Bổ sung chính sách đặc thù cho dự án khu đô thị lấn biển

Chỉ điều chỉnh việc hình thành khu đô thị lấn biển, không quy định khác Luật Đất đai

Trình bày tờ trình, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, nhiều quốc gia đã lấn biển, xây dựng đảo nhân tạo để khắc phục giới hạn về quỹ đất. Các dự án này đều có quy mô đặc biệt lớn và được điều chỉnh bằng khuôn khổ pháp lý riêng, ổn định.

Nước ta có hơn 3.260 km bờ biển, 28 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có biển, trong khi quỹ đất ven biển tại các đô thị lớn ngày càng hạn hẹp.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tại Quốc hội. Ảnh: Đức Thanh

Dự án lấn biển khác cơ bản so với lấn biển thông thường, có ba đặc thù pháp luật hiện hành chưa xử lý: đất chưa hình thành khi lập quy hoạch; quy mô lớn, thời gian thu hồi vốn kéo dài; cần khối lượng vật liệu san lấp đất lớn. Do đó, cơ chế đề xuất chỉ điều chỉnh việc hình thành khu đô thị lấn biển, không điều chỉnh hoạt động lấn biển nói chung.

Sau khi tiếp thu các ý kiến đóng góp, dự thảo đã thu hẹp đáng kể, lược bỏ toàn bộ chính sách về tài chính, thuế, nhà ở, xuất nhập cảnh, hải quan, miễn thị thực và quy định từ bỏ quyền khởi kiện; không quy định khác Luật Đất đai và Luật Địa chất, Khoáng sản; không miễn, giảm thủ tục về môi trường.

Về nguyên tắc, dự án phải phù hợp với quy hoạch, bảo đảm quốc phòng, an ninh, chủ quyền và lợi ích quốc gia trên biển, không cản trở hoạt động hàng hải; được quyết định trên cơ sở đánh giá đầy đủ điều kiện về tự nhiên, hải văn, hệ sinh thái, tác động tới khu vực ven biển và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo đảm quyền tiếp cận biển của người dân.

Đối với nhà đầu tư chiến lược, trình tự lựa chọn, điều kiện ưu đãi, nghĩa vụ giải ngân và chế tài đều dẫn chiếu theo Điều 35 của luật. Dự thảo chỉ giữ lại ba nội dung đặc thù, gồm: vốn chủ sở hữu tối thiểu 15% với dự án từ 100 đến 200 nghìn tỷ đồng và 10% với dự án trên 200 nghìn tỷ đồng; thời gian hoạt động không quá 70 năm; dự án chưa hoàn thành thì không được chuyển nhượng toàn bộ, phần chuyển nhượng không quá 50% diện tích đã hoàn thành hạ tầng kỹ thuật.

Về quy hoạch, khoáng sản, UBND tỉnh quyết định chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật, chỉ tiêu sử dụng đất khi chưa có quy định hoặc yêu cầu cao hơn chuẩn quốc gia nhưng phải đáp ứng yêu cầu về hạ tầng. Dự án được áp dụng cơ chế khai thác khoáng sản như dự án trọng điểm, quan trọng quốc gia. Khai thác cát biển phải lập báo cáo đánh giá tác động môi trường. Việc giao khu vực biển trong vùng lãnh hải do Chủ tịch UBND tỉnh quyết định sau khi có ý kiến của các bộ, ngành liên quan.

Tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và ý kiến thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, cơ quan soạn thảo dự kiến hoàn thiện dự thảo theo hướng rà soát các khái niệm khu đô thị biển, bảo đảm rõ về đối tượng, phạm vi áp dụng; không quy định cụ thể tiêu chí về tổng mức đầu tư xây dựng; không quy định thành một chương riêng mà tích hợp nội dung cần thiết vào các điều khoản phù hợp tại Chương II, bảo đảm cùng một vấn đề được điều chỉnh theo một nguyên tắc, một chế độ pháp lý thống nhất trong luật.

Chính phủ đề nghị Quốc hội xem xét cho phép xây dựng cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển, đồng thời xem xét thông qua cùng với dự án Luật Phát triển đô thị.

Cần kiểm soát rủi ro trong toàn bộ vòng đời dự án

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, sau phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội chiều 20/8, Chính phủ đã rất chủ động, tích cực, điều chỉnh ngay một số nội dung và được thể hiện rõ trong tờ trình hôm nay.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành sự cần thiết xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển để tích hợp vào dự thảo Luật Phát triển đô thị, nhằm mở rộng không gian phát triển, khai thác tiềm năng kinh tế biển và huy động nguồn lực ngoài ngân sách.

Toàn cảnh phiên họp sáng 21/8. Ảnh: Đức Thanh

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra nhận thấy nội dung Chính phủ đề xuất thực chất là cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển, chưa hình thành đầy đủ cơ chế quản lý, vận hành đối với một loại đô thị mới có yêu cầu đặc thù về quản trị đô thị. Vì vậy, cơ quan chủ trì soạn thảo cần xác định rõ mục đích tích hợp các cơ chế, chính sách này vào dự thảo luật.

Nếu chỉ hướng đến quy định cơ chế, chính sách đặc thù cho dự án xây dựng khu đô thị lấn biển thì phạm vi điều chỉnh tại Điều 1 của dự thảo luật hiện nay đã đủ để bao quát nội dung Chính phủ đề nghị bổ sung. Cơ quan thẩm tra đề nghị cân nhắc diễn đạt nội dung tích hợp vào Điều 1 cho phù hợp, tránh hiểu nhầm khu đô thị lấn biển là một đơn vị hành chính hoặc một cấp chính quyền.

Bên cạnh đó, cần xác định rõ có áp dụng chính sách này đối với các dự án lấn biển có quy mô, tính chất tương tự tại các địa phương khác hay không; đánh giá đầy đủ về năng lực, nguồn lực bảo đảm, tác động môi trường, hệ sinh thái biển, quốc phòng, an ninh, đối ngoại khi áp dụng.

Cơ quan thẩm tra đề nghị chỉ quy định trong luật này những nội dung thực sự đặc thù, cần thiết; không quy định lại những nội dung pháp luật chuyên ngành đã có hoặc đang được nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản thống nhất với các cơ chế, chính sách đặc thù để triển khai dự án xây dựng khu đô thị lấn biển quy mô lớn, nhưng đề nghị rà soát kỹ từng chính sách về phạm vi, đối tượng, tiêu chí dự án, nhà đầu tư chiến lược, tỷ lệ vốn chủ sở hữu, điều kiện chuyển nhượng dự án, thời hạn hoạt động, các đặc thù về quy hoạch, khai thác khoáng sản, ưu đãi đối với nhà đầu tư, các yêu cầu về quốc phòng, an ninh, môi trường và cơ chế quản lý, kiểm soát để bảo đảm tính hợp lý, khả thi.

“Các cơ chế chính sách tập trung nhiều vào ưu đãi hỗ trợ và thu hút đầu tư, trong khi cơ chế bảo đảm quản lý vận hành và kiểm soát rủi ro trong toàn bộ vòng đời của dự án chưa được quy định đầy đủ” – báo cáo thẩm tra nêu.

Do đó, cơ quan thẩm tra đề nghị cân nhắc bổ sung các quy định này; đồng thời có thể tích hợp những nội dung thực sự cần thiết vào các điều khoản tương ứng của Chương II, bảo đảm cùng một vấn đề được điều chỉnh theo nguyên tắc và hệ thống tiêu chí thống nhất trong luật.