Giới hạn nào cho cảnh nóng phim Việt?

Chị Chị Em Em 3 vừa ra rạp đã trở thành tâm điểm tranh luận vì những phân đoạn tình dục táo bạo, tiếp tục đặt ra câu hỏi về ranh giới giữa nghệ thuật và sự phô diễn trên màn ảnh. Những năm gần đây, phim Việt ngày càng cởi mở với cảnh nóng, khỏa thân và những chủ đề tình dục vốn từng được xem là nhạy cảm. Nhưng khi sự táo bạo dần trở thành một công cụ thu hút sự chú ý, đâu là giới hạn mà nhà làm phim Việt cần tự đặt ra cho mình?

Cảnh nóng không phải vấn đề, vấn đề là nó có cần thiết hay không

Ngay từ khi tung trailer, Chị Chị Em Em 3 đã khiến mạng xã hội xôn xao bởi hàng loạt hình ảnh thân mật, những phân đoạn ân ái và cách khai thác tình dục khá trực diện. Không ít khán giả bất ngờ trước mức độ táo bạo của tác phẩm, thậm chí cho rằng bộ phim đang đi quá giới hạn khi đưa quá nhiều hình ảnh nhạy cảm lên màn ảnh. Một số ý kiến khác lại nhìn nhận đây là lựa chọn phù hợp với tinh thần của một bộ phim tâm lý, tình cảm được dán nhãn T18, nơi những mối quan hệ phức tạp, ham muốn và sự chiếm hữu là một phần quan trọng của câu chuyện.

Thực tế, đây không phải lần đầu thương hiệu Chị Chị Em Em sử dụng cảnh nóng như một trong những yếu tố nhận diện. Ở phần đầu tiên ra mắt năm 2019, bộ phim của đạo diễn Kathy Uyên từng gây chú ý với những phân đoạn thân mật giữa Thanh Hằng, Chi Pu và Lãnh Thanh. Đáng nói, cảnh nóng giữa Thanh Hằng và Lãnh Thanh không đơn thuần là một chi tiết để tạo sự tò mò. Khi chia sẻ về quá trình thực hiện, Thanh Hằng cho biết cô đã đấu tranh tâm lý suốt khoảng hai tháng mới đồng ý đóng cảnh này. Nữ diễn viên cũng nhận định đây là phân đoạn cần thiết, bởi nó giúp khắc họa mối quan hệ vợ chồng giữa Thiên Kim và Huy, đồng thời tạo bước ngoặt cho những suy nghĩ, hành động tiếp theo của nhân vật. Cảnh quay kéo dài khoảng sáu giờ, với ekip được giới hạn tối đa nhằm bảo đảm sự riêng tư và thoải mái cho diễn viên.

Nhìn lại, phần đầu Chị Chị Em Em cho thấy cảnh nóng hoàn toàn có thể trở thành một phần của ngôn ngữ kể chuyện, giúp khán giả hiểu rõ hơn về sự thân mật, những rạn nứt và các góc khuất trong quan hệ giữa nhân vật. Những phân đoạn táo bạo giữa Thiên Kim và Bảo Nhi cũng góp phần mở ra câu hỏi về bản chất mối quan hệ giữa hai người phụ nữ, khiến ranh giới giữa tình bạn, tình yêu, sự thao túng và ham muốn trở nên nhập nhằng. Đây cũng là lý do những hình ảnh nhạy cảm trong phim không chỉ tồn tại để gây sốc mà còn gắn với chủ đề tâm lý, tội lỗi và sự phản bội mà tác phẩm theo đuổi.

Đến Chị Chị Em Em 2 (2023), thương hiệu tiếp tục khai thác yếu tố này trong câu chuyện về hai mỹ nhân Sài Gòn Ba Trà (Minh Hằng) và Tư Nhị (Ngọc Trinh). Tác phẩm gây chú ý với những phân đoạn khoe hình thể của Ngọc Trinh, trong đó có cảnh nhân vật Tư Nhị để lộ cơ thể qua lớp áo ướt và cảnh chủ động cởi bỏ trang phục để thuyết phục Ba Trà thu nhận mình. Khi được hỏi về những hình ảnh này, Ngọc Trinh thậm chí cho biết cô không xem hai phân đoạn lộ da thịt trong phim là cảnh nóng, đồng thời sẵn sàng khỏa thân nếu điều đó thực sự cần thiết cho tác phẩm.

Nhìn vào ba phần phim, có thể thấy cảnh nóng dần trở thành một đặc điểm gắn với thương hiệu Chị Chị Em Em. Tuy nhiên, việc một bộ phim nhiều lần sử dụng yếu tố này không đồng nghĩa khán giả sẽ mặc nhiên chấp nhận mọi cách thể hiện. Bởi rốt cuộc, điều quyết định giá trị của một cảnh nóng không nằm ở việc diễn viên hở bao nhiêu, hình ảnh táo bạo đến mức nào, mà là nó đóng góp được gì cho câu chuyện.

Trong điện ảnh, tình dục vốn là một phần của đời sống con người. Ham muốn, sự thân mật, ghen tuông, chiếm hữu, bạo lực tình dục hay những mối quan hệ lệch chuẩn đều có thể trở thành chất liệu để xây dựng nhân vật và phát triển xung đột. Một cảnh nóng được đặt đúng chỗ có thể phơi bày sự bất bình đẳng trong quan hệ, cho thấy quyền lực của người này đối với người khác, hoặc đánh dấu một bước ngoặt tâm lý mà lời thoại thông thường khó truyền tải. Vì thế, việc mặc định cảnh nóng là phản cảm hay dung tục cũng là cách nhìn phiến diện, vô tình thu hẹp khả năng khai thác đề tài của điện ảnh.

Bẫy Ngọt Ngào (2022) là một ví dụ đáng chú ý. Bộ phim khai thác cuộc hôn nhân độc hại giữa Quỳnh Lam (Minh Hằng) và Đăng Minh (Quốc Trường), trong đó những phân đoạn tình dục mang màu sắc bạo lực trở thành một phần quan trọng để khắc họa sự kiểm soát và tổn thương mà người vợ phải chịu đựng. Khi ra mắt, phim nhận được nhiều ý kiến trái chiều vì mức độ táo bạo của các cảnh quay. Tuy nhiên, cũng có khán giả đánh giá những phân đoạn này được dàn dựng có chủ đích, góp phần thể hiện một vấn đề xã hội vốn không dễ đưa lên màn ảnh.

Trái lại, Trà (2024) của đạo diễn Lê Hoàng cho thấy mặt trái của việc sử dụng cảnh nóng thiếu sự nâng đỡ từ kịch bản. Tác phẩm khai thác đề tài ngoại tình, với nhiều phân đoạn nhạy cảm và được phân loại T18. Tuy nhiên, sau khi ra rạp, phim vấp phải nhiều phản ứng tiêu cực. Không ít ý kiến cho rằng các cảnh nóng bị lạm dụng, nặng tính phô diễn hơn là phục vụ diễn biến tâm lý, trong khi câu chuyện lại thiếu thuyết phục. Đạo diễn Lê Hoàng cũng tiết lộ phim đã bị cắt khoảng 70% cảnh nóng so với bản dựng ban đầu. Dẫu vậy, việc giảm bớt những hình ảnh nhạy cảm không thể tự động khắc phục những vấn đề trong cách xây dựng nhân vật và kể chuyện.

Hai bộ phim, hai cách tiếp cận khác nhau cho thấy ranh giới giữa táo bạo và phản cảm đôi khi không nằm ở hình ảnh được thể hiện trực tiếp đến đâu. Một cảnh quay có thể rất trần trụi nhưng vẫn cần thiết nếu nó giúp khán giả hiểu rõ hơn về nhân vật. Ngược lại, một phân đoạn không quá phô bày cơ thể vẫn có thể trở nên thừa thãi nếu chỉ được đặt vào để kích thích sự tò mò. Phép thử đơn giản nhất mà nhà làm phim cần đặt ra là nếu loại bỏ cảnh nóng này, câu chuyện có thay đổi không? Nhân vật có mất đi một tầng ý nghĩa quan trọng nào không? Nếu câu trả lời đều là không, có lẽ chính ekip cũng cần nghiêm túc xem xét lý do tồn tại của nó.

Nhãn T18 không phải tấm vé miễn trừ mọi tranh luận

Một trong những lý do thường được sử dụng để bảo vệ các cảnh nóng trên màn ảnh là bộ phim đã được phân loại T18. Tuy nhiên, cần hiểu rằng nhãn 18+ chỉ xác định nhóm khán giả được phép tiếp cận tác phẩm, chứ không phải một sự bảo chứng cho giá trị nghệ thuật của mọi hình ảnh xuất hiện bên trong.

Cảnh nóng không được đánh giá một cách tách biệt mà cần đặt trong tổng thể nội dung và cách thể hiện của tác phẩm, nghĩa là một bộ phim được dán nhãn T18 không mặc nhiên có quyền đưa bất cứ hình ảnh nào lên màn ảnh. Nhà làm phim vẫn phải chịu trách nhiệm về lựa chọn sáng tạo, tính phù hợp của nội dung và những giới hạn được quy định trong quá trình phổ biến phim. Quan trọng hơn, phân loại độ tuổi không thể thay thế cho sự đánh giá của khán giả về chất lượng nghệ thuật.

Tranh luận quanh Địa Đạo: Mặt Trời Trong Bóng Tối (2025) là một trường hợp đáng suy ngẫm. Bộ phim chiến tranh của đạo diễn Bùi Thạc Chuyên từng gây tranh cãi vì hai phân đoạn ân ái được đặt trong bối cảnh cuộc chiến khốc liệt tại Củ Chi năm 1967. Một bộ phận khán giả cho rằng những hình ảnh này không phù hợp với không khí của phim chiến tranh, thậm chí làm ảnh hưởng đến hình tượng người chiến sĩ. Ngược lại, có quan điểm nhìn nhận tình yêu, ham muốn và nhu cầu được gần gũi vẫn là những phần rất tự nhiên của con người, kể cả khi họ phải sống trong hoàn cảnh cận kề cái chết.

Trước những ý kiến trái chiều, đạo diễn Bùi Thạc Chuyên giải thích các cảnh quay không nhằm mục đích gây sốc hay câu khách, mà để khắc họa sức sống mãnh liệt của con người trong chiến tranh. Theo nhà làm phim, tình yêu giữa Ba Hương và Tư Đạp là một trong những động lực giúp con người vượt qua hoàn cảnh khắc nghiệt. Đây cũng là minh chứng cho thấy một cảnh nóng có thể gây tranh cãi ngay cả khi được nhà làm phim đặt vào một dụng ý cụ thể. Tính cần thiết của nó không phải lúc nào cũng là điều có thể được tất cả người xem đồng thuận. Nhưng rõ ràng ở trường hợp này, nhà làm phim đã thành công khi đưa ra được lý do đủ thuyết phục để bảo vệ lựa chọn của mình.

Trở lại với Chị Chị Em Em 3, câu chuyện càng đáng chú ý khi nhà sản xuất Will Vũ tiết lộ bản dựng ban đầu có khá nhiều cảnh nóng và ekip đã chủ động cắt giảm khoảng 40% thời lượng những phân đoạn này trước khi phim ra rạp. Theo anh, việc điều chỉnh vừa nhằm đáp ứng yêu cầu kiểm duyệt, vừa giúp tác phẩm phù hợp hơn với khả năng tiếp cận khán giả.

Chi tiết này đặt ra một câu hỏi thú vị rằng nếu cảnh nóng là yếu tố quan trọng để truyền tải thông điệp, việc cắt giảm chúng có làm ảnh hưởng đến cấu trúc câu chuyện hay không? Và nếu bộ phim vẫn giữ được các tuyến nhân vật, diễn biến chính sau khi lược bỏ một phần đáng kể thời lượng cảnh nhạy cảm, liệu những phân đoạn bị cắt có thực sự cần thiết đến vậy? Đây không phải kết luận để phủ nhận lựa chọn của ekip, nhưng là một câu hỏi hoàn toàn có cơ sở khi đánh giá mức độ cần thiết của cảnh nóng trong điện ảnh.

Điện ảnh Việt cần trưởng thành hơn trong cách khai thác tình dục

Nhìn lại khoảng 5 năm qua, có thể thấy điện ảnh Việt đã có nhiều thay đổi trong cách tiếp cận những đề tài nhạy cảm. Những bộ phim như Bẫy Ngọt Ngào, Người Vợ Cuối Cùng, Trà, Địa Đạo: Mặt Trời Trong Bóng Tối hay thương hiệu Chị Chị Em Em cho thấy nhà làm phim ngày càng mạnh dạn đưa tình dục, khỏa thân và các mối quan hệ phức tạp lên màn ảnh. Đây là tín hiệu cho thấy không gian sáng tạo của điện ảnh đang được mở rộng, đồng thời phản ánh nhu cầu kể những câu chuyện đa dạng hơn về đời sống con người.

Tuy nhiên, sự cởi mở ấy cũng kéo theo trách nhiệm lớn hơn. Cảnh nóng không chỉ là câu chuyện của đạo diễn hay diễn viên, mà còn liên quan đến cách tổ chức sản xuất. Một phân đoạn thân mật có thể được dàn dựng đẹp mắt trên màn ảnh, nhưng để thực hiện nó, diễn viên phải trải qua quá trình chuẩn bị tâm lý, làm việc với bạn diễn và đối diện với những giới hạn riêng tư của cơ thể. Vì thế, sự chuyên nghiệp của một ekip không thể chỉ được đo bằng hình ảnh cuối cùng mà còn phải thể hiện ở cách họ bảo vệ diễn viên trong suốt quá trình ghi hình.

Câu chuyện của Thanh Hằng trong phần đầu Chị Chị Em Em hay những chia sẻ của Thuận Nguyễn khi đóng cảnh nóng với Kaity Nguyễn trong Người Vợ Cuối Cùng (2023) cho thấy điều này. Thuận Nguyễn từng nói anh lo sợ làm tổn thương bạn diễn trong phân đoạn thân mật kéo dài khoảng sáu giờ. Ê-kíp phải chuẩn bị đồ bảo hộ, chăn ấm và hạn chế người có mặt tại trường quay. Kaity Nguyễn cũng thừa nhận đây là trải nghiệm khiến cô ngại ngùng. Những chia sẻ ấy cho thấy cảnh nóng không đơn giản là một yêu cầu diễn xuất thông thường, mà đòi hỏi sự chuẩn bị, thỏa thuận và tôn trọng lẫn nhau. Giống như cách ở nhiều nền điện ảnh phát triển, việc sử dụng điều phối viên cảnh thân mật (intimacy coordinator) ngày càng được chú trọng để hỗ trợ diễn viên và đạo diễn thống nhất giới hạn trước khi thực hiện các phân đoạn nhạy cảm.

Sau cùng, điều điện ảnh Việt cần không phải là ít cảnh nóng hơn, càng không phải một cuộc chạy đua xem bộ phim nào táo bạo hơn bộ phim nào. Điều cần thiết là những nhà làm phim đủ bản lĩnh để khai thác tình dục một cách có trách nhiệm, đủ tinh tế để biết khi nào cần tiến gần và khi nào nên dừng lại. Khán giả cũng cần được nhìn nhận như những người có khả năng tiếp nhận, đánh giá và tranh luận về tác phẩm, thay vì mặc định họ sẽ bị sốc trước mọi hình ảnh nhạy cảm.

Một cảnh nóng có thể đẹp, táo bạo, thậm chí gây khó chịu cho người xem mà vẫn có giá trị nghệ thuật. Nhưng nó không thể chỉ được bảo vệ bằng hai chữ nghệ thuật, cũng như không thể bị kết tội chỉ vì vượt qua những chuẩn mực quen thuộc. Giới hạn cuối cùng không nằm ở việc màn ảnh được phép phô bày bao nhiêu da thịt, mà nằm ở cách nhà làm phim sử dụng những hình ảnh ấy để kể một câu chuyện có ý nghĩa. Khi cảnh nóng thực sự trở thành một phần không thể tách rời của nhân vật và tác phẩm, sự táo bạo mới có cơ hội vượt qua tranh cãi nhất thời để được nhìn nhận như một lựa chọn nghệ thuật.