Chính sách tài khoá: “Nhạc trưởng” bản lĩnh của nền kinh tế

Nguồn lực lớn và nguyên tắc “tiền phải đẻ ra tiền”

Trong giai đoạn 2026 – 2030, chính sách tài khóa đã có bước đi táo bạo khi nâng quy mô dòng vốn đầu tư từ ngân sách lên gần gấp 3 lần giai đoạn trước. Dự kiến, tổng mức vốn kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn này sẽ đạt con số kỷ lục 8,51 triệu tỷ đồng.

Tầm quan trọng của dòng vốn này được Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng khẳng định: “Chính phủ xác định đầu tư công là một nhiệm vụ chính trị rất quan trọng của năm 2026 và cả nhiệm kỳ; là công cụ điều hành vĩ mô; là động lực quan trọng để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số”. Để đạt được mục tiêu này, nguồn lực khổng lồ này sẽ không chỉ trải đều mà được thiết kế tập trung, trọng điểm cho các dự án hạ tầng chiến lược, để tạo ra những “quả đấm thép” của nền kinh tế.

Cao tốc Hữu Nghị Chi Lăng đăng gấp rút hoàn thiện. Ảnh: Đức Thanh

Nguyên tắc này được thể hiện rõ trong Chiến lược tài chính giai đoạn 2026 – 2030 được Bộ Tài chính trình Chính phủ. Theo đó, dòng vốn sẽ được tập trung cho hệ thống kết cấu hạ tầng chiến lược, giao thông trọng điểm có tính kết nối liên vùng, quốc gia và quốc tế, cũng như các dự án thúc đẩy chuyển đổi số và kinh tế xanh. Ngân sách trung ương và địa phương sẽ đóng vai trò “vốn mồi”, chấp nhận đầu tư vào các lĩnh vực then chốt có khả năng tạo đột phá mà khu vực tư nhân chưa thể hoặc không muốn làm. Số dự án giảm tối thiểu 30% so với giai đoạn 2021 – 2025, cho thấy nỗ lực kiên quyết loại bỏ các dự án kém hiệu quả, khắc phục tình trạng đầu tư phân tán, kém hiệu quả.

Tuy nhiên, việc đưa nguồn lực lớn vào nền kinh tế cũng đi kèm với rủi ro lãng phí và gánh nặng nợ nếu không được quản trị chặt chẽ. Điều này đã luôn được người đứng đầu ngành Tài chính – Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh. Việc phân bổ phải dựa trên tiêu chí đánh giá hiệu quả rõ ràng, đầu tư đúng thời điểm, đúng chỗ để tạo sự lan tỏa và động lực tăng trưởng mới. Nguyên tắc đầu tư là “tiền phải đẻ ra tiền”, Bộ trưởng nêu rõ.

Để tạo được nguồn lực rất lớn như vậy, chính sách thu cũng phải có sự chuyển mình mạnh mẽ. Một nền kinh tế muốn tăng tốc phải có hệ thống chính sách nuôi dưỡng nguồn thu, khoan thư sức dân, khuyến khích đầu tư kinh doanh và đảm bảo tính công bằng, minh bạch.

Việc sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện hàng loạt chính sách thuế đều tập trung vào mục đích này. Nhiều chính sách ưu đãi mạnh mẽ đã được thiết kế cho các lĩnh vực công nghệ chiến lược, đổi mới sáng tạo. Chính sách thuế cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh cũng được tiếp thu, điều chỉnh theo hướng tạo thuận lợi, khoan thư sức dân, khuyến khích doanh nghiệp phát triển.

Cùng với nuôi dưỡng nguồn thu, chính sách tài khóa cũng được nới rộng với mức bội chi được nâng lên mức 5% GDP giai đoạn tới. Đây là sự thâm hụt có chủ đích và luôn được nằm trong tầm kiểm soát. Chiến lược tài chính giai đoạn 2026 – 2030 xác định quản lý chặt chẽ bội chi, nợ công trong giới hạn an toàn, phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế xã hội và khả năng vay, trả nợ của nền kinh tế; nâng cao khả năng chống chịu của nền tài chính quốc gia trước các cú sốc từ bên ngoài. Dư địa nợ công sẽ được nghiên cứu, xem xét sử dụng nhằm huy động thêm nguồn lực cho đầu tư phát triển, bảo đảm hiệu quả, bền vững và an toàn dài hạn.

Đột phá thể chế, xoá bỏ cơ chế “xin – cho”

Để nền kinh tế phát triển ở tốc độ cao, một điều kiện then chốt là guồng máy quản lý phải vận hành trơn tru, hiệu quả. Bộ Tài chính mới đây đã ban hành Kế hoạch cải cách hành chính trọng tâm giai đoạn 2026 – 2030, đặt ra lộ trình toàn diện nhằm hiện đại hóa nền hành chính tài chính quốc gia, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, coi mức độ thuận tiện, chi phí tuân thủ và khả năng tiếp cận dịch vụ công là thước đo chủ yếu của hiệu quả cải cách.

Trong đó, xây dựng, hoàn thiện thể chế, chính sách tài chính – ngân sách nhà nước theo quan điểm “thể chế là đột phá của đột phá; là nguồn lực, là động lực phát triển”, theo chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đối với ngành Tài chính.

Môi trường pháp lý được xây dựng theo hướng thông thoáng, minh bạch và an toàn với chi phí tuân thủ thấp. Trọng tâm là hoàn thiện cơ chế để đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đi kèm kiểm soát quyền lực, kiên quyết xóa bỏ cơ chế “xin – cho”. Thể chế cũng hướng tới thúc đẩy kinh tế tư nhân trở thành động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, đồng thời cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước.

Với công tác tổ chức cán bộ, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn yêu cầu tiếp tục rà soát các chức năng, nhiệm vụ của ngành, quán triệt nguyên tắc rà soát, sắp xếp bộ máy là “một việc chỉ một người chịu trách nhiệm”. Mục tiêu cao nhất không chỉ là tinh gọn mà phải đảm bảo hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả như chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

Nhìn về phía trước, kinh tế toàn cầu vẫn đang đối mặt với nhiều “đám mây đen” lạm phát, tỷ giá và bất ổn chính trị. Ở trong nước, những khó khăn nội tại còn không ít. Nhưng, như Thủ tướng Lê Minh Hưng đã nêu rõ: “càng khó khăn, thách thức càng phải quyết tâm cao, đoàn kết, thống nhất, kiên định mục tiêu, thực hiện thắng lợi mục tiêu đề ra, trong đó có mục tiêu tăng trưởng hai con số”.

Tăng trưởng kinh tế hai con số là khát vọng lớn lao nhằm đưa Việt Nam bước vào nhóm quốc gia phát triển, có thu nhập cao. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã khẳng định, “không có con đường nào khác”, “nếu không đạt được mục tiêu này, Việt Nam sẽ không thể hiện thực hóa những khát vọng phát triển lớn hơn mà đất nước đã đặt ra”. Trên hành trình đó, ngành Tài chính sẽ tiếp tục là lực lượng tiên phong dấn thân đổi mới vì một Việt Nam phồn thịnh, hùng cường.

Con thuyền kinh tế Việt Nam đã nhổ neo, và cánh buồm tài khóa đang căng tràn sức gió, sẵn sàng vượt qua những cơn sóng thách thức để đi tới một giai đoạn bứt phá chưa từng có.