất đi.

Nếu dạ dày lúc đó vẫn còn đầy thức ăn, sữa hoặc nước, dịch vị và thức ăn chưa tiêu hóa có thể trào ngược từ dạ dày lên họng, sau đó đi thẳng vào khí quản và phổi. Tình trạng này được gọi là hít sặc trong gây mê – một biến chứng đặc biệt nguy hiểm.

Thức ăn hoặc dịch dạ dày lọt vào phổi có thể gây tắc nghẽn đường thở, suy hô hấp cấp, viêm phổi hít, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không xử trí kịp thời.

Nói cách khác, một gói xôi hay một hộp sữa cho trẻ ăn trước giờ mổ không giúp “có sức hơn”, mà có thể khiến ca mổ bị hoãn, thậm chí làm tăng rủi ro tai biến trong lúc gây mê.

Không phải chỉ gây mê toàn thân mới cần nhịn ăn

Một số người cho rằng chỉ những ca mổ gây mê toàn thân mới phải nhịn ăn, còn gây tê tủy sống hoặc gây tê vùng thì không cần quá nghiêm ngặt. Tuy nhiên, theo BS Mai Văn Lực, suy nghĩ này cũng rất nguy hiểm.

Lý do là trong quá trình phẫu thuật, luôn có khả năng phát sinh tình huống ngoài dự kiến: gây tê không đủ hiệu quả, người bệnh đau nhiều, ca mổ diễn biến phức tạp hơn dự đoán… Khi đó, ê-kíp có thể buộc phải chuyển sang gây mê toàn thân ngay lập tức để đảm bảo an toàn và thuận lợi cho cuộc mổ.

Nếu người bệnh vừa ăn xong, dạ dày còn đầy thức ăn, nguy cơ trào ngược – hít sặc lúc chuyển sang gây mê sẽ tăng lên đáng kể.

Chính vì vậy, yêu cầu nhịn ăn, nhịn uống trước mổ không phải là thủ tục hình thức, càng không phải “làm khó” bệnh nhân, mà là một nguyên tắc an toàn rất quan trọng trong gây mê hồi sức.

Ngày nay không còn bắt nhịn đói quá khắt khe, nhưng phải theo đúng chỉ định

BS Mai Văn Lực cho biết, y học hiện đại hiện đã có nhiều thay đổi trong chăm sóc trước và sau phẫu thuật. Với chương trình ERAS – chăm sóc phục hồi sớm sau mổ , người bệnh không còn phải nhịn đói kéo dài từ tối hôm trước một cách cứng nhắc như trước đây.

Tùy từng loại phẫu thuật, tình trạng bệnh lý và chỉ định của bác sĩ gây mê, người bệnh có thể được hướng dẫn thời điểm ngừng ăn thức ăn đặc, thời điểm ngừng uống sữa, nước hoặc thậm chí được dùng một lượng nước đường chuyên biệt trước mổ trong một số trường hợp.

Sau mổ, bệnh nhân cũng có xu hướng được ăn uống và vận động sớm hơn để hồi phục tốt hơn, giảm biến chứng và rút ngắn thời gian nằm viện.

Tuy nhiên, điều quan trọng nhất là mọi mốc thời gian ăn, uống trước mổ phải tuân thủ đúng hướng dẫn của nhân viên y tế, chứ không thể tự suy đoán theo cảm tính.

Việc thấy con kêu đói, thấy người thân mệt, rồi tự ý cho ăn một miếng bánh, uống một hộp sữa hay thậm chí vài ngụm nước tưởng là chuyện nhỏ, nhưng trong bối cảnh chuẩn bị phẫu thuật, đó có thể là sai lầm nghiêm trọng.

Bác sĩ khuyến cáo: Nếu lỡ cho ăn uống, phải báo lại ngay cho bác sĩ

Từ câu chuyện trên, BS Mai Văn Lực nhấn mạnh rằng điều người nhà cần làm không phải là cố “giấu” bác sĩ để ca mổ vẫn diễn ra đúng giờ, mà là trung thực tuyệt đối.

Nếu bệnh nhân đã lỡ ăn hoặc uống bất cứ thứ gì, dù chỉ là một ngụm nước, một ít sữa hay vài thìa cháo, người nhà cần báo ngay cho bác sĩ hoặc ê-kíp gây mê hồi sức. Dựa trên thời điểm ăn uống và loại thực phẩm đã dùng, bác sĩ sẽ đánh giá nguy cơ, quyết định có nên hoãn mổ hay thay đổi kế hoạch gây mê để bảo đảm an toàn.

Việc hoãn mổ vài giờ có thể khiến gia đình sốt ruột, nhưng đó vẫn là lựa chọn an toàn hơn rất nhiều so với việc bước vào cuộc mổ khi dạ dày bệnh nhân chưa rỗng.

Trong tâm lý của nhiều bậc cha mẹ, thấy con đói, con mệt, con sắp vào phòng mổ là điều rất khó chịu đựng. Bản năng yêu thương khiến họ chỉ muốn bù cho con một chút thức ăn, một hộp sữa để “đỡ xót”.

Nhưng trong môi trường bệnh viện, đặc biệt là trước một cuộc phẫu thuật, yêu thương đúng cách đôi khi lại là kiềm chế chính mình , gác lại thói quen chăm con thường ngày để tuân thủ đúng chỉ định y khoa.

Trong phòng mổ, sự an toàn của bệnh nhân không đến từ một gói xôi hay một hộp sữa, mà đến từ việc cả gia đình và nhân viên y tế cùng phối hợp đúng cách.