Tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia với tổng nguồn lực hơn 808.000 tỷ đồng

Sáng 19/8, Quốc hội đã nghe tờ trình của Chính phủ và báo cáo thẩm tra về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa, xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 – 2035.

Không thay đổi mục tiêu, nguồn lực, đối tượng thụ hưởng

Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, trong thời gian rất khẩn trương, Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan rà soát toàn bộ nội dung của 4 chương trình mục tiêu quốc gia.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tại Quốc hội. Ảnh: Đức Thanh

Quá trình rà soát được thực hiện nhất quán theo nguyên tắc “không tích hợp cơ học, không làm thay đổi, thu hẹp hoặc sai lệch các mục tiêu Quốc hội đã quyết định”; tổ chức lại nhiệm vụ để giảm giao thoa, trùng lặp, giảm đầu mối, giảm trung gian, tăng phân cấp và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Theo Bộ trưởng, chương trình mới kế thừa, giữ nguyên mục tiêu, phạm vi, đối tượng, thời gian thực hiện, tổng nguồn lực cần huy động và các cơ chế đặc thù đã được Quốc hội quyết nghị đối với 4 chương trình hiện hành.

“Việc thống nhất không làm thay đổi mục tiêu, phạm vi, đối tượng thụ hưởng, thời gian thực hiện, tổng nguồn lực và không làm mất đi các cơ chế đặc thù đã được Quốc hội quyết định đối với 4 chương trình”, Bộ trưởng nêu rõ. Việc điều chỉnh chủ yếu là tổ chức lại nhiệm vụ và phương thức quản lý để khắc phục tình trạng phân tán, chồng chéo và nâng cao hiệu quả thực hiện.

Tại dự thảo Nghị quyết của Quốc hội, chương trình được tổ chức theo 4 nhóm nhiệm vụ trọng tâm. Chính phủ cụ thể hóa thành 7 nhóm nhiệm vụ về hạ tầng, môi trường; kinh tế nông thôn, sinh kế, việc làm; giáo dục, đào tạo; y tế, dân số; văn hóa; chính sách đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; cơ sở dữ liệu, chuyển đổi số, kiểm tra, đánh giá và truyền thông. Cách tổ chức này nhằm giảm giao thoa, trùng lặp và lồng ghép thực hiện nguồn lực hiệu quả hơn.

Về phân bổ nguồn lực, kế hoạch trung hạn được phân bổ theo các chỉ tiêu về mức độ khó khăn, dân số, khả năng cân đối ngân sách, tỷ lệ hộ nghèo, hộ đồng bào dân tộc thiểu số và tiêu chí của từng nhóm mục tiêu.

Hằng năm, việc phân bổ gắn với nhu cầu, kết quả thực hiện, khả năng giải ngân và điều kiện sẵn sàng; cho phép điều chuyển nguồn lực từ nhiệm vụ chậm sang nhiệm vụ thực hiện tốt hơn. Ngân sách trung ương tiếp tục ưu tiên cho các địa bàn khó khăn.

Chương trình cũng đổi mới phương thức quản lý, chuyển từ quản lý đầu vào, thủ tục sang quản lý theo đầu ra; được quản lý trên cơ sở dữ liệu dùng chung để theo dõi mục tiêu, nguồn lực, dự án, tiến độ giải ngân, quyết toán, đối tượng thụ hưởng và sản phẩm đầu ra.

Kết quả thực hiện là căn cứ để phân bổ, điều chuyển nguồn lực và đánh giá trách nhiệm. Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, yêu cầu đặt ra “không chỉ là giải ngân bao nhiêu mà phải xác định được nguồn lực tạo ra sản phẩm gì, hoàn thành mục tiêu nào và kết quả người dân được thụ hưởng ra sao”.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Quochoi.vn

Không làm gián đoạn dự án, không ảnh hưởng quyền lợi người dân

Cùng với đó, chương trình giảm đầu mối trung gian, phân cấp mạnh hơn cho địa phương và gắn phân cấp với trách nhiệm. Các bộ quản lý ngành tập trung xây dựng chính sách, mục tiêu, tiêu chí chuyên ngành và đánh giá kết quả, không làm trung gian trong phân bổ, quyết toán.

Địa phương chủ động lựa chọn danh mục, thứ tự ưu tiên, phân bổ, điều chỉnh và tổ chức thực hiện, đồng thời chịu trách nhiệm về hiệu quả trên địa bàn. Bộ Tài chính thực hiện vai trò đầu mối ở trung ương, tập trung vào thể chế, mục tiêu, tiêu chí, kiểm tra và giám sát.

Đối với các nhiệm vụ chuyển tiếp, những nhiệm vụ đã được phê duyệt, bố trí vốn và triển khai trong năm 2026 tiếp tục được thực hiện, thanh toán, quyết toán theo quy định. Mục tiêu là đổi mới cơ chế quản lý nhưng không tạo khoảng trống chính sách, không làm gián đoạn dự án, hợp đồng và không ảnh hưởng tới quyền lợi của người dân.

Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn trình bày báo cáo thẩm tra. Ảnh: Quochoi.vn

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn cho biết, Hội đồng Dân tộc nhất trí với sự cần thiết tích hợp thực chất 4 chương trình mục tiêu quốc gia hiện hành thành một chương trình tổng thể nhằm giảm đầu mối, tăng lồng ghép nguồn lực, đẩy mạnh phân cấp và quản lý theo kết quả đầu ra.

Nội dung tích hợp cơ bản bảo đảm không làm thu hẹp mục tiêu, phạm vi, đối tượng, quyền lợi và mức độ ưu tiên đã được Quốc hội quyết định.

Theo báo cáo thẩm tra, tổng nguồn lực của 4 chương trình là 808.558 tỷ đồng, trong đó ngân sách trung ương là 345.000 tỷ đồng, ngân sách địa phương là 395.392 tỷ đồng và các nguồn vốn khác.

Hội đồng Dân tộc thống nhất không áp dụng cơ học một tỷ lệ cố định giữa vốn đầu tư công và kinh phí thường xuyên. Tuy nhiên, Nghị quyết của Quốc hội cần xác định rõ tổng vốn, cơ cấu vốn đầu tư công và kinh phí thường xuyên; Chính phủ được chủ động cơ cấu vốn chi tiết trong phạm vi được giao.

Về phân bổ nguồn lực, cơ quan thẩm tra tán thành ưu tiên ngân sách trung ương đối với các địa phương khó khăn, nhưng cho rằng khả năng cân đối ngân sách không thể là tiêu chí duy nhất. Việc phân bổ phải đồng thời căn cứ vào quy mô, đối tượng, mức thiếu hụt dịch vụ cơ bản, đặc thù từng lĩnh vực và điều kiện địa bàn.

Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, kể cả xã không đặc biệt khó khăn, tiêu chí và hệ số phân bổ phải đủ mạnh, đồng thời phải theo dõi, báo cáo về nguồn lực và kết quả thụ hưởng.

Hội đồng Dân tộc tán thành phân cấp mạnh theo hướng “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, nhưng yêu cầu phải gắn với tiêu chuẩn, định mức, dữ liệu, năng lực thực hiện, hậu kiểm và trách nhiệm giải trình. Trước khi phân cấp đến cấp xã, phải đánh giá điều kiện thực hiện; nơi chưa đủ điều kiện thì cấp tỉnh tiếp tục thực hiện hoặc hỗ trợ trong thời gian chuyển tiếp.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị Chính phủ xác định rõ cơ quan điều phối, cơ quan tổng hợp nguồn lực và trách nhiệm của từng bộ; bảo đảm việc chuyển sang cơ chế mới không làm gián đoạn nhiệm vụ, dự án và quyền lợi của người thụ hưởng.