Thị trường mới nổi và bài toán lớn hơn phía trước

Một thập kỷ kiến tạo vị thế mới nổi

Cũng tại Diễn đàn chuyên đề Việt Nam với chủ đề “Đầu tư vào Việt Nam - Vươn mình trong Kỷ nguyên mới” chiều 2/10, trình bày chủ đề phiên 2 “Thị trường mới nổi: Từ nâng hạng thị trường đến trụ cột huy động vốn cho nền kinh tế” - ông Vũ Chí Dũng - Trưởng ban Pháp chế - Đối ngoại, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) đã điểm lại quá trình cải cách thị trường chứng khoán Việt Nam, đồng thời nêu những nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn tới.

Nhìn lại từ năm 2015 đến nay, ông Dũng cho biết những bước tiến của thị trường được thực hiện đồng thời trên cả phương diện chính sách và thực tiễn. Hiện có hơn 700 tổ chức niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE) và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), cùng hơn 800 chứng khoán đăng ký giao dịch trên UPCoM. Tổng vốn hóa thị trường cổ phiếu tương đương gần 80% GDP.

Ông Vũ Chí Dũng - Trưởng ban Pháp chế - Đối ngoại, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước trình bày bài phát biểu chủ đề Phiên 2 tại sự kiện. Ảnh: VBMA.

Quy mô thị trường trái phiếu hiện tương đương khoảng 32% GDP. Riêng trong tháng 9, giá trị giao dịch trái phiếu chính phủ bình quân ngày tăng hơn 20% so với tháng trước. Trên thị trường phái sinh, khối lượng hợp đồng mở tăng 23%, trong khi chứng quyền có bảo đảm duy trì giá trị giao dịch ổn định.

Ở chiều dòng vốn nước ngoài, nhà đầu tư ngoại vẫn bán ròng khoảng 3,8 tỷ USD trên thị trường cổ phiếu và 95 triệu USD trên thị trường trái phiếu. Cơ quan quản lý đang tiếp tục theo dõi chặt chẽ diễn biến của dòng vốn này.

Một nội dung trọng tâm được đại diện UBCKNN đề cập là hành trình nâng hạng thị trường. Công tác chuẩn bị bắt đầu từ năm 2016, khi Việt Nam nghiên cứu các tiêu chí thuộc bộ chỉ số FTSE. Đến năm 2018, FTSE Russell đưa thị trường chứng khoán Việt Nam vào danh sách theo dõi nâng hạng.

Quá trình hoàn thiện các điều kiện sau đó được đẩy nhanh. Năm 2024, Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 68/2024/TT-BTC sửa đổi, bổ sung một số điều của các Thông tư quy định về giao dịch chứng khoán trên hệ thống giao dịch chứng khoán; bù trừ và thanh toán giao dịch chứng khoán; hoạt động của công ty chứng khoán và công bố thông tin trên thị trường chứng khoán. Một trong những thay đổi đáng chú ý là cho phép nhà đầu tư nước ngoài là tổ chức thực hiện giao dịch mua cổ phiếu không yêu cầu có đủ tiền trước khi đặt lệnh.

Tháng 5/2025, hệ thống công nghệ thông tin giao dịch mới KRX chính thức đi vào hoạt động. Đến tháng 9/2025, các quy định nhằm tăng tính minh bạch về giới hạn sở hữu nước ngoài (FOL) tiếp tục được hoàn thiện, qua đó nâng cao khả năng tiếp cận thông tin của nhà đầu tư.

Các giải pháp tiếp tục được triển khai trong năm 2026. Tháng 2, Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 08/2026/TT-BTC sửa đổi, bổ sung một số điều của các Thông tư trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán, trong đó thiết lập khuôn khổ cho phép nhà đầu tư nước ngoài thực hiện giao dịch thông qua các nhà môi giới toàn cầu. Sang tháng 3, UBCKNN tham vấn, thử nghiệm với các công ty chứng khoán và ngân hàng lưu ký nhằm rút ngắn thời gian xác nhận số dư tiền của nhà đầu tư.

Sau quá trình hoàn thiện các điều kiện, FTSE Russell chính thức triển khai việc nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp trong tháng 9/2026. Kết quả này gắn với quá trình đối thoại giữa cơ quan quản lý và các thành viên thị trường quốc tế, trong đó có Hiệp hội Thị trường Tài chính châu Á (ASIFMA), cùng các tổ chức và hiệp hội chứng khoán.

Hướng tới nấc thang thị trường cao hơn

Sau dấu mốc nâng hạng, UBCKNN xác định ưu tiên duy trì bền vững vị thế thị trường mới nổi thứ cấp, đồng thời hướng tới vị thế thị trường mới nổi của MSCI và thị trường mới nổi nâng cao của FTSE vào năm 2030. Việc nâng hạng không chỉ tạo điều kiện cho thị trường thứ cấp mà còn được kỳ vọng củng cố thị trường sơ cấp và hoạt động IPO, mở rộng khả năng huy động vốn cổ phần của doanh nghiệp.

Song song với đó, khung pháp lý và hạ tầng thị trường tiếp tục được hoàn thiện. Về hạ tầng kỹ thuật, một trong những trọng tâm là triển khai mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP), đồng thời tiếp thu phản hồi và tham khảo các thông lệ quốc tế.

Khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài và chất lượng quản trị doanh nghiệp cũng được chú trọng. Bộ Nguyên tắc Quản trị Công ty Việt Nam 2026 được xây dựng trên cơ sở tham chiếu trực tiếp Bộ Nguyên tắc Quản trị Công ty G20/OECD năm 2023, gồm 9 nguyên tắc, trong đó nguyên tắc thứ 9 tập trung vào phát triển bền vững và các vấn đề ESG.

Hoạt động hội nhập được duy trì thông qua các cuộc đối thoại định kỳ của Nhóm Tư vấn Nhà đầu tư (IAG) với FTSE, MSCI và các tổ chức nước ngoài, qua đó trao đổi thông lệ, tiếp nhận phản hồi và chủ động nhận diện những trở ngại trong quá trình phát triển thị trường.

Đối với lộ trình hướng tới vị thế thị trường mới nổi của MSCI và thị trường mới nổi nâng cao của FTSE, Việt Nam hiện đáp ứng 10/18 tiêu chí của MSCI. Những lĩnh vực cần tiếp tục tập trung gồm vay và cho vay chứng khoán (SBL), cơ chế bán khống, công bố thông tin bằng tiếng Anh và triển khai CCP phù hợp với thông lệ quốc tế.

Các nhiệm vụ này gắn với Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1726/QĐ-TTg ngày 29/12/2023. Chiến lược đặt mục tiêu vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt 120% GDP, dư nợ thị trường trái phiếu đạt tối thiểu 58% GDP vào năm 2030. Mục tiêu 11 triệu tài khoản giao dịch chứng khoán đã được vượt qua khi thị trường hiện có gần 14 triệu tài khoản.

Ở tầm nhìn dài hạn, Quyết định số 1413/QĐ-TTg ngày 27/7/2026 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án Cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam gắn với thực hiện mục tiêu tăng trưởng ở mức cao, liên tục đến năm 2045 đặt ra lộ trình tiếp tục hiện đại hóa thị trường. Trong đó, mô hình CCP trên thị trường chứng khoán cơ sở được định hướng triển khai trong năm 2027, cùng với việc thiết lập hạ tầng thanh toán hiện đại, đồng bộ chậm nhất vào năm 2028.

Một trọng tâm khác là phát triển ngành quỹ đầu tư và quản lý tài sản. Quyết định số 3168/QĐ-BTC ngày 12/9/2025 của Bộ trưởng Bộ Tài chính phê duyệt Đề án Tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ đầu tư chứng khoán đặt định hướng gia tăng sự tham gia của nhà đầu tư tổ chức, thúc đẩy ngành quỹ và đa dạng hóa các loại hình quỹ đầu tư chứng khoán.

Mục tiêu đến năm 2030 là tổng giá trị tài sản ròng (NAV) của các quỹ đạt 5% GDP, có 2,5 triệu nhà đầu tư chứng chỉ quỹ và 200.000 tài khoản của nhà đầu tư nước ngoài; đồng thời tăng vai trò của nhà đầu tư tổ chức, từng bước cân bằng cơ cấu nhà đầu tư trên thị trường.

Khép lại phần trình bày, đại diện UBCKNN nhấn mạnh nâng hạng không phải đích đến cuối cùng mà mở ra quá trình hội nhập sâu rộng hơn. UBCKNN sẽ tiếp tục đối thoại chính sách, tăng cường kết nối quốc tế và từng bước tiệm cận các thông lệ quản lý tốt trên thế giới.