Hơn 21.000 tỷ đổ vào các thương vụ IPO: Thêm hàng hóa chất lượng cho thị trường chứng khoán

Sau nhiều năm thiếu vắng những thương vụ quy mô lớn, thị trường chứng khoán Việt Nam đang chứng kiến một làn sóng chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) trở lại. Từ đầu năm 2026, thị trường có 6 thương vụ IPO gồm Điện Máy Xanh (DMX), Hòa Phát Agri (HPA), LPBS (LPS), HAGL Invest (HGI), F88 và DatVietVAC (DVV) vớitổng giá trị huy động vốn hơn 21.000 tỷ đồng.

Những diễn biến tiếp nối con sóng bắt đầu từ năm ngoái nhưng có những điểm khác biệt đáng chú ý. Nhóm tài chính không còn áp đảo khi chỉ có 1/3 số đại diện là LPBS và F88. Thay vào đó, sự xuất hiện của các doanh nghiệp lớn trong trong lĩnh vực bán lẻ, hạ tầng, nông nghiệp… tạo ra làn gió mới cho sân chơi IPO.

Thương vụ có quy mô huy động vốn lớn nhất thuộc về DMX với hơn 13.300 tỷ đồng. Dù không bán hết (tỷ lệ đặt mua chiếm 93% lượng chào bán) nhưng sự xuất hiện của nhiều tổ chức lớn trong và ngoài nước là bảo chứng cho sức hấp dẫn của doanh nghiệp bán lẻ này. Với mức định giá hơn 100.000 tỷ đồng (~ 4 tỷ USD), DMX trở thành một trong những doanh nghiệp phi tài chính giá trị nhất thực hiện IPO trên thị trường chứng khoán Việt Nam kể từ năm 2018.

2017–2018 cũng chính là giai đoạn gần nhất thị trường chứng khoán Việt Nam chứng kiến một làn sóng IPO thực sự mạnh mẽ. Đây là thời điểm nhiều doanh nghiệp lớn thuộc các lĩnh vực ngân hàng, tài chính, hàng tiêu dùng và bất động sản thực hiện chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng, tạo ra thêm nhiều hàng hóa mới cho thị trường.

Tuy nhiên, sau giai đoạn cao điểm này, hoạt động IPO dần chững lại. Trong nhiều năm, thị trường thiếu vắng những thương vụ có quy mô đủ lớn để tạo dấu ấn, trong khi không ít doanh nghiệp lựa chọn trì hoãn kế hoạch niêm yết trước những biến động của kinh tế vĩ mô và điều kiện thị trường chứng khoán.

Đặc biệt, giai đoạn 2022–2024 chứng kiến nhiều khó khăn đối với thị trường vốn. Thanh khoản suy giảm, tâm lý nhà đầu tư thận trọng và định giá doanh nghiệp biến động khiến việc triển khai các kế hoạch IPO trở nên kém thuận lợi. Không ít thương vụ phải điều chỉnh thời điểm hoặc chờ đợi điều kiện thị trường phù hợp hơn.

Bước sang năm 2025, hoạt động này bắt đầu có dấu hiệu khởi sắc trở lại, với sự tham gia đáng chú ý của các doanh nghiệp trong ngành chứng khoán như TCBS, VPS và VPBankS. Đây cũng là nhóm doanh nghiệp có nhu cầu tăng vốn lớn nhằm mở rộng năng lực tài chính, phát triển hoạt động cho vay ký quỹ và nâng cao khả năng cạnh tranh.

Đà phục hồi tiếp tục được duy trì trong năm 2026. Sự sôi động này không chỉ thể hiện qua số lượng thương vụ hay quy mô vốn huy động, mà còn phản ánh sự thay đổi trong nhu cầu huy động vốn và chiến lược phát triển của các doanh nghiệp lớn. Nhiều tập đoàn tư nhân đang có xu hướng đưa các công ty thành viên lên sàn chứng khoán.

Việc các doanh nghiệp thành viên của những tập đoàn tư nhân lớn lần lượt tìm kiếm cơ hội trên thị trường đại chúng còn mở ra một xu hướng đáng chú ý. Thay vì chỉ niêm yết công ty mẹ, các tập đoàn có thể lựa chọn đưa từng mảng kinh doanh đủ lớn và có khả năng hoạt động độc lập lên sàn.

Trường hợp DMX cho thấy sức hút của những doanh nghiệp đã sở hữu nền tảng kinh doanh tương đối hoàn thiện, đã được kiểm chứng, có khả năng duy trì tăng trưởng cao, chính sách cổ tức hấp dẫn. Đây là một trong những lý do giúp DMX giữ giá tốt sau khi lên sàn dù định giá không hề thấp.

Trong mô hình tập đoàn đa ngành, công ty mẹ thường sở hữu nhiều doanh nghiệp thành viên hoạt động trong các lĩnh vực khác nhau. Mặc dù mỗi đơn vị có thể có quy mô, triển vọng và hiệu quả kinh doanh riêng biệt, giá trị của chúng đôi khi chưa được phản ánh đầy đủ trong mức định giá chung của tập đoàn.

Việc đưa các công ty thành viên lên sàn chứng khoán có thể giúp giải quyết một phần vấn đề này. Khi trở thành công ty đại chúng và được giao dịch độc lập, doanh nghiệp có thêm cơ sở để hình thành mặt bằng định giá riêng, đồng thời tạo điều kiện tiếp cận nguồn vốn từ nhiều nhóm nhà đầu tư.

Ở góc độ tập đoàn, đây cũng là cách thức khai thác giá trị từ những đơn vị thành viên đã đạt quy mô đủ lớn. Xu hướng này có thể tiếp tục mở rộng trong thời gian tới, khi nhiều tập đoàn tư nhân sở hữu các hệ sinh thái kinh doanh đa dạng đang đứng trước nhu cầu huy động nguồn lực cho những chu kỳ tăng trưởng mới.

Một điểm đáng chú ý của làn sóng IPO hiện nay là sự đa dạng về lĩnh vực hoạt động của các doanh nghiệp tham gia.Giai đoạn trước, các thương vụ IPO quy mô lớn thường gắn với ngân hàng, công ty chứng khoán hoặc doanh nghiệp bất động sản. Bước sang năm 2026, thị trường chứng kiến sự xuất hiện của những doanh nghiệp thuộc lĩnh vực bán lẻ, nông nghiệp và hạ tầng.

Xu hướng có thể tiếp diễn. Ngoài HDS và KAFI, nhiều doanh nghiệp phi tài chính tiềm năng đang có kế hoạch IPO như Highlands Coffee, CP Vietnam, Bảo tín Mạnh Hải…. Xa hơn, giới đầu tư đang chờ đợi các động thái từ Golden Gate, Long Châu, The CrownX, Bách Hoá Xanh, THACO, Viettel IDC…

Tuy nhiên, một số kế hoạch vẫn còn đang dang dở, một phần do bối cảnh thị trường chưa thật sự thuận lợi. Mặt bằng lãi suất cao, thanh khoản thị trường eo hẹp là những cơn gió ngược kìm hãm làn sóng IPO bùng nổ. Mặt khác, một vài yếu tố được kỳ vọng sẽ tác động tích cực đến thị trường IPO thời gian tới.

Việc Việt Nam được nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp theo phân loại của FTSE Russell là một trong những động lực đáng chú ý. Sự kiện này được kỳ vọng cải thiện khả năng tiếp cận của nhà đầu tư quốc tế, thu hút thêm dòng vốn tổ chức và nâng cao vị thế của thị trường chứng khoán Việt Nam trong hệ thống tài chính toàn cầu.

Một thị trường có quy mô lớn hơn, thanh khoản tốt hơn và cơ sở nhà đầu tư đa dạng hơn sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp huy động vốn. Đặc biệt, những doanh nghiệp có quy mô lớn, hoạt động minh bạch và triển vọng tăng trưởng rõ ràng có cơ hội tiếp cận tốt hơn với các quỹ đầu tư trong và ngoài nước.

Ngoài ra, định hướng tăng trưởng kinh tế cao trong giai đoạn 2026–2030 cũng đặt ra nhu cầu vốn rất lớn cho khu vực doanh nghiệp. Các kế hoạch mở rộng sản xuất, phát triển hạ tầng, chuyển đổi số và nâng cao năng lực cạnh tranh đòi hỏi nguồn lực tài chính dài hạn. Trong bối cảnh đó, IPO không chỉ là một phương thức huy động vốn mà còn là bước đi giúp doanh nghiệp nâng cao tính minh bạch, cải thiện quản trị và xây dựng vị thế trên thị trường.

Dù vậy, sự trở lại của làn sóng IPO không đồng nghĩa mọi thương vụ đều sẽ thành công. Khả năng hấp thụ nguồn cung cổ phiếu mới vẫn phụ thuộc đáng kể vào thanh khoản, mặt bằng định giá và sức khỏe tài chính của từng doanh nghiệp.Hơn nữa, nhà đầu tư ngày càng có nhiều lựa chọn và cũng đòi hỏi cao hơn về chất lượng doanh nghiệp trước khi quyết định tham gia các đợt chào bán.

Nhìn chung, sau nhiều năm trầm lắng, thị trường IPO Việt Nam đang đứng trước cơ hội bước vào một chu kỳ phát triển mới. Sự xuất hiện của những doanh nghiệp lớn không chỉ bổ sung hàng hóa chất lượng cho thị trường, mà còn cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của thị trường chứng khoán trong việc kết nối nguồn vốn với khu vực doanh nghiệp.