Hoàn thiện Báo cáo tài chính nhà nước: Bài toán dữ liệu và lộ trình chuẩn hóa đến năm 2030

Triển khai quy định của Luật Kế toán năm 2015, thời gian qua, Bộ Tài chính (Kho bạc Nhà nước) đã từng bước hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về Báo cáo tài chính nhà nước (BCTCNN) và tổ chức lập báo cáo cấp tỉnh cũng như toàn quốc.

BCTCNN được xây dựng trên cơ sở kế toán dồn tích, phản ánh toàn diện tài sản, nợ phải trả, nguồn vốn và kết quả hoạt động tài chính của Nhà nước. Khác với báo cáo ngân sách truyền thống chỉ ghi nhận thu, chi theo dòng tiền, BCTCNN cho phép nhìn nhận bức tranh tài chính ở cấp độ tổng thể hơn, từ đó hỗ trợ đánh giá rủi ro tài khóa, quản lý nợ công và tài sản công một cách hệ thống.

Theo Bộ Tài chính, việc triển khai báo cáo này trong thời gian qua đã từng bước hình thành bức tranh tài chính nhà nước qua các niên độ từ năm 2018 đến 2024, với phạm vi dữ liệu được mở rộng tới hơn 56.000 cơ quan, đơn vị trên toàn quốc. Đây là bước tiến quan trọng trong quá trình chuẩn hóa thông tin tài chính khu vực công.

Ảnh minh họa

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay nằm ở chất lượng dữ liệu đầu vào và mức độ đầy đủ của thông tin tài sản nhà nước. Một số nhóm tài sản như tài sản kết cấu hạ tầng, tài sản vô hình hay tài sản công giao doanh nghiệp quản lý vẫn gặp khó khăn trong việc định giá và phản ánh đầy đủ trên báo cáo. Bên cạnh đó, chất lượng dữ liệu giữa các đơn vị chưa đồng đều, dẫn đến hạn chế trong tổng hợp và phân tích ở cấp quốc gia.

Không chỉ ở khâu dữ liệu, việc khai thác thông tin từ BCTCNN cũng chưa tương xứng với tiềm năng hiện có. Trong khi hệ thống đã hình thành kho dữ liệu lớn, việc phân tích sâu phục vụ ra quyết định vẫn còn hạn chế, chưa trở thành công cụ thường xuyên trong điều hành tài chính – ngân sách.

Từ thực tiễn này, lộ trình hoàn thiện BCTCNN đến năm 2030 đang được Bộ Tài chính xác định theo hướng từng bước chuẩn hóa và mở rộng độ tin cậy của dữ liệu. Trước mắt, năm 2026 sẽ tập trung nâng cao chất lượng phân tích và thuyết minh các chỉ tiêu trọng yếu như tài sản, nợ công và nguồn vốn. Các giai đoạn tiếp theo hướng tới hoàn thiện đầy đủ thông tin tài sản công, chuẩn hóa khung pháp lý và tích hợp dữ liệu từ doanh nghiệp nhà nước, Ngân hàng Nhà nước vào báo cáo hợp nhất quốc gia.

Bên cạnh đó là quá trình hoàn thiện thể chế, trong đó có việc sửa đổi Luật Kế toán, Luật Kiểm toán nhà nước và ban hành các quy định mới liên quan đến chuẩn hóa báo cáo tài chính khu vực công. Hệ thống công nghệ thông tin cũng sẽ được nâng cấp, kết hợp với tăng cường đào tạo, kiểm tra, giám sát để nâng cao chất lượng dữ liệu đầu vào.

Các chuyên gia quốc tế cũng cho rằng, trong quá trình hoàn thiện BCTCNN, không nhất thiết phải chờ dữ liệu hoàn hảo mới tiến hành phân tích. Thay vào đó, việc khai thác từng phần dữ liệu hiện có có thể mang lại giá trị thực tiễn cho quản lý rủi ro tài khóa, đồng thời giúp cải thiện dần chất lượng hệ thống thông tin.

Về phía quản lý, việc hoàn thiện BCTCNN không chỉ là yêu cầu kỹ thuật kế toán, mà còn là bước đi quan trọng để nâng cao năng lực quản trị tài chính công hiện đại. Khi hệ thống dữ liệu được chuẩn hóa và khai thác hiệu quả, các cơ quan quản lý sẽ có thêm công cụ để đánh giá bền vững tài khóa, sử dụng hiệu quả nguồn lực công và tăng cường minh bạch ngân sách.

Theo các cơ quan chuyên môn, để đạt mục tiêu đến năm 2030, BCTCNN cần sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành, địa phương và đơn vị kế toán cơ sở trong việc cung cấp dữ liệu và tổ chức thực hiện. Đây được xem là điều kiện then chốt để báo cáo này thực sự trở thành công cụ điều hành tài chính công hiện đại, thay vì chỉ dừng ở vai trò thống kê.