Giải ngân đầu tư công tăng tốc, áp lực dồn vào quý IV

Liên tục tháo gỡ, đôn đốc tiến độ

Trong những tháng cuối năm, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ liên tục yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tập trung đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công, hoàn thành kế hoạch năm 2026 và nguồn vốn năm 2025 được kéo dài sang năm nay.

Nghị quyết số 262/NQ-CP ngày 5/9/2026 yêu cầu tăng tốc giải ngân, thực hiện nghiêm việc tạm ứng và thu hồi tạm ứng, không để khối lượng công việc dồn vào cuối năm. Nghị quyết số 278/NQ-CP ngày 18/9/2026 tiếp tục yêu cầu rà soát, tháo gỡ khó khăn cho các dự án trọng điểm, nhất là trong lĩnh vực giao thông, khoa học công nghệ và năng lượng.

Cùng với đó, Nghị định số 349/2026/NĐ-CP ngày 9/9/2026 sửa đổi quy định về lựa chọn nhà thầu, góp phần tháo gỡ một số vướng mắc về thủ tục trong quá trình thực hiện dự án.

Ngày 29/9, Bộ Tài chính và Bộ Xây dựng tổ chức cuộc họp về các dự án giao thông trọng điểm có tiến độ giải ngân thấp. Các bộ yêu cầu rà soát nhu cầu vốn và khả năng thực hiện của từng dự án, làm rõ nguyên nhân chậm và đề xuất giải pháp xử lý.

Sau những đợt đôn đốc, tháo gỡ và rà soát tiến độ, giải ngân vốn đầu tư công đã tăng nhanh trong tháng 9. Ảnh: Đức Thanh

Việc điều chỉnh kế hoạch vốn cũng được đặt trong yêu cầu sát với khả năng thực hiện. Theo đó, chỉ cắt giảm kế hoạch vốn năm 2026 đối với dự án không còn nhiệm vụ chi; phần vốn giảm không bố trí trở lại cho chính dự án đó.

Bộ Tài chính đồng thời rà soát điều hòa vốn, ưu tiên các dự án hạ tầng chiến lược, liên vùng và có khả năng giải ngân lớn; công khai số liệu định kỳ phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành.

Tỷ lệ giải ngân đã có chuyển biến

Sau những đợt đôn đốc, tháo gỡ và rà soát tiến độ, giải ngân vốn đầu tư công đã tăng nhanh trong tháng 9. Theo Bộ Tài chính, đến hết ngày 30/9/2026, giải ngân đạt 642.961,6 tỷ đồng, bằng 62,9% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, tăng 12,9% về tỷ lệ và 202.559,3 tỷ đồng về số tuyệt đối so với cùng kỳ năm trước. Riêng tốc độ giải ngân tháng 9 bằng 1,58 lần tháng 8.

Vốn ngân sách trung ương giải ngân 164.315,3 tỷ đồng, đạt 44,1% kế hoạch; vốn ngân sách địa phương đạt 478.646,3 tỷ đồng, bằng 73,6%. Nếu loại 5% kế hoạch vốn ngân sách địa phương, tương đương 30.675,4 tỷ đồng, dự kiến tiết kiệm để đầu tư tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tỷ lệ giải ngân đạt 64,8%.

Với nguồn vốn năm 2025 được kéo dài sang năm 2026 có thời hạn giải ngân đến ngày 31/12/2-26. Tính đến hết tháng 9, nguồn vốn này đã giải ngân được 59.519,8 tỷ đồng, bằng 43,2% kế hoạch (137.766,9 tỷ đồng).

Tuy nhiên, tiến độ giữa các bộ, cơ quan trung ương và địa phương còn khá chênh lệch. Có 6 bộ, cơ quan trung ương và 19 địa phương đạt tỷ lệ giải ngân cao hơn bình quân chung, trong khi 27 bộ, cơ quan trung ương và 15 địa phương thấp hơn.

Một số địa phương có số vốn giải ngân lớn gồm Hà Nội 115.500 tỷ đồng, TP.HCM 104.200 tỷ đồng, Hải Phòng 30.800 tỷ đồng, Hưng Yên 26.200 tỷ đồng và Tây Ninh 22.500 tỷ đồng. Về tỷ lệ giải ngân vốn ngân sách trung ương, Hà Nội đạt 77,2%, Lai Châu 63,4%, An Giang 53,1% và Hưng Yên 51,3%.

Dù vậy, vẫn còn 7 bộ, cơ quan trung ương giải ngân dưới 15% hoặc chưa giải ngân, gồm Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Liên minh Hợp tác xã Việt Nam.

Gỡ từ công trường, điều chỉnh từ kế hoạch vốn

Những con số trên cho thấy tiến độ đã được cải thiện, nhưng khối lượng công việc còn lại vẫn lớn. Trong quá trình triển khai, nhiều dự án tiếp tục gặp khó khăn về giải phóng mặt bằng, vật liệu, thời tiết và thủ tục đầu tư.

Cụ thể, công tác giải phóng mặt bằng còn vướng ở khâu xác định nguồn gốc đất, hoàn thiện hồ sơ pháp lý, kiểm đếm và xác định giá đất. Một số người dân chưa đồng thuận với phương án bồi thường; việc bố trí tái định cư và bàn giao mặt bằng chậm khiến nhà thầu chưa thể triển khai đồng bộ.

Nguồn cung cát, đá, đất đắp tại một số nơi chưa ổn định, trong khi giá vật liệu, nhiên liệu, vận tải và nhân công tăng. Biến động chi phí gây áp lực cho nhà thầu, nhất là với hợp đồng đơn giá cố định. Mưa lớn kéo dài cũng ảnh hưởng đến thi công và vận chuyển vật liệu, đặc biệt tại các khu vực miền núi.

Một số dự án còn chậm do phải điều chỉnh quy hoạch, chủ trương đầu tư, thời gian thực hiện hoặc hoàn thiện thủ tục để được bổ sung vốn. Thủ tục chuyên ngành, dự án sử dụng vốn ODA và năng lực tổ chức thực hiện ở một số chủ đầu tư cũng ảnh hưởng đến tiến độ.

Để tháo gỡ các vướng mắc này và để đạt được yêu cầu giải ngân 100% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, hướng tới mục tiêu tăng trưởng 2 con số, theo Bộ Tài chính, các địa phương cần đẩy nhanh giải phóng mặt bằng, hoàn thiện hồ sơ, xây dựng khu tái định cư và bàn giao những phần mặt bằng đủ điều kiện thi công. Các bộ liên quan phối hợp rà soát nguồn vật liệu, điều phối giữa các địa phương, đẩy nhanh cấp phép, gia hạn hoặc nâng công suất khai thác mỏ theo quy định.

Đối với các dự án giao thông, yêu cầu đặt ra là lập kế hoạch thi công chi tiết, huy động đủ nhân lực, máy móc, thiết bị và bù sản lượng ở những công trình chậm tiến độ. Chủ đầu tư cần hoàn thiện hồ sơ thanh toán ngay khi có khối lượng nghiệm thu, đồng thời rà soát kế hoạch vốn để đề xuất điều chỉnh phù hợp với khả năng thực hiện.

Một yêu cầu khác là quản lý chặt vốn tạm ứng. Đến ngày 30/9, vốn tạm ứng chưa thu hồi đạt 237.213 tỷ đồng, chiếm 37% tổng số vốn đã giải ngân. Đây là nguồn vốn phục vụ nhà thầu chuẩn bị vật liệu, thiết bị, máy móc và nhân lực theo quy định, nhưng cần được gắn với tiến độ thi công, nghiệm thu và thu hồi đúng quy định.

Bộ Tài chính cũng triển khai chấm điểm giải ngân theo Quyết định số 1129/QĐ-TTg ngày 24/6/2026 và hướng dẫn tại Công văn số 10950/BTC-PTHT ngày 24/7/2026. Sau hội nghị tập huấn toàn quốc ngày 10/9, việc chấm điểm chính thức dự kiến bắt đầu từ kỳ tháng 10. Qua thử nghiệm, Bộ Tài chính ghi nhận một số trường hợp đạt điểm cao do hoàn thành mức đăng ký, dù tỷ lệ giải ngân thực tế thấp hơn bình quân. Cách xếp loại sẽ được điều chỉnh, không thay đổi chỉ tiêu, công thức và nguyên tắc tính điểm.

Quý IV là thời gian còn lại để các bộ, ngành, địa phương hoàn thành khối lượng kế hoạch năm. Việc rà soát từng dự án, bố trí vốn sát khả năng thực hiện và điều chuyển vốn từ dự án chậm sang dự án có khả năng giải ngân tốt sẽ tiếp tục được đặt ra, cùng với yêu cầu đẩy nhanh thi công, nghiệm thu, thanh toán và thu hồi tạm ứng.