Xây dựng cơ chế quản lý tài chính công đồng bộ, thống nhất

Sáng 19/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội đã nghe tờ trình và Báo cáo thẩm tra về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất.

Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 và Luật Đầu tư công năm 2024, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, đã được sửa đổi, hoàn thiện căn bản trong giai đoạn vừa qua; thể chế hóa kịp thời các nghị quyết, kết luận của Đảng; bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương, tính chủ động của ngân sách địa phương…

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tờ trình tại Quốc hội. Ảnh: Đức Thanh

Tuy nhiên, việc tồn tại đồng thời hai luật dẫn đến những bất cập, hạn chế. Vì vậy, hợp nhất hai luật là cần thiết nhằm xây dựng một cơ chế quản lý tài chính công đồng bộ, thống nhất; tạo sự gắn kết chặt chẽ giữa hoạt động đầu tư công trong tổng thể kế hoạch tài chính 5 năm, cân đối nguồn lực và kiểm soát rủi ro tài khóa trung hạn.

Hợp nhất kế hoạch đầu tư công vào kế hoạch tài chính 5 năm

Về quan điểm xây dựng Luật, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, dự thảo kế thừa tối đa các quy định của Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công được đánh giá là có hiệu quả, có tinh chỉnh để phù hợp với tinh thần hợp nhất, không tạo khoảng trống pháp lý.

Luật chỉ quy định những vấn đề khung, những vấn đề mang tính nguyên tắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội; giao Chính phủ quy định chi tiết các nội dung về trình tự, thủ tục và những vấn đề thường biến động trong triển khai theo đúng tinh thần Nghị quyết số 66 của Bộ Chính trị. Đồng thời, dự thảo sửa đổi, bổ sung một số quy định để xử lý các yêu cầu thực tiễn, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai.

Về kết cấu, dự thảo cơ bản kế thừa kết cấu và bố cục của Luật Ngân sách nhà nước hiện hành. Các nội dung của Luật Đầu tư công được hợp nhất, giản lược và đưa vào các chương, điều, khoản tương ứng; nội dung đặc thù về chương trình, dự án đầu tư công được quy định tại một chương riêng.

Một trong những định hướng sửa đổi quan trọng là hợp nhất kế hoạch đầu tư công trung hạn vào kế hoạch tài chính 5 năm; hợp nhất kế hoạch đầu tư công hằng năm vào dự toán ngân sách nhà nước hằng năm; hợp nhất các nguyên tắc, tiêu chí, định mức ngân sách nhà nước cho cả chi thường xuyên và chi đầu tư.

Đặc biệt, dự thảo bổ sung quy định về trách nhiệm của các bộ, cơ quan trung ương trong ban hành hướng dẫn, tiêu chí đánh giá hiệu quả chương trình, dự án đầu tư công trong từng ngành, lĩnh vực, nhằm thể chế hóa yêu cầu đánh giá hiệu quả kinh tế – xã hội tại Kết luận số 18 của Trung ương.

Toàn cảnh phiên họp sáng 19/8. Ảnh: Đức Thanh

Dự thảo giao Chính phủ quy định chi tiết tiêu chí phân loại dự án nhóm A, B, C, trừ chương trình, dự án quan trọng quốc gia thuộc thẩm quyền của Quốc hội; trình tự, thủ tục quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư chương trình, dự án; việc gia hạn thời gian bố trí vốn; theo dõi, kiểm tra, đánh giá chương trình, dự án và hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về đầu tư công.

Một số quy định cũng được sửa đổi, bổ sung để đáp ứng nhu cầu thực tiễn như cho phép phân bổ, sử dụng ngay số tăng thu ngân sách trong quá trình điều hành; sử dụng dự phòng, dự trữ nhà nước, tăng thu, dự toán chi còn lại để ứng phó, khắc phục tình trạng khẩn cấp vì lợi ích quốc gia; thu hẹp phạm vi chuyển nguồn ngân sách nhà nước và thời hạn chi các khoản được chuyển nguồn; cắt giảm, đơn giản hóa quy trình, thủ tục, giản lược khối lượng báo cáo và chi phí tuân thủ.

Chính phủ dự kiến tiếp thu, hoàn thiện dự án Luật để trình Quốc hội xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ hai, tháng 10/2026.

Phân cấp phải gắn với nguồn lực và trách nhiệm

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Hữu Toàn cho biết, Ủy ban tán thành sự cần thiết, căn cứ chính trị, cơ sở pháp lý và căn cứ thực tiễn ban hành Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất.

Cơ quan thẩm tra đề nghị việc hợp nhất hai luật phải được đặt trong tổng thể đổi mới cơ chế quản lý ngân sách nhà nước và đầu tư công; thực sự khắc phục sự giao thoa, bất cập, chồng chéo giữa hai luật; đồng thời quy định thống nhất quy trình quản lý, lập dự toán, phân bổ, thực hiện và quyết toán ngân sách nhà nước, đầu tư công.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Hữu Toàn trình bày báo cáo thẩm tra. Ảnh: Đức Thanh

Việc hợp nhất phải phù hợp với quy định của Hiến pháp, chủ trương của Đảng về vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương, tính chủ động của ngân sách địa phương; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm trong quản lý ngân sách nhà nước, phân bổ đầu tư công 5 năm và hằng năm.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đề nghị hoàn thiện cơ chế quản lý đầu tư công theo hướng quản lý dựa trên kết quả và hiệu quả sử dụng vốn; quy định rõ nguyên tắc phân bổ vốn trên cơ sở đánh giá hiệu quả kinh tế – xã hội đối với các chương trình, dự án; xác định rõ trách nhiệm của cơ quan, người đứng đầu trong việc bảo đảm hiệu quả đầu tư.

Đối với các quy định về phân bổ, sử dụng số tăng thu; sử dụng dự phòng ngân sách nhà nước, quỹ dự trữ tài chính; chuyển nguồn ngân sách và cơ chế kiểm soát, đánh giá hiệu quả đầu tư công, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện chặt chẽ tại từng điều khoản, bảo đảm tính thống nhất, minh bạch và khả thi.

Sau khi nghe tờ trình và báo cáo, trong sáng 19/8, Quốc hội sẽ thảo luận tại tổ về nội dung này.