Trao quyền để doanh nghiệp nhà nước thực sự dẫn dắt tăng trưởng

Tập trung nguồn lực xây dựng “đầu tàu” nền kinh tế

Tại tọa đàm “Làm gì để doanh nghiệp nhà nước thật sự dẫn dắt tăng trưởng?”, diễn ra ngày 31/7, bà Nguyễn Thu Thủy – Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính) cho hay, bước vào giai đoạn phát triển mới, doanh nghiệp nhà nước không chỉ giữ vai trò ổn định kinh tế vĩ mô, mà còn phải trở thành lực lượng dẫn dắt tăng trưởng, tạo động lực nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Quang cảnh tọa đàm “Làm gì để doanh nghiệp nhà nước thật sự dẫn dắt tăng trưởng?”. Ảnh: Lưu Thủy

Theo bà Nguyễn Thu Thủy, Nghị quyết số 79-NQ/TW đã đặt ra những mục tiêu rất cụ thể như đến năm 2030 có 1 – 3 doanh nghiệp Việt Nam nằm trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới, 50 doanh nghiệp thuộc nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất châu Á; 100% tập đoàn, tổng công ty nhà nước áp dụng các nguyên tắc quản trị theo chuẩn OECD. Đây vừa là mục tiêu, vừa là áp lực để khu vực doanh nghiệp nhà nước chuyển mình mạnh mẽ.

Bà Thủy cho biết, để hiện thực hóa mục tiêu này, Bộ Tài chính đang xây dựng danh mục doanh nghiệp nhà nước mạnh, quy mô lớn trình Chính phủ trong năm 2026. Việc lựa chọn không đơn thuần căn cứ vào quy mô hiện có, mà sẽ đánh giá tổng thể tiềm năng phát triển, vị trí của doanh nghiệp trong các ngành chiến lược và khả năng tạo sức lan tỏa đối với nền kinh tế.

“Trước hết, phải xác định những ngành, lĩnh vực Nhà nước cần giữ vai trò dẫn dắt, sau đó lựa chọn doanh nghiệp phù hợp để tập trung nguồn lực. Có những doanh nghiệp hiện chưa lớn, nhưng hoạt động trong lĩnh vực chiến lược và có tiềm năng phát triển vẫn sẽ được định hướng đầu tư để trở thành doanh nghiệp mạnh” – bà Thủy chia sẻ.

Theo đại diện Bộ Tài chính, cùng với xây dựng danh mục doanh nghiệp trọng điểm, quá trình cơ cấu lại khu vực doanh nghiệp nhà nước cũng tiếp tục được triển khai theo hướng tinh gọn, tập trung nguồn lực. Hiện cả nước còn khoảng 850 doanh nghiệp có vốn nhà nước, trong đó khoảng 700 doanh nghiệp do Nhà nước nắm trên 50% vốn điều lệ. Riêng các tập đoàn, tổng công ty do Bộ Tài chính làm cơ quan đại diện chủ sở hữu đang nắm giữ hơn 60% tổng vốn và tài sản của toàn khu vực.

Ở góc độ chuyên gia, TS. Nguyễn Đình Cung – nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương cho rằng, mục tiêu xây dựng các doanh nghiệp dẫn dắt là hoàn toàn khả thi, song điều quan trọng là phải thay đổi tư duy quản lý. Theo ông, Nhà nước cần xác định rõ chiến lược phát triển, còn doanh nghiệp phải được trao quyền tự chủ thực chất để chủ động đầu tư, huy động nguồn lực và chấp nhận rủi ro trong đổi mới sáng tạo.

Mở rộng quyền tự chủ để doanh nghiệp bứt phá

Làm rõ hơn các giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, bà Nguyễn Thu Thủy cho biết, nhiều nội dung đã được thể chế hóa trong Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Tinh thần xuyên suốt của Luật là phân định rõ chức năng quản lý nhà nước với chức năng đại diện chủ sở hữu, đồng thời mở rộng quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho doanh nghiệp.

Theo đó, cơ quan đại diện chủ sở hữu chỉ quyết định những vấn đề mang tính chiến lược như mục tiêu phát triển, bảo toàn và phát triển vốn hay các nhiệm vụ Nhà nước giao; còn doanh nghiệp được chủ động hơn trong lựa chọn dự án đầu tư, tổ chức bộ máy, sử dụng vốn và triển khai hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đây được xem là bước chuyển từ tiền kiểm sang tăng cường hậu kiểm, giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian ra quyết định và nâng cao sức cạnh tranh.

Đại diện Bộ Tài chính cũng cho biết, pháp luật mới đã bổ sung cơ chế khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Hiệu quả sẽ được đánh giá trên tổng thể danh mục đầu tư, trong khi các khoản đầu tư phục vụ nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo hoặc thực hiện nhiệm vụ chính trị được xem xét theo cơ chế riêng, tạo thêm dư địa để doanh nghiệp triển khai các dự án có tính đột phá.

Bên cạnh đó, Bộ Tài chính đang nghiên cứu cơ chế thưởng từ phần lợi nhuận vượt kế hoạch theo tinh thần Nghị quyết số 79-NQ/TW. Sau khi tổng kết việc triển khai hệ thống pháp luật mới, dự kiến cuối năm 2026 sẽ đánh giá để đề xuất cơ chế phù hợp nhằm tạo thêm động lực cho doanh nghiệp nâng cao hiệu quả hoạt động.

Đồng tình với định hướng này, TS. Nguyễn Tú Anh – Giám đốc Nghiên cứu Chính sách, Trường Đại học VinUni cho rằng, doanh nghiệp nhà nước đang có nhiều lợi thế về nguồn lực, dữ liệu và vị thế trong các ngành trọng yếu. Tuy nhiên, để thực sự trở thành lực lượng dẫn dắt, các doanh nghiệp cần mạnh dạn ứng dụng khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo, xây dựng chuỗi giá trị và từng bước vươn ra thị trường quốc tế.

Tại tọa đàm, các chuyên gia đều thống nhất rằng việc hoàn thiện thể chế, mở rộng quyền tự chủ và đổi mới quản trị sẽ là điều kiện then chốt để doanh nghiệp nhà nước phát huy vai trò “đầu tàu”, tạo sức lan tỏa tới khu vực doanh nghiệp tư nhân và đóng góp tích cực vào mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững của nền kinh tế./.