Dịch chuyển dòng vốn dài hạn, tạo lực cho tăng trưởng

Mở dư địa vốn cho tăng trưởng

Phát biểu tại Diễn đàn chuyên đề Việt Nam với chủ đề “Đầu tư vào Việt Nam - Vươn mình trong Kỷ nguyên mới” chiều 2/10, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) Nguyễn Hoàng Dương cho biết, phát triển thị trường vốn có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn tăng trưởng mới, kéo theo nhu cầu ngày càng lớn về nguồn vốn trung và dài hạn cho cơ sở hạ tầng, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi năng lượng và sản xuất công nghệ cao.

Trong bối cảnh châu Á - Thái Bình Dương tiếp tục giữ vai trò động lực tăng trưởng của kinh tế toàn cầu và Đông Nam Á nổi lên về thu hút đầu tư, đổi mới sáng tạo, Việt Nam đang chuẩn bị cho giai đoạn phát triển với mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân trên 10% trong 5 năm tới, đồng thời hướng tới phát triển bền vững hơn.

Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) Nguyễn Hoàng Dương trình bày bài phát biểu tại sự kiện. Ảnh: VBMA.

Đi cùng mục tiêu tăng trưởng cao là nhu cầu vốn lớn. Tổng nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2026 - 2030 ước khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, tương đương 1,5 nghìn tỷ USD. Trong đó, ngân sách nhà nước dự kiến đáp ứng khoảng 8,5 triệu tỷ đồng, tương đương 20%; gần 80% còn lại đến từ khu vực tư nhân và nguồn vốn quốc tế.

Theo đó, thị trường vốn và thị trường chứng khoán sẽ đảm nhận mục tiêu huy động khoảng 10 triệu tỷ đồng, bình quân 2 triệu tỷ đồng mỗi năm, tương đương khoảng 80 tỷ USD/năm. Riêng tổng giá trị vốn huy động qua thị trường chứng khoán dự kiến đạt 5,4 triệu tỷ đồng, tương đương hơn 200 tỷ USD trong 5 năm tới, cao hơn gấp 2 lần tổng lượng vốn huy động giai đoạn 2020 - 2025.

Hiện hệ thống các tổ chức tín dụng vẫn giữ vai trò lớn trong cung ứng vốn cho nền kinh tế. Cuối năm 2025, tổng dư nợ tín dụng ngân hàng đạt khoảng 18,58 triệu tỷ đồng, tương đương 730 tỷ USD và bằng khoảng 145% GDP. Trong năm 2026, hệ thống ngân hàng dự kiến cung ứng thêm khoảng 2,8 triệu tỷ đồng tín dụng cho nền kinh tế.

Cùng với kênh tín dụng, quy mô thị trường chứng khoán đã từng bước mở rộng. Tính đến giữa năm 2026, tổng vốn hóa thị trường cổ phiếu trên HOSE, HNX và UPCoM đạt khoảng 10,57 triệu tỷ đồng, tương đương 410 tỷ USD và bằng 82,3% GDP. Dư nợ thị trường trái phiếu đạt khoảng 32,1% GDP, trong đó trái phiếu doanh nghiệp chiếm khoảng 11,6% GDP và trái phiếu chính phủ khoảng 20,5% GDP.

Năm 2025 cũng là một trong những năm ghi nhận khối lượng huy động vốn lớn, cao gấp khoảng 1,55 lần năm 2023. Vốn huy động qua cổ phiếu đạt khoảng 113 nghìn tỷ đồng, trái phiếu doanh nghiệp 651 nghìn tỷ đồng và trái phiếu chính phủ 378 nghìn tỷ đồng. Qua đó, thị trường vốn và thị trường chứng khoán từng bước gia tăng vai trò cung ứng vốn trung, dài hạn cho Chính phủ và doanh nghiệp.

Để chuẩn bị cho giai đoạn phát triển mới, Chính phủ, Bộ Tài chính và UBCKNN đã triển khai nhiều giải pháp hoàn thiện khung pháp lý, cải cách quy trình theo điều kiện thị trường và tiệm cận thông lệ quốc tế. Trong đó, khung pháp lý về huy động vốn của doanh nghiệp tiếp tục được hoàn thiện, bao gồm cơ chế IPO gắn với niêm yết; nâng cao chất lượng công ty đại chúng; tăng cường giám sát, kiểm tra, phòng ngừa gian lận, thao túng và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.

Cơ quan quản lý đồng thời đẩy mạnh đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh; mở rộng hạn mức đầu tư của quỹ mở vào chứng khoán phát hành riêng lẻ của công ty niêm yết và bổ sung các sản phẩm đầu tư vào danh mục của quỹ mở theo thông lệ quốc tế. Hệ thống công nghệ thông tin mới được đưa vào vận hành ổn định từ năm 2025, góp phần nâng cao năng lực quản lý và giám sát thị trường.

Tăng năng lực dẫn vốn dài hạn

Theo định hướng tại Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030, vốn hóa thị trường cổ phiếu hướng tới mức 120% GDP; dư nợ thị trường trái phiếu đạt 58% GDP, trong đó trái phiếu doanh nghiệp tối thiểu đạt 25% GDP. Thị trường cũng được định hướng đa dạng hóa sản phẩm với trái phiếu xanh, trái phiếu bền vững và trái phiếu hạ tầng.

Để đáp ứng nhu cầu vốn cho mục tiêu tăng trưởng hai con số, UBCKNN xác định 5 định hướng ưu tiên trong thời gian tới. Trước hết là tái cân bằng cấu trúc dẫn vốn giữa tín dụng ngân hàng, cổ phiếu, trái phiếu, vốn tư nhân, các quỹ đầu tư và nguồn vốn quốc tế. Tín dụng ngân hàng tiếp tục giữ vai trò quan trọng, song nhu cầu vốn trung và dài hạn sẽ từng bước chuyển dịch sang thị trường vốn, đồng thời mở rộng cơ sở tổ chức phát hành sang các lĩnh vực sản xuất, năng lượng, hạ tầng và công nghệ.

Định hướng tiếp theo là đa dạng hóa công cụ nợ bằng đồng nội tệ. Bên cạnh trái phiếu chính phủ giữ vai trò định chuẩn, khung pháp lý cho trái phiếu hạ tầng, trái phiếu dự án, trái phiếu chính quyền địa phương và chứng khoán hóa tài sản sẽ tiếp tục được hoàn thiện. Hạ tầng thị trường cũng được phát triển với đường cong lợi suất chuẩn dài hạn, công cụ phòng ngừa rủi ro lãi suất, dịch vụ định giá, xếp hạng tín nhiệm độc lập cùng hệ thống giao dịch và lưu ký tập trung.

Cùng với đó, cơ sở nhà đầu tư tổ chức dài hạn sẽ được mở rộng thông qua thu hút nguồn vốn từ quỹ đầu tư, quỹ hưu trí và doanh nghiệp bảo hiểm. Mục tiêu đến năm 2030, giá trị tài sản của nhà đầu tư nước ngoài đạt khoảng 15% GDP, tổng giá trị tài sản ròng của các quỹ khoảng 5% GDP và quy mô tài sản của các quỹ hưu trí tăng bình quân 11,5%/năm. Nhà đầu tư cá nhân được khuyến khích chuyển từ đầu tư trực tiếp sang đầu tư thông qua các quỹ chuyên nghiệp.

Đối với tài chính bền vững, định hướng là xây dựng hệ sinh thái gồm trái phiếu xanh, trái phiếu xã hội, trái phiếu bền vững, trái phiếu chuyển dịch và tài chính hỗn hợp; phát triển thị trường tín chỉ carbon, đồng thời chuẩn hóa tiêu chí phân loại xanh và quy trình xác minh độc lập.

Định hướng thứ năm là tiếp tục hội nhập thị trường vốn quốc tế, xây dựng lộ trình áp dụng Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS), nâng cao quản trị công ty theo thông lệ OECD và khuyến khích công bố thông tin ESG. Việt Nam hướng tới nâng hạng tín nhiệm quốc gia lên mức đầu tư, duy trì xếp hạng FTSE, đáp ứng tiêu chí nâng hạng lên thị trường mới nổi của MSCI và thị trường mới nổi nâng cao của FTSE đến năm 2030.

Đối với cộng đồng nhà đầu tư quốc tế, lãnh đạo UBCKNN khẳng định Việt Nam tiếp tục thúc đẩy hội nhập sâu rộng. Sau nâng hạng, thị trường chứng khoán cần thời gian tiếp cận cơ sở nhà đầu tư mới. Cùng với quá trình hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng doanh nghiệp và hiện đại hóa hạ tầng công nghệ, thị trường vốn được định hướng phát triển theo hướng minh bạch, hiệu quả và bền vững, qua đó tăng khả năng huy động nguồn lực trong và ngoài nước phục vụ mục tiêu tăng trưởng của nền kinh tế.