Giải ngân đầu tư công: Chấm điểm tiến độ, siết trách nhiệm thực hiện

Chấm điểm giải ngân gắn với tiến độ thực tế

Theo Quyết định số 1129/QĐ-TTg ngày 24/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt phương án chấm điểm các bộ, cơ quan trung ương, địa phương về thực hiện giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công, việc giải ngân được đánh giá theo tháng và quý. Cơ chế này nhằm theo dõi sát tiến độ, nhận diện những bộ, ngành, địa phương thực hiện chậm và tạo thêm căn cứ để đôn đốc, thúc đẩy giải ngân.

Theo báo cáo của Bộ Tài chính về kết quả chấm điểm kỳ tháng 9 và quý III/2026, việc chấm điểm được triển khai thí điểm trong các tháng 7, 8 và 9 trước khi áp dụng chính thức từ tháng 10.

Thi công hầm đường bộ Hoàng Liên kết nối giữa tỉnh Lào Cai và tỉnh Lai Châu. Ảnh: An Thư

Điểm đáng chú ý là kết quả đánh giá hàng tháng không chỉ căn cứ vào tỷ lệ giải ngân thực tế so với bình quân chung cả nước, mà còn xem xét mức độ hoàn thành kế hoạch giải ngân tháng do đơn vị đăng ký và việc chấp hành chế độ báo cáo. Với kỳ đánh giá theo quý, trọng tâm là kết quả giải ngân lũy kế so với bình quân chung cả nước đến hết quý.

Theo Bộ Tài chính, việc đưa kế hoạch giải ngân đã đăng ký vào tiêu chí chấm điểm nhằm thúc đẩy các đơn vị chủ động hơn trong tổ chức thực hiện. Tuy nhiên, hiệu quả của tiêu chí này phụ thuộc vào tính thực chất của kế hoạch đăng ký. Nếu đặt mục tiêu quá thấp để dễ hoàn thành, điểm số có thể cao nhưng chưa phản ánh đúng năng lực giải ngân. Ngược lại, kế hoạch vượt xa khả năng thực hiện cũng khó trở thành căn cứ đánh giá hữu ích.

Kết quả chấm điểm tháng 9 cho thấy sự phân hóa giữa các nhóm. Với kế hoạch vốn kéo dài, có 6 bộ, cơ quan trung ương và 21 địa phương đạt từ 90 điểm trở lên; trong khi 11 bộ, cơ quan trung ương và 4 địa phương đạt dưới 60 điểm.

Đối với kế hoạch vốn năm 2026, nhóm đạt từ 90 điểm trở lên gồm 10 bộ, cơ quan trung ương và 23 địa phương. Đồng thời có 7 bộ, cơ quan trung ương và 1 địa phương đạt dưới 60 điểm.

Kết quả chấm điểm quý III tiếp tục cho thấy sự khác biệt. Với kế hoạch vốn kéo dài, có 9 bộ, cơ quan trung ương và 23 địa phương đạt từ 90 điểm trở lên; 10 bộ, cơ quan trung ương và 3 địa phương đạt dưới 60 điểm.

Với kế hoạch vốn năm 2026, nhóm đạt từ 90 điểm trở lên gồm 17 bộ, cơ quan trung ương và 16 địa phương. Trong khi đó, 9 bộ, cơ quan trung ương và 2 địa phương đạt dưới 60 điểm.

Chấm điểm thử để điều chỉnh cách đánh giá

Tại cuộc họp báo thường kỳ quý III/2026 của Bộ Tài chính ngày 6/10, bà Nguyễn Thị Quế Hương - Phó Vụ trưởng Vụ Đầu tư và Phát triển hạ tầng cho biết, việc chấm điểm giải ngân được thực hiện tự động trên hệ thống, căn cứ vào số liệu giải ngân thực tế và số liệu đăng ký kế hoạch giải ngân do các bộ, ngành, địa phương cập nhật. Cách làm này hướng tới bảo đảm tính minh bạch, khách quan trong đánh giá.

Đáng chú ý, quá trình chấm điểm thử đã bộc lộ một vấn đề cần điều chỉnh: có trường hợp đạt điểm cao do hoàn thành số vốn đăng ký giải ngân trong tháng, nhưng tỷ lệ giải ngân thực tế vẫn thấp hơn mức bình quân chung cả nước.

Điều này cho thấy nếu chỉ căn cứ vào mức độ hoàn thành kế hoạch tháng đã đăng ký, điểm số có thể chưa phản ánh đầy đủ kết quả thực tế. Vì thế, một đơn vị hoàn thành mục tiêu do mình đặt ra chưa hẳn đã có tiến độ giải ngân tốt so với mặt bằng chung.

Trước vấn đề này, bà Hương cho biết, Bộ Tài chính sẽ điều chỉnh cách đánh giá, xếp loại để kết quả áp dụng từ kỳ tháng 10 phản ánh sát hơn tình hình giải ngân thực tế, đồng thời khuyến khích các đơn vị đăng ký tiến độ phù hợp với khả năng thực hiện và có tính phấn đấu.

Theo bà Hương, đây là điểm quan trọng trong quá trình hoàn thiện cơ chế. Kế hoạch đăng ký cần bám sát tiến độ dự án, khả năng triển khai và thanh toán vốn, đồng thời tính đến những khó khăn khách quan, bất khả kháng. Khi phát sinh vướng mắc, các đơn vị cần cập nhật kịp thời, làm rõ nguyên nhân và biện pháp xử lý, thay vì chờ đến cuối kỳ mới giải trình kết quả thấp.

Chấm điểm theo tháng và theo quý có tiêu chí khác nhau nhưng bổ sung cho nhau. Đánh giá hàng tháng xem xét cả mức độ hoàn thành kế hoạch đã đăng ký và việc chấp hành chế độ báo cáo; đánh giá theo quý tập trung vào kết quả giải ngân lũy kế so với bình quân chung cả nước. Qua đó, cơ quan quản lý có thể theo dõi cả tiến độ từng tháng lẫn kết quả tích lũy qua một giai đoạn.

Tại cuộc họp báo thường kỳ Chính phủ diễn ra vào tháng 7/2026, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cũng đã cho biết, việc chấm điểm theo tháng, quý nhằm nhắc nhở, đôn đốc, thậm chí cảnh báo các cơ quan có kết quả giải ngân thấp. Kết quả đánh giá cả năm cũng là một căn cứ phục vụ đánh giá chất lượng công tác của tập thể lãnh đạo và người đứng đầu trong thực hiện giải ngân vốn đầu tư công.

Như vậy, cơ chế chấm điểm không chỉ nhằm phân nhóm đơn vị theo kết quả, mà còn hướng tới tăng trách nhiệm trong tổ chức thực hiện. Kết quả đánh giá cần giúp nhận diện sớm những nơi chậm tiến độ, từ đó yêu cầu làm rõ nguyên nhân và có biện pháp khắc phục ngay trong quá trình triển khai.

Người đứng đầu phải chịu trách nhiệm về tiến độ giải ngân

Bộ Tài chính cho biết, khi việc chấm điểm chính thức được áp dụng từ tháng 10, chất lượng dữ liệu sẽ trở thành một yêu cầu quan trọng. Theo đó, các bộ, ngành, địa phương cần cập nhật đầy đủ, kịp thời, chính xác số liệu trên Hệ thống cơ sở dữ liệu tài chính quốc gia, bảo đảm thông tin phục vụ chấm điểm phản ánh đúng tình hình thực hiện.

Theo Bộ Tài chính, dữ liệu không chính xác hoặc cập nhật chậm có thể ảnh hưởng đến kết quả đánh giá. Vì vậy, các đơn vị cần rà soát số liệu giải ngân, kế hoạch đã đăng ký và thông tin báo cáo, bảo đảm tính thống nhất giữa các nội dung. Đồng thời, việc đăng ký kế hoạch hàng tháng phải gắn với tiến độ thực tế của dự án, tránh hình thức hoặc đặt mục tiêu thiếu căn cứ.

Trong thực tế, giải ngân vốn đầu tư công chịu tác động từ nhiều khâu, như hoàn thiện thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng, tổ chức thi công, nghiệm thu khối lượng và hoàn thiện hồ sơ thanh toán. Do đó, khi một đơn vị có kết quả thấp, cần làm rõ nguyên nhân cụ thể thay vì chỉ nhìn vào điểm số. Trên cơ sở đó, cơ quan quản lý mới có thể xác định đúng điểm nghẽn, yêu cầu xử lý và quy rõ trách nhiệm.

Với người đứng đầu đơn vị, kết quả chấm điểm là thêm một căn cứ để theo dõi tiến độ và đánh giá việc tổ chức thực hiện kế hoạch vốn. Những đơn vị liên tục nằm trong nhóm điểm thấp cần làm rõ nguyên nhân, xác định trách nhiệm theo từng khâu và đưa ra biện pháp khắc phục có thời hạn. Các đơn vị đạt kết quả tốt cũng cần duy trì tiến độ thực chất, không chỉ tập trung hoàn thành mức vốn đã đăng ký.

Ngoài ra Bộ Tài chính cũng lưu ý, cơ chế chấm điểm giúp cơ quan quản lý nhận diện sớm những đơn vị chậm tiến độ, nhưng việc cải thiện kết quả vẫn phụ thuộc vào khả năng xử lý vướng mắc tại từng dự án. Do đó, các bộ, ngành và địa phương cần chủ động rà soát khối lượng công việc còn lại, tháo gỡ khó khăn trong quá trình triển khai và đẩy nhanh thủ tục thanh toán. Người đứng đầu phải theo dõi sát quá trình thực hiện, kịp thời chỉ đạo xử lý những khâu ách tắc và chịu trách nhiệm về kết quả thuộc phạm vi quản lý.