Phân định rõ trách nhiệm trong quản lý, giám sát thị trường trái phiếu doanh nghiệp

Phân định rõ trách nhiệm quản lý

Vừa qua, Chính phủ đã ban hành Nghị định 200/2026/NĐ-CP (Nghị định 200) với nhiều quy định mới nhằm tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp, hướng tới mục tiêu vừa tạo thuận lợi hơn cho hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp, vừa nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát và bảo đảm thị trường phát triển ổn định, minh bạch.

Theo ông Hoàng Văn Thu – Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), Nghị định 200 thay thế ba nghị định trước đây về phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ gồm Nghị định 153, Nghị định 65 và Nghị định 08. Mục tiêu của nghị định là phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp theo hướng ổn định, bền vững và chuyên nghiệp, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn để doanh nghiệp huy động vốn thông qua kênh trái phiếu phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Toàn cảnh phiên thảo luận tại Hội nghị “Phát hành chứng khoán – Động lực cho tăng trưởng kinh tế” của Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước. Ảnh: Thu Hương.

Đại diện UBCKNN cho biết, cùng với việc nới lỏng một số điều kiện, trình tự và thủ tục nhằm tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp huy động vốn, Nghị định 200 cũng bổ sung nhiều quy định nhằm tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước. Theo đó, một trong những điểm mới đáng chú ý là phân định rõ trách nhiệm quản lý, giám sát, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm giữa các cơ quan quản lý đối với từng nhóm doanh nghiệp thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Chứng khoán và Luật Doanh nghiệp, đồng thời tăng cường phân cấp cho UBND cấp tỉnh trong công tác quản lý, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm đối với các doanh nghiệp trên địa bàn.

Theo ông Hoàng Văn Thu, trước đây chưa có quy định cụ thể về vai trò của UBND các tỉnh, thành phố trong quản lý, giám sát doanh nghiệp phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ. Việc bổ sung quy định này nhằm bảo đảm mọi hoạt động của tổ chức phát hành đều có cơ quan quản lý nhà nước tham gia giám sát, qua đó khắc phục khoảng trống trong cơ chế quản lý trước đây.

Cùng với đó, Nghị định 200 cũng quy định rõ phạm vi trách nhiệm của Bộ Tài chính, UBCKNN, các bộ, ngành và UBND các tỉnh, thành phố đối với từng nhóm doanh nghiệp, bảo đảm bao quát đầy đủ các chủ thể tham gia phát hành trên thị trường.

Trên cơ sở phân định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, cơ chế giám sát tiếp tục được thực hiện theo hướng dựa trên công bố thông tin, kết hợp hậu kiểm với hoạt động thanh tra, kiểm tra.

“Việc tăng cường phân cấp cho UBND cấp tỉnh không làm phát sinh sự chồng chéo trong quản lý, bởi phạm vi trách nhiệm của từng cơ quan đã được quy định rõ trong Nghị định 200” – ông Thu nhận định.

Ngoài ra, cơ chế phân cấp này cũng được kỳ vọng sẽ hỗ trợ Bộ Tài chính trong quá trình đánh giá hiệu quả thực thi chính sách, đồng thời tạo thêm cơ sở để nghiên cứu, kiến nghị điều chỉnh các quy định khi cần thiết. Thông qua cơ chế phối hợp và báo cáo của UBND các tỉnh, Bộ Tài chính có thêm thông tin để theo dõi diễn biến thị trường trong từng giai đoạn phát triển của nền kinh tế, phục vụ việc hoàn thiện chính sách đối với hoạt động phát hành công cụ nợ.

Hoàn thiện cơ chế giám sát

Từ góc độ thị trường, đánh giá về cơ chế quản lý mới của Nghị định 200, ông Phùng Xuân Minh – Chủ tịch HĐQT Saigon Ratings cho rằng nghị định đã phân định rõ trách nhiệm giám sát của các chủ thể tham gia thị trường. Theo đó, UBCKNN thực hiện giám sát, thanh tra đối với các công ty đại chúng và tổ chức trung gian thuộc phạm vi quản lý; UBND cấp tỉnh tiếp nhận dữ liệu, theo dõi, thanh tra và xử lý đối với các doanh nghiệp không phải công ty đại chúng có trụ sở trên địa bàn; trong khi đại diện người sở hữu trái phiếu có trách nhiệm giám sát việc thực hiện các cam kết của tổ chức phát hành, thực hiện chế độ báo cáo định kỳ và báo cáo khi phát hiện vi phạm.

Theo ông Minh, để cơ chế hậu kiểm phát huy hiệu quả, cần hình thành một quy trình quản lý khép kín từ công bố dữ liệu, đối chiếu thông tin, nhận diện các dấu hiệu cảnh báo, thanh tra, kiểm tra đến yêu cầu khắc phục hoặc xử lý vi phạm và công khai kết quả xử lý.

Để quy trình này vận hành hiệu quả, trước hết cần chuẩn hóa dữ liệu để thông tin được công bố theo biểu mẫu thống nhất, bảo đảm khả năng so sánh giữa các doanh nghiệp và giữa các kỳ báo cáo. Đồng thời, dữ liệu cần được liên thông giữa Sở Giao dịch Chứng khoán với Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán, cơ quan thuế, cơ quan đăng ký kinh doanh, đơn vị kiểm toán, tổ chức xếp hạng tín nhiệm và các cơ quan quản lý chuyên ngành nhằm tăng khả năng đối chiếu, xác minh thông tin.

Bên cạnh đó, cần xây dựng các chỉ báo cảnh báo sớm đối với những dấu hiệu như hệ số thanh toán lãi vay suy giảm, dòng tiền kinh doanh âm kéo dài, nợ ngắn hạn tăng nhanh, chậm công bố thông tin, thay đổi đơn vị kiểm toán, tài sản bảo đảm giảm giá trị hoặc phát sinh nghĩa vụ nợ chéo.

“Việc xử lý các trường hợp vi phạm cũng cần được thực hiện kịp thời và nhất quán, bởi nếu doanh nghiệp công bố thông tin chậm hoặc sai lệch nhưng không được phát hiện, không bị yêu cầu điều chỉnh hoặc không chịu chế tài tương xứng thì hiệu quả của cơ chế công bố thông tin sẽ khó được bảo đảm” – ông Minh phân tích.

Ngoài ra, đại diện Saigon Ratings cũng lưu ý, để các quy định của Nghị định 200 được triển khai đồng bộ, các hướng dẫn kỹ thuật về công bố thông tin, chế độ báo cáo và chia sẻ dữ liệu cần sớm được hoàn thiện. Đến cuối tháng 6/2026, UBCKNN vẫn đang giới thiệu và lấy ý kiến đối với dự thảo thông tư hướng dẫn một số nội dung của Nghị định 200.

Việc hoàn thiện cơ chế quản lý, giám sát cùng với sớm ban hành các văn bản hướng dẫn được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng để Nghị định 200 được triển khai đồng bộ, qua đó góp phần nâng cao tính minh bạch, củng cố niềm tin của nhà đầu tư và hỗ trợ thị trường trái phiếu doanh nghiệp phát triển ổn định, bền vững.