Sau một đợt cảm sốt, nhiều trẻ đã hết ho, hết sổ mũi nhưng lại thường xuyên hỏi lại khi người lớn nói chuyện, mở tivi lớn hơn hoặc không phản ứng khi được gọi từ xa. Những biểu hiện này đôi khi khiến cha mẹ nghĩ con mải chơi, thiếu tập trung. Tuy nhiên, đây có thể là dấu hiệu của viêm tai giữa ứ dịch, tình trạng khiến khả năng nghe của trẻ suy giảm mà không nhất thiết gây đau tai hay sốt.
1. Vì sao trẻ khỏi cảm sốt lại nghe kém?
Viêm tai giữa ứ dịch là tình trạng dịch tích tụ phía sau màng nhĩ, trong khoang tai giữa nhưng không có những biểu hiện nhiễm trùng cấp tính rõ rệt như viêm tai giữa cấp.
Bình thường, tai giữa được thông khí nhờ vòi nhĩ, một ống nhỏ nối khoang tai giữa với vùng mũi họng. Vòi nhĩ có nhiệm vụ cân bằng áp suất và giúp dịch từ tai giữa thoát xuống họng.
Khi trẻ mắc cảm lạnh, cúm hoặc các bệnh viêm đường hô hấp trên, niêm mạc mũi họng có thể bị viêm, sưng nề, khiến vòi nhĩ hoạt động kém. Dịch vì thế dễ bị giữ lại trong tai giữa, làm cản trở sự rung động của màng nhĩ và quá trình truyền âm thanh.
Điều đáng chú ý là tình trạng này có thể tiếp tục tồn tại ngay cả khi trẻ đã hết sốt, hết ho và sinh hoạt gần như bình thường.

Khi trẻ mắc cảm lạnh, cúm hoặc các bệnh viêm đường hô hấp trên, niêm mạc mũi họng có thể bị viêm, sưng nề, khiến vòi nhĩ hoạt động kém. Hình minh họa AI
Khác với viêm tai giữa cấp, trẻ bị ứ dịch tai giữa thường không đau tai dữ dội, không sốt cao và cũng không có biểu hiện khó chịu rõ rệt. Một số trẻ chỉ cảm thấy tai bị đầy, ù nhẹ hoặc nghe âm thanh không rõ như trước.
Tình trạng ứ dịch có thể xuất hiện ở một hoặc cả hai tai, thường gặp ở trẻ nhỏ do cấu tạo vòi nhĩ và khả năng thông khí tai giữa chưa hoàn thiện như người lớn.
Phần lớn trường hợp có thể tự cải thiện trong vài tuần đến khoảng ba tháng. Tuy nhiên, nếu tình trạng nghe kém kéo dài, đặc biệt ở trẻ đang học nói hoặc trong độ tuổi đi học, khả năng giao tiếp và tiếp thu có thể bị ảnh hưởng.
2. Những dấu hiệu nghe kém cha mẹ dễ bỏ qua
Không phải trẻ nào bị suy giảm thính lực cũng biết mô tả rằng mình nghe không rõ. Với trẻ nhỏ, sự thay đổi thường được nhận biết qua những hành vi hằng ngày.
Chẳng hạn, trẻ thường xuyên hỏi lại dù người lớn đã nói rõ, phải tăng âm lượng tivi hoặc điện thoại, không quay đầu khi được gọi từ phía sau. Một số trẻ chỉ phản ứng khi người nói đứng gần hoặc nhìn trực diện vào mình.
Ở trường học, trẻ có thể gặp khó khăn khi nghe giáo viên giảng bài, nhất là trong lớp đông, nhiều tiếng ồn. Trẻ dễ mất tập trung, trả lời không đúng câu hỏi hoặc có vẻ chậm tiếp thu.
Những biểu hiện này đôi khi bị hiểu nhầm thành trẻ không nghe lời, thiếu chú ý hoặc không hợp tác, trong khi nguyên nhân có thể xuất phát từ khả năng nghe bị giảm.
Đối với trẻ đang phát triển ngôn ngữ, tình trạng nghe kém kéo dài có thể ảnh hưởng đến việc nhận biết âm thanh, học từ mới và phát âm. Cha mẹ cần đặc biệt lưu ý nếu trẻ có biểu hiện chậm nói hoặc khả năng giao tiếp không tiến bộ như trước.
Tuy nhiên, nghe kém không phải lúc nào cũng do ứ dịch tai giữa. Ráy tai bít tắc, dị vật trong tai, tổn thương màng nhĩ hoặc những bệnh lý liên quan đến tai trong cũng có thể gây ra triệu chứng tương tự.
Vì vậy, nếu nhận thấy trẻ nghe kém hoặc thường xuyên không phản ứng với âm thanh, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám tai mũi họng thay vì tự đánh giá bằng cách gọi to, bật tivi lớn hoặc thử âm thanh trên điện thoại.
Đặc biệt, nếu trẻ đột ngột mất khả năng nghe ở một hoặc cả hai tai, cần được đánh giá y tế khẩn cấp. Trường hợp nghe kém kèm đau tai nhiều, sốt cao, chảy dịch tai, chóng mặt dữ dội hoặc sưng đỏ phía sau tai cũng không nên trì hoãn thăm khám.
3. Trẻ bị ứ dịch tai giữa có cần dùng kháng sinh?
Khi trẻ được xác định viêm tai giữa ứ dịch, hướng điều trị phụ thuộc vào tình trạng thính lực, thời gian tồn tại dịch và mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt.
Bác sĩ có thể khám tai bằng đèn soi, thực hiện đo nhĩ lượng để đánh giá hoạt động của tai giữa và kiểm tra thính lực phù hợp với độ tuổi.
Với trường hợp ứ dịch nhẹ, không gây giảm thính lực đáng kể, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi vì dịch có khả năng tự tiêu. Nếu trẻ bị ứ dịch cả hai tai kèm nghe kém, việc đánh giá lại thính lực thường được thực hiện sau khoảng ba tháng, hoặc sớm hơn khi triệu chứng ảnh hưởng rõ đến giao tiếp, học tập.

Kiểm tra tai và thính lực giúp xác định nguyên nhân khiến trẻ nghe kém. Hình minh họa AI
Cha mẹ cần hiểu rằng viêm tai giữa ứ dịch không đồng nghĩa với nhiễm khuẩn cấp tính. Vì vậy, kháng sinh không được khuyến cáo sử dụng thường quy để điều trị tình trạng này.
Các thuốc chống dị ứng, thuốc thông mũi hoặc thuốc xịt mũi chứa corticoid cũng không nên tự ý sử dụng với mục đích làm hết dịch tai giữa. Việc điều trị cần dựa trên chẩn đoán và hướng dẫn của bác sĩ.
Trong thời gian theo dõi, gia đình nên nói chuyện trực diện với trẻ, giảm tiếng ồn xung quanh và bảo đảm trẻ nhìn rõ khuôn mặt người đang nói. Với trẻ đi học, có thể trao đổi với giáo viên để bố trí chỗ ngồi gần bảng, giúp trẻ nghe bài tốt hơn.
Nếu ứ dịch kéo dài, gây giảm thính lực đáng kể hoặc ảnh hưởng đến sự phát triển ngôn ngữ, bác sĩ có thể cân nhắc những phương pháp hỗ trợ thính lực hoặc can thiệp đặt ống thông khí tai giữa khi có chỉ định.
Việc trẻ không đau tai, không sốt không có nghĩa đôi tai hoàn toàn bình thường. Nhận biết sớm những thay đổi trong khả năng nghe và thăm khám đúng thời điểm sẽ giúp cha mẹ hạn chế nguy cơ ảnh hưởng đến giao tiếp, học tập và sự phát triển của trẻ.
Bs. Nguyễn Ngọc Trâm
