Trong thực tế cuộc sống, sức khỏe mạch máu thường bị mọi người đánh giá thấp một cách đáng báo động. Bác sĩ Liu Fengqi, Bệnh viện Hữu nghị Bắc Kinh, Đại học Y khoa Thủ đô (Bắc Kinh, Trung Quốc) cho biết, rất nhiều người chỉ chăm chăm tập trung vào các chỉ số bề nổi như huyết áp hay mỡ máu cao. Họ hoàn toàn bỏ qua một vấn đề cốt lõi và nguy hiểm hơn gấp nhiều lần. Đó chính là những tổn thương vi mô diễn ra liên tục và lâu dài đối với chính các mạch máu.

Chính từ tư duy chỉ nhìn vào chỉ số mỡ máu này, chúng ta thường có tâm lý đổ lỗi hoàn toàn cho chế độ ăn nhiều thịt mỡ béo ngậy. Ai cũng nghĩ rằng cứ bớt ăn chất béo bão hòa từ mỡ động vật thì đường tuần hoàn sẽ tự động khỏe mạnh. Đúng là khi nạp quá nhiều thịt mỡ, nồng độ cholesterol xấu sẽ tăng vọt và bám chặt vào thành mạch. Chúng tạo nên các mảng xơ vữa lớn làm thu hẹp không gian lưu thông của dòng máu, gây tắc nghẽn hệ tuần hoàn. 

Thế nhưng, các thống kê lâm sàng chỉ ra còn có nhiều hành vi khác tưởng không liên quan lại đẩy nhanh quá trình xơ vữa và phá hủy cấu trúc mạch máu nhanh hơn rất nhiều. Đặc biệt là 4 thói quen sau đây:

1. Thiếu ngủ, thức khuya kéo dài

Nhiều người lầm tưởng rằng thức khuya chỉ gây ra cảm giác mệt mỏi nhất thời. Thực tế y khoa chứng minh đây là một quá trình tổn thương mạch máu mãn tính. Thông thường, cơ thể chúng ta sẽ bước vào giai đoạn giảm huyết áp và sửa chữa mạch máu vào ban đêm. Đây là khoảng thời gian vàng để các tế bào nội mô tự phục hồi sau một ngày dài làm việc.

Theo hướng dẫn lâm sàng từ Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), việc thiếu ngủ kéo dài trực tiếp phá hủy cơ chế tự chữa lành tự nhiên này. Nghiên cứu của tổ chức này chỉ ra rằng những người ngủ ít hơn 6 tiếng mỗi đêm có nguy cơ mắc các bệnh tim mạch cao hơn từ 20 – 35%. Thói quen thức khuya gây kích thích kéo dài hệ thần kinh giao cảm, làm tăng áp lực dòng máu lên thành mạch máu, làm giảm độ đàn hồi và gây ra các dấu hiệu sớm của xơ cứng động mạch.

2. Kích động cảm xúc và dễ tức giận

Có thể bạn chưa biết, sự hưng phấn hoặc ức chế cảm xúc quá mức là yếu tố tàn phá cực mạnh nhưng lại hay bị bỏ qua. Sự dao động cảm xúc mạnh mẽ sẽ trực tiếp kích hoạt hệ thần kinh giao cảm. Cơ thể lúc này bị ép sản sinh ra một lượng lớn adrenaline và noradrenaline, dẫn đến sự tăng vọt huyết áp một cách đột ngột.

Bác sĩ phẫu thuật mạch máu Wang Jiyang, Bệnh viện Bắc Kinh (Bắc Kinh, Trung Quốc) cho biết, trong những lúc căng thẳng cảm xúc “cấp tính”, huyết áp có thể tăng vọt từ 20 đến 40 mmHg chỉ trong vài phút. Sự tăng áp lực đột ngột này tạo ra một cú sốc áp lực cực lớn lên nội mô mạch máu. Những người có tâm lý bất ổn mãn tính có tỷ lệ mắc các biến cố tim mạch cao hơn hẳn người bình thường. Mỗi phản ứng giận dữ dữ dội đều gây ra những vết rách nhỏ cho mạch máu, khiến tốc độ phục hồi của cơ thể không thể theo kịp tốc độ tổn thương.

3. Lạm dụng rượu bia thường xuyên

Tác động của cồn lên hệ tuần hoàn diễn ra vô cùng trực tiếp. Sau khi rượu vào cơ thể, nó sẽ làm giãn mạch máu trong một thời gian ngắn rồi ngay lập tức khiến chúng co thắt mạnh theo hướng ngược lại. Sự co giãn đột ngột lặp đi lặp lại này là một tác nhân gây kích ứng, làm suy yếu thành mạch máu.

Một nghiên cứu dịch tễ học quy mô lớn được công bố gần đây trên tạp chí y khoa danh tiếng The Lancet khẳng định không có ngưỡng uống rượu bia nào là an toàn cho hệ tim mạch. Nghĩa là uống lượng nhỏ cũng đã hại và uống càng nhiều thì càng nguy hiểm.

Chất chuyển hóa acetaldehyde của rượu có độc tính rất cao, nó trực tiếp hủy hoại nội mô và làm giảm khả năng sửa chữa tự nhiên của mạch máu. Rượu bia cũng làm rối loạn chuyển hóa lipid, gây tích tụ triglyceride và làm tăng tốc độ xơ vữa động mạch. Các nghiên cứu theo dõi phát hiện ra người lạm dụng rượu có tuổi mạch máu trung bình già hơn từ 5 đến 8 năm so với tuổi thật.

4. Hút thuốc lá lâu năm

Theo giải thích của Tiến sĩ Chen Qiling, Trưởng khoa Tim mạch, Bệnh viện Nhân dân Đại học Bắc Kinh (Bắc Kinh, Trung Quốc). nicotine trong khói thuốc lá gây co mạch kéo dài, dẫn đến tăng huyết áp nghiêm trọng. Trong khi đó, khí carbon monoxide độc hại lại làm giảm khả năng vận chuyển oxy của máu, khiến nội mô mạch máu rơi vào tình trạng thiếu oxy mãn tính.

Người hút thuốc có nguy cơ mắc bệnh tim mạch vành cao gấp hai lần người bình thường. Hút thuốc làm giảm khả năng giãn nở tự nhiên của hệ tuần hoàn, đồng thời thúc đẩy sự kết tập tiểu cầu tạo ra các cục máu đông. Hút thuốc càng lâu thì độ cứng của mạch máu càng trở nên rõ rệt, đặc biệt là sau tuổi 40. Nhiều tổn thương cấu trúc do khói thuốc gây ra sẽ tồn tại dai dẳng nhiều năm ngay cả sau khi đã bỏ thuốc.

Đặc biệt, các bác sĩ nhắc nhở, bệnh lý về mạch máu có đặc trưng vô cùng đáng sợ là giai đoạn đầu hoàn toàn không có triệu chứng nhưng sẽ bùng phát cực kỳ mạnh ở giai đoạn sau. Khi các dấu hiệu như tức ngực, chóng mặt xuất hiện thì tổn thương thường đã tiến triển đến giai đoạn nguy hiểm. Việc can thiệp sớm và chủ động loại bỏ các thói quen xấu chính là chìa khóa duy nhất để bảo vệ mạng sống của bạn.

Tổng hợp