Giữa nhịp sống hối hả của Thủ đô, những công trình giao thông ngầm không chỉ góp phần giải tỏa ùn tắc, mà còn làm thay đổi diện mạo đô thị. Hầm đường bộ Kim Liên, công trình hầm chui đầu tiên của Hà Nội, là một không gian đặc biệt như thế.
Công trình hầm chui đầu tiên của Thủ đô nhìn từ trên cao. Ảnh: Quang Hùng
Dấu ấn một vùng đất
Gần hai thập kỷ kể từ khi hầm đường bộ Kim Liên đi vào hoạt động, nút giao Đại Cồ Việt – Lê Duẩn – Giải Phóng đã trở thành một trong những điểm giao thông quan trọng của Thủ đô. Ít ai hình dung rằng, nơi những dòng xe ngày đêm nối tiếp qua hầm từng là vùng đất có nhiều ao hồ, những con đường nhỏ và các khu dân cư mang dáng dấp Hà Nội một thời gian khó.
Ở tuổi gần 90, kiến trúc sư Nguyễn Thị Yến, nguyên cán bộ Bộ Xây dựng (ở C2, khu tập thể Kim Liên) vẫn nhớ rõ những đổi thay của khu vực này.
Theo bà Yến, những năm cuối thập niên 1950, đầu thập niên 1960, thanh niên Thủ đô hăng hái tham gia các ngày lao động cộng sản chủ nghĩa, góp sức xây dựng nhiều công trình công cộng. Sau khi cải tạo đường Cổ Ngư thành đường Thanh Niên, các lớp thanh niên tiếp tục tham gia xây dựng Công viên Thống Nhất, cải tạo hồ Ba Mẫu và nhiều khu vực khác.
Công trình tạm giữ kỷ lúc “thấp nhất” thủ đô đến hiện tại. Ảnh: Bảo Hân
“Đường Lê Duẩn khi ấy vẫn mang tên đường Nam Bộ, thể hiện quyết tâm giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Trong những năm chiến tranh, từng đoàn tàu chở bộ đội vào Nam đi qua đây. Có những người lính gửi vội phong thư, nhờ người dân chuyển về gia đình theo địa chỉ ghi trên phong bì. Những câu chuyện ấy đến giờ tôi vẫn nhớ”, bà Yến kể.
Trong ký ức của bà Yến và nhiều người, khu vực Đại Cồ Việt – Lê Duẩn còn gắn với hình ảnh Trường Đại học Bách khoa Hà Nội và những con đường dần hình thành giữa các khu dân cư. Đó cũng là phông nền quen thuộc trong nhiều bức ảnh của người Hà Nội những năm tháng trước đây.
Không chỉ lưu giữ dấu ấn lịch sử, khu vực này còn chứng kiến những đổi thay mạnh mẽ của đô thị. Cho đến thập niên 1990, một số đoạn vỉa hè phố Đại Cồ Việt, từ khu vực Đại học Bách khoa đến phố Bạch Mai, vẫn còn những bãi đất trống, nơi tập kết vật liệu xây dựng, thậm chí có cả hố tôi vôi ngay bên đường.
Theo thời gian, những công trình mới xuất hiện, đường phố được mở rộng, các khu dân cư từng bước được chỉnh trang. Nút giao Lê Duẩn – Giải Phóng – Đại Cồ Việt dần mang diện mạo của một cửa ngõ giao thông hiện đại phía Nam khu vực nội đô.
Nhịp sống chậm lại khi đi sâu vào khám phá hầm cho người đi bộ chạy song song với hầm dành cho phương tiện cơ giới. Ảnh: Ngân Hạ
Bước ngoặt đáng nhớ diễn ra khi dự án hầm đường bộ Kim Liên được khởi công ngày 5-7-2006 và khánh thành ngày 16-6-2009. Với tổng chiều dài 644m, gồm: Phần hầm kín, hầm hở và đường dẫn, công trình có 4 làn xe, tổ chức giao thông hai chiều. Đây là hầm chui đường bộ đầu tiên của Hà Nội, góp phần giảm xung đột giữa các dòng phương tiện tại nút giao vốn thường xuyên chịu áp lực lớn.
Cùng với hầm dành cho phương tiện cơ giới, hệ thống đường đi bộ ngầm tạo thêm không gian lưu thông an toàn cho người dân. Sự xuất hiện của công trình đã làm thay đổi đáng kể tổ chức giao thông và cảnh quan khu vực.
Nút giao thông cửa ngõ phía Nam Thủ đô với nhiều câu chuyện lịch sử. Ảnh: Bảo Hân
Theo Đại tá Trần Đình Nghĩa, Trưởng phòng Cảnh sát giao thông, Công an thành phố Hà Nội, nút giao Đại Cồ Việt – Lê Duẩn – Giải Phóng đã được xây dựng mô hình “Ngã tư an toàn giao thông”. Đây là khu vực có nhiều loại hình giao thông đan xen, gồm: Đường bộ, đường sắt, hầm dành cho phương tiện cơ giới và lối đi bộ. Việc ứng dụng hệ thống điều khiển giao thông, camera trí tuệ nhân tạo (AI) góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, phát hiện vi phạm, từng bước hình thành ý thức chấp hành pháp luật và văn hóa giao thông trong cộng đồng.
Điều thú vị nữa là nút giao tạm giữ kỷ lục “thấp nhất” Thủ đô này có vị trí vô cùng đặc biệt. Trước đây, nút giao nằm trên địa bàn 2 quận Đống Đa, Hai Bà Trưng theo địa giới hành chính cũ. Kể từ ngày 1-7-2025, khu vực này thuộc về các phường Hai Bà Trưng, Kim Liên và Bạch Mai. Giữa bao thay đổi, hầm Kim Liên không chỉ là một công trình kỹ thuật, mà còn trở thành dấu mốc trong quá trình phát triển hạ tầng giao thông đô thị Hà Nội.
Cao nhất – thấp nhất
Từ hầm Kim Liên, vượt qua một số nút giao lân cận có thể cảm nhận rõ sự phát triển của hạ tầng giao thông Thủ đô theo cả chiều cao lẫn chiều sâu.
Cây cầu cạn Đại La – Trường Chinh, đang giữ kỷ lục nút giao cao nhất, với không gian giao thông trên cao mà Báo điện tử Hànộimới từng đề cập, lại nằm giữa hầm Kim Liên và hầm Kim Đồng – Giải Phóng mang ý nghĩa “già” nhất và “trẻ” nhất.
Hầm đường bộ Giải Phóng – Kim Đồng tạm giữ kỷ lục công trình ngầm “trẻ nhất” vì mới được khánh thành cách đây 9 tháng. Ảnh: Ngân Hạ
Sở dĩ gọi hầm Kim Đồng – Giải Phóng là “trẻ” nhất vì hầm được khánh thành ngày 10-2-2026, kết nối khu vực Tân Mai với Định Công. Còn hầm Kim Liên đã có gần 17 năm hoạt động, dù vậy, công trình vẫn mang ý nghĩa đặc biệt bởi là dấu mốc mở đầu cho quá trình phát triển hệ thống hầm chui đường bộ của Hà Nội.
Thêm vào đó, việc lực lượng chức năng cấm các loại phương tiện có chiều cao quá 4,75m đi qua hầm chui Kim Đồng – Giải Phóng, trong khi chiều cao thông xe tại hầm đường bộ Kim Liên là 6,25m càng có cơ sở khẳng định, hầm đường bộ Kim Liên đang tạm giữ kỷ lục nút giao thấp nhất Thủ đô.
Nút giao thông cao nhất Hà Nội nằm giữa công trình ngầm “trẻ nhất” và “già nhất”. Ảnh: Bảo Hân
Nhà báo Hoàng Trọng Hiếu, Phó Giám đốc Cổng thông tin điện tử Quốc hội, từng là một trong những phóng viên được xuống tác nghiệp tại hầm Kim Liên khi công trình đang hoàn thiện vào năm 2008. Ông nhớ lại, điều kiện tác nghiệp khi ấy rất nghiêm ngặt, phóng viên phải có kỹ sư đi cùng. Giữa không gian ngổn ngang bê tông, sắt thép, việc di chuyển qua những đoạn công trường chỉ dài vài trăm mét cũng mất hơn một giờ đồng hồ.
“Chúng tôi đi trên những thanh dầm thép, giữa hệ thống kết cấu đang thi công. Cảm giác thật khó quên khi vượt qua những đoạn đường chật hẹp, ngổn ngang vật liệu rồi bất ngờ nhìn thấy ánh sáng phía đường Đào Duy Anh cùng những công trình mới hiện ra”, ông Hiếu kể.
Hầm Kim Liên rực rỡ cờ hoa trong những ngày cổ vũ Đội tuyển quốc gia Việt Nam chiến thắng. Ảnh: Ngân Hạ
Với nhà báo Hoàng Trọng Hiếu, một người con của Thủ đô, đó không chỉ là một chuyến tác nghiệp, mà còn là niềm tự hào không bao giờ quên. Gần hai thập kỷ trôi qua, những khối bê tông, kết cấu thép từng khiến các phóng viên phải thận trọng trong từng bước chân nay đã trở thành một phần quen thuộc của nhịp sống đô thị.
Theo Phòng Cảnh sát giao thông, hằng ngày, nút giao Đại Cồ Việt – Lê Duẩn – Giải Phóng là nút giao có mật độ phương tiện lưu thông thuộc diện lớn nhất Hà Nội. Nhưng trái với cảnh người xe tấp nập trên mặt đường, nhịp sống như chậm lại dưới tầng sâu nhất của nút giao thông này. Dù đông đến mấy, hầm đường bộ Kim Liên chẳng mấy khi xảy ra cảnh ùn tắc. Có chăng, chỉ là khi người người xuống đường cổ vũ chiến thắng của đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam, “cố tình” tạo nên ùn tắc bằng cách đi chậm qua hầm để vẫy cờ, hoa hò reo và chào nhau hạnh phúc.
Trong tương lai, Thủ đô sẽ có thêm các công trình ngầm nhưng hầm Kim Liên sẽ mãi được nhắc đến với những kỷ lục khó quên. Ảnh: Quang Hùng
Trong cuộc thi vẽ “ngôi nhà ước mơ” do Tạp chí Trẻ em Việt Nam tổ chức, Ban Tổ chức đã nhận được nhiều ý tưởng độc đáo. Các em đã vẽ thành phố tương lai với những công trình ngầm vượt sông, toàn bộ giao thông đô thị đều ở dưới lòng đất, nhường chỗ cho cây xanh, những tòa nhà đan xen…
Những công trình tương lai ấy rồi có thể sẽ thay thế kỷ lục về công trình giao thông “thấp nhất” mà hầm đường bộ Kim Liên đang tạm giữ. Nhưng hôm nay, từ ngã tư đường phố này, nhịp sống phố phường qua mỗi tầng hầm vẫn đong đầy cảm xúc.
Hà Nội còn biết bao điều để khám phá khi lòng người chịu lắng lại nghe những mảng tường, những viên gạch, những cột bê tông kể chuyện thầm thì…
,
Hà Nội Mới
