Ra đời từ đầu thập niên 1960, Diễm Xưa là một trong những tình khúc nổi tiếng nhất của cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Không chỉ được nhiều thế hệ khán giả Việt Nam yêu thích, ca khúc còn ghi dấu ấn với quốc tế. Sau nhiều thập niên, tác phẩm vẫn được nhắc đến như một biểu tượng của nhạc Trịnh, đồng thời cho thấy giá trị của một sáng tác của một trong những tượng đài của âm nhạc Việt.

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn sáng tác Diễm Xưa vào khoảng năm 1960, trong giai đoạn ông sống và hoạt động tại Huế. Ca khúc gắn với hình ảnh Ngô Thị Bích Diễm, một nữ sinh thường đi qua những hàng cây long não trên đường đến trường. Hình bóng người con gái cùng khung cảnh mưa Huế đã trở thành nguồn cảm hứng để nhạc sĩ viết nên một trong những tình khúc được yêu thích nhất của mình.

Dù được sáng tác từ một câu chuyện gắn với Huế và một mối tình thời trẻ, ca khúc không giới hạn người nghe trong một hoàn cảnh hay thế hệ cụ thể. Chính sự kết hợp giữa giai điệu giàu cảm xúc và ca từ mang tính biểu tượng đã giúp Diễm Xưa có sức sống lâu dài.

Sau nhiều thập niên, Diễm Xưa vẫn được đông đảo khán giả yêu thích và thường xuyên được các thế hệ nghệ sĩ thể hiện lại. Những cái tên như Hà Lê, Thể Thiên hay DJ Mie góp phần mang ca khúc đến gần hơn với khán giả trẻ qua những cách tiếp cận mới mẻ. Dù được làm mới về màu sắc âm nhạc, Diễm Xưa vẫn giữ được nét trầm buồn, sâu lắng vốn có. Qua mỗi lần được trình diễn, tác phẩm lại có thêm cơ hội tiếp cận với những khán giả trẻ, cho thấy sức sống bền bỉ của một tình khúc ra đời từ hơn nửa thế kỷ trước.

Một dấu mốc trong hành trình quốc tế của Diễm Xưa là sự đón nhận tại Nhật Bản. Ca khúc được chuyển ngữ sang tiếng Nhật với tên Utsukushii Mukashi. Tháng 3/2004, hai phiên bản do nữ ca sĩ Tendo Yoshimi thể hiện cùng lọt Top 10 bài hát hay nhất theo cuộc thăm dò của Oricon Entertainment Site.

Cũng trong năm 2004, Đại học Kansai Gakuin đưa Diễm Xưa vào chương trình giảng dạy về văn hóa Việt Nam. Sinh viên được tiếp cận tác phẩm thông qua sách và DVD giới thiệu bài hát, giúp âm nhạc Trịnh Công Sơn đến gần hơn với người học tại Nhật Bản. Trước đó, phiên bản tiếng Nhật của Diễm Xưa từng được chọn làm nhạc phẩm chủ đề cho một bộ phim truyền hình nhiều tập của đài NHK vào năm 1980.

Từ một tình khúc ra đời ở Huế, Diễm Xưa đã có hành trình vượt xa biên giới Việt Nam. Ca khúc không chỉ chinh phục người nghe bằng giai điệu và ca từ mà còn hiện diện trên bảng xếp hạng âm nhạc, trong phim truyền hình và cả giảng đường đại học tại Nhật Bản.

Bên cạnh giá trị nghệ thuật, gia tài âm nhạc của cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn còn mang lại nguồn thu tác quyền đáng kể. Theo thông tin được công bố tại buổi tổng kết hoạt động năm 2014 của Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) chi nhánh phía Nam, Trịnh Công Sơn là tác giả được trả tiền tác quyền nhiều nhất trong năm, với hơn 820 triệu đồng.

Dù chưa có số liệu riêng về doanh thu của Diễm Xưa, với sức sống bền bỉ và việc được khai thác qua nhiều hình thức trong suốt nhiều thập niên, ca khúc được dự đoán cũng đóng góp một phần vào giá trị tác quyền rất lớn từ gia tài âm nhạc của ông.

Từ một tình khúc gắn với những cơn mưa xứ Huế, Diễm Xưa đã vượt khỏi biên giới Việt Nam để ghi dấu ấn tại Nhật Bản. Việc lọt Top 10 bài hát hay nhất tại thị trường này, được đưa vào chương trình giảng dạy đại học và tiếp tục được nhiều thế hệ khán giả yêu thích đã góp phần khẳng định sức sống của tác phẩm.

Sau hơn nửa thế kỷ, Diễm Xưa vẫn là một trong những sáng tác tiêu biểu của Trịnh Công Sơn, cho thấy giá trị của một ca khúc không chỉ nằm ở thời điểm ra đời mà còn ở khả năng chạm đến công chúng qua nhiều thế hệ.

Ảnh: MXH tổng hợp