Trao quyền mạnh hơn để tạo động lực phát triển

Trao quyền càng mạnh thì cơ chế kiểm soát càng phải rõ

Tán thành sự cần thiết ban hành luật và đánh giá cao nỗ lực của Chính phủ trong quá trình chuẩn bị dự án luật, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn Hải Phòng) cho rằng, tinh thần của dự án luật là trao quyền mạnh hơn để tạo động lực phát triển. Tuy nhiên, trao quyền càng mạnh thì càng phải luật hóa rõ ba yêu cầu: ranh giới của quyền lực, trách nhiệm của người quyết định và cơ chế kiểm soát độc lập, đại biểu nêu rõ.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú dự phiên họp. Ảnh: Quochoi.vn

Góp ý về tháo gỡ khó khăn cho các dự án chậm triển khai tại khoản 5 Điều 33, đại biểu nhận định đây là nguồn lực đang bị đóng băng, đất đai chưa được sử dụng hiệu quả và việc đề xuất cơ chế xử lý là một hướng tiếp cận rất cần thiết. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị bổ sung hai “khóa kiểm soát”.

Trước hết, khi cho phép tiếp tục dự án, phải rà soát, xác định đầy đủ nghĩa vụ tài chính về đất đai và nghĩa vụ phát sinh do việc điều chỉnh, tiếp tục dự án; bảo đảm Nhà nước không thất thu nhưng cũng không xác lập lại nghĩa vụ đã được thực hiện hợp pháp. “Không thể để cơ chế giải phóng nguồn lực trở thành cơ chế hợp thức hóa lợi ích phát sinh từ việc dự án bị kéo dài”, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn nhấn mạnh.

Đối với dự án có giá trị đất đai, tài sản công hoặc nghĩa vụ tài chính lớn, phức tạp, đại biểu đề nghị cần có thẩm định liên ngành trước khi quyết định. Đồng thời, cần cân nhắc thời hạn đến ngày 31/12/2036, bởi một cơ chế đặc biệt xử lý tồn đọng mà kéo dài tới 10 năm sẽ làm giảm tính cấp bách và có thể tiếp tục tạo tâm lý chờ đợi.

Liên quan đến lựa chọn nhà đầu tư chiến lược tại Điều 35, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng, thiết kế hiện nay chưa bảo đảm cạnh tranh thực chất. Các dự án trong danh mục có quy mô từ 800 tỷ đồng đến 75.000 tỷ đồng cần thời gian nghiên cứu khả thi và thu xếp vốn, nhưng thời hạn để nhà đầu tư thứ hai nộp hồ sơ chỉ có 7 ngày.

“Về hình thức là cạnh tranh, nhưng thực tế rất khó để nhiều nhà đầu tư có đủ thời gian chuẩn bị” – đại biểu phân tích. Trong khi đó, tiêu chí chấm điểm lại được ban hành sau khi đã tiếp nhận hồ sơ.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn Hải Phòng). Ảnh: Quochoi.vn

Đại biểu đề nghị công khai danh mục dự án và tiêu chí chấm điểm trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia trước khi tiếp nhận hồ sơ; kéo dài đáng kể thời hạn tiếp nhận đối với dự án quy mô lớn, có thể nghiên cứu tối thiểu 45 ngày. Điều cần kiểm soát không phải là nhà đầu tư có được gọi là chiến lược hay không, mà là quá trình lựa chọn có thực sự cạnh tranh, minh bạch hay không.

Đối với quyền quyết định tạm thời không áp dụng một quy phạm do Quốc hội ban hành tại điểm a khoản 2 Điều 30, đại biểu đề nghị luật xác định rõ phạm vi quy định mà UBND thành phố được quyết định tạm thời không áp dụng. Trường hợp khác với luật, nghị quyết của Quốc hội phải thực hiện theo đúng cơ chế được Quốc hội cho phép, tránh tạo “vùng xám” giữa thử nghiệm công nghệ và thí điểm chính sách pháp luật.

“Nếu làm rõ được ba vấn đề này, tôi tin rằng luật phát triển đô thị không chỉ giúp cho các đô thị làm được nhiều hơn, mà quan trọng hơn là làm nhanh hơn, hiệu quả hơn, vẫn bảo đảm an toàn pháp lý, bảo vệ nguồn lực công và lợi ích lâu dài của người dân” – đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn nói.

Làm rõ ba tầng kiểm soát quyền lực

Cùng quan tâm đến vấn đề kiểm soát quyền lực, đại biểu Trịnh Xuân An (đoàn Đồng Nai) đồng tình với nguyên tắc phân quyền triệt để tại khoản 3 Điều 3 và yêu cầu gắn thẩm quyền, trách nhiệm của người đứng đầu với kiểm soát quyền lực, công khai, minh bạch.

Đại biểu cho biết, qua rà soát Chương II của dự thảo, trong 35 điều có 32 điều giao thẩm quyền cho HĐND, với hơn 150 thẩm quyền và nhiều vấn đề lớn được giao cho cơ quan này quyết định.

Đại biểu Trịnh Xuân An (đoàn Đồng Nai). Ảnh: Quochoi.vn

Theo đại biểu, vấn đề không đơn thuần là số lượng quyền, mà quan trọng hơn là tính chất của quyền được trao. HĐND đang có một không gian rất lớn để quy định chính sách của địa phương.

Đại biểu đề nghị làm rõ ba tầng kiểm soát gắn với vai trò của HĐND, gồm: trước khi quyết định; trong quá trình thực hiện; hậu kiểm, đánh giá và xử lý trách nhiệm sau thực hiện. Cùng với đó, cần nâng cao vai trò, năng lực của các ban của Hội đồng nhân dân, đại biểu chuyên trách và bộ máy tham mưu để xứng tầm với vị trí, vai trò của cơ quan hoạch định chính sách tại các đô thị đặc biệt.

Đại biểu Trịnh Xuân An cũng lưu ý nguy cơ phân mảnh pháp luật khi nhiều địa phương được quyền ban hành những chính sách khác nhau. Vì vậy, luật phải xác định rõ ranh giới của quyền được quyết định khác với pháp luật chung và cơ chế kiểm tra, giám sát tương ứng.

Cùng quan tâm đến yêu cầu kiểm soát quyền lực, một số đại biểu đề nghị quy định rõ phạm vi, giới hạn quyền hạn của Chính phủ khi ban hành cơ chế, chính sách thí điểm; loại trừ các nội dung thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội theo Hiến pháp; xác định cụ thể thời hạn thí điểm, cơ chế giám sát, sơ kết, tổng kết và trách nhiệm báo cáo Quốc hội.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu (đoàn TP. Huế). Ảnh: Quochoi.vn

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu (đoàn TP. Huế) cho rằng, các điều khoản về áp dụng quy định pháp luật thuận lợi hơn, quyền quy định khác biệt với pháp luật hiện hành và áp dụng thí điểm chính sách mới đang mở ra một không gian chính sách, thẩm quyền rất rộng cho chính quyền thành phố, nhưng ranh giới pháp lý giữa các cơ chế chưa thực sự rõ ràng.

Nếu không vạch rõ ranh giới thẩm quyền, trong thực tế, một vấn đề phát sinh có thể bị diễn giải theo nhiều cơ chế khác nhau, dẫn đến tranh chấp thẩm quyền và lúng túng khi thực thi. Đại biểu đề nghị giữ tinh thần đột phá, trao quyền nhưng phải phân định thật sắc nét phạm vi áp dụng của từng cơ chế.

“Tinh thần đột phá không đồng nghĩa với việc mở rộng thẩm quyền vô giới hạn” – đại biểu nhấn mạnh. Theo đó, phải thiết lập một đường biên pháp lý đủ rõ để người được trao quyền biết mình được làm những gì, cơ quan kiểm tra, giám sát biết phạm vi kiểm soát đến đâu, người dân và cộng đồng doanh nghiệp yên tâm rằng quyền lợi hợp pháp luôn được pháp luật bảo vệ, đại biểu Nguyễn Thị Sửu đề nghị./.