Biểu hiện thiếu kẽm và thừa kẽm ở trẻ em

1. Vai trò của kẽm với sức khoẻ

Kẽm đóng vai trò sinh học rất quan trọng đối với sức khỏe con người, cho dù kẽm chỉ chiếm khoảng vài phần triệu trọng lượng khô của cơ thể. Các nhà khoa học đã phát hiện được nhiều căn bệnh nghiêm trọng liên quan tới sự thiếu hoặc thừa chất kẽm trong cơ thể con người, nhất là trẻ em. Vai trò nổi bật của kẽm đối với sức khỏe trẻ em như sau:

• Trong cơ thể người, kẽm trực tiếp tham gia vào quá trình tạo nên các enzyme thúc đẩy quá trình tổng hợp protein. Quá trình tổng hợp protein hiệu quả giúp trẻ phát triển tốt về chiều cao, cơ bắp và hệ thống miễn dịch. Khi hệ miễn dịch hoạt động tốt, bé sẽ tránh được các tác nhân gây hại như vi khuẩn, virus, nấm,… xâm nhập vào cơ thể, giảm tình trạng ốm vặt.
• Kẽm giúp tăng cảm nhận của các cơ quan vị giác và khứu giác, giúp trẻ ăn ngon miệng hơn.
• Bổ sung đầy đủ kẽm – tăng khả năng tổng hợp protein còn giúp đẩy nhanh quá trình hồi phục vết thương ở những vùng da bị tổn thương.
• Kẽm giúp vận chuyển canxi vào não, góp phần điều hòa các chức năng nội tiết (tuyến yên, thượng thận, sinh dục, giáp trạng,…). Nhờ đó, con người thích nghi tốt hơn với những thay đổi của hoàn cảnh bên ngoài.
• Kẽm phân bổ vào da, tóc và móng, giúp các bộ phận này khỏe mạnh hơn.

Tuy nhiên, các bậc phụ huynh cần chú ý cách dùng kẽm cho trẻ chính xác. Vì nếu cơ thể bị quá thừa hoặc quá thiếu kẽm, trẻ có thể bị đau bụng, buồn nôn, biếng ăn, rối loạn tiêu hóa hoặc chậm tăng trưởng,…

2. Những dấu hiệu gợi ý trẻ bị thiếu kẽm

Biểu hiện thường thấy ở trẻ bị thiếu kẽm là ăn không ngon, vị giác bất thường, rụng tóc, tiêu chảy kéo dài, thương tổn ở da và mắt, chậm lớn, cơ quan sinh dục chậm trưởng thành… Thiếu kẽm cũng gây ra nhiều ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ như biếng ăn, rối loạn vị giác, chậm lớn, còi xương, suy dinh dưỡng, nôn không rõ nguyên nhân; rối loạn giấc ngủ (khó ngủ, mất ngủ, ngủ không yên giấc, thức giấc nhiều lần trong đêm, khóc đêm), tư duy chậm, trí nhớ kém; trẻ bị tiêu chảy, bị viêm nhiễm đường hô hấp; thị lực kém, bị các bệnh viêm da, chàm, đặc biệt là tình trạng vết thương chậm liền sẹo.

Thiếu kẽm không chỉ ảnh hưởng đến thể chất mà còn tác động xấu đến tinh thần, làm trẻ dễ nổi cáu. Bởi kẽm giúp vận chuyển canxi vào não vì canxi là một trong những chất quan trọng giúp ổn định thần kinh.

Hầu hết trường hợp thiếu kẽm ở trẻ em xảy ra khi lượng kẽm tiêu thụ chưa đủ hay hấp thụ kém, tăng thất thoát kẽm khỏi cơ thể (tiêu chảy cấp, nôn ói nhiều). Ngoài ra, khi cơ thể trẻ thiếu kẽm, bữa ăn sẽ không còn hấp dẫn với trẻ vì đây chính là khoáng chất giúp tăng cường vị giác.

3. Các triệu chứng gợi ý thừa kẽm ở trẻ

Triệu chứng gợi ý thừa kẽm thường gặp ở trẻ như:

• Đau bụng.
• Bệnh tiêu chảy.
• Nhức đầu.
• Buồn nôn, nôn mửa.
• Ăn mất ngon.

4. Bổ sung kẽm bằng cách nào?

Theo khuyến cáo của tổ chức Y Tế Thế Giới (WHO) thì việc bổ sung lượng kẽm cần thiết cho trẻ tùy thuộc lứa tuổi, cụ thể:

• Trẻ 0 – 6 tháng tuổi: Cần 2mg/ngày
• Trẻ 7 – 11 tháng tuổi: Cần 3mg/ngày
• Trẻ 1 – 3 tuổi: Cần 3mg/ngày
• Trẻ từ 4 – 8 tuổi: Cần 5mg/ngày
• Trẻ từ 9 – 13 tuổi: Cần 8mng/ngày
• Trẻ trên 14 tuổi: Bé gái cần 9mg/ngày, bé trai cần 11mg/ngày.

Đối với các trẻ dưới 6 tháng tuổi thì nguồn kẽm tốt nhất và dễ hấp thu nhất đó chính là sữa mẹ. Tuy nhiên, lượng kẽm trong sữa mẹ sẽ giảm dần theo thời gian, trong 3 tháng đầu lượng kẽm có trong sữa mẹ chiếm khoảng 2 – 3mg/lít, 3 tháng tiếp theo thì lượng kẽm giảm xuống còn khoảng 0,9mg/lít. Vì thế, người mẹ cần duy trì lượng kẽm trong sữa cũng như cung cấp kẽm cho sự phát triển của trẻ trong tương lai bằng việc ăn nhiều những loại thức ăn được xem là giàu chất kẽm như tôm đồng, lươn, hàu, sò, gan lợn, sữa, thịt bò…

Đối với trẻ lớn hơn thì người mẹ có thể bổ sung kẽm qua thức ăn như: thăn heo, ức gà, sữa chua… Ngoài ra, để bé có thể hấp thụ kẽm tốt nhất, người mẹ còn nên bổ sung vitamin C cho trẻ từ chính các loại trái cây tươi giàu lượng vitamin C sẵn có như cam, chanh, quýt, bưởi…

5. Lưu ý khi bổ sung kẽm cho trẻ

Khi bổ sung kẽm cho trẻ, có một số lưu ý quan trọng cha mẹ cần ghi nhớ:

• Thời điểm uống thuốc: Nếu trẻ được chỉ định sử dụng thuốc bổ sung kẽm cha mẹ nên cho trẻ dùng các thuốc chứa kẽm như kẽm gluconat hay kẽm sulfat dạng viên, hãy cho trẻ uống sau khi ăn khoảng 30 phút. Điều này giúp tối ưu hóa sự hấp thu của kẽm trong cơ thể. Cho trẻ uống sau khi ăn khoảng 30 phút.
• Tương tác với sắt: Kẽm có khả năng ảnh hưởng đến việc hấp thu sắt khi dùng đồng thời. Do đó, tốt nhất là cho trẻ dùng sắt và kẽm cách xa nhau ít nhất 2 tiếng để tránh tình trạng cạnh tranh hấp thu giữa hai loại vi khoáng này.
• Tương tác với canxi: Kẽm và canxi cũng có khả năng tương tác. Canxi có thể làm tăng bài tiết kẽm và dẫn đến giảm hấp thu kẽm trong cơ thể. Do đó, nên tách canxi và kẽm ra khỏi thời gian dùng để tránh tác động tiêu cực đến hấp thu kẽm.