Ai tin được cuộc gọi 3 phút từng có giá bằng cả tuần lương: Công nghệ đã “phá giá” sự xa xỉ như thế nào?

Suốt lịch sử, tốc độ truyền tin chưa từng vượt quá tầm hét của con người hay sải chân ngựa. Nhưng chuỗi cách mạng công nghệ nhen nhóm cùng cuộc Cách mạng Mỹ đã phá vỡ giới hạn này, trở thành bệ đỡ cho sự trỗi dậy của quốc gia suốt hành trình 250 năm qua.

Thuở sơ khai, các thuộc địa dọc Bờ Đông nước Mỹ đối mặt bài toán truyền thông hóc búa trên 1.000 dặm bờ biển và cách xa châu Âu tới 3.000 dặm.

Tin tức về Trận Lexington (19/4/1775) mất 2 ngày tới New York, 5 ngày tới Philadelphia, đến 9/5 tới Charleston và phải đợi đến 28/5 mới sang đến London.

Sau độc lập, sự chậm trễ này đe dọa sự gắn kết của quốc gia rộng gấp 4 lần nước Pháp. George Washington từng lo sợ vùng đất phía tây dãy Appalachia ly khai vì quá xa xôi, giao thương chủ yếu qua sông Mississippi và New Orleans bấy giờ vẫn thuộc Tây Ban Nha.

Sợi dây công nghệ kết nối cả đất nước rộng lớn

Để thống nhất đất nước, một công nghệ đột phá đã xuất hiện. Ngay từ năm 1753, một tác giả ký tên C.M. đề xuất dùng dòng điện truyền tin qua dây dẫn trên tạp chí Scots Magazine.

Máy điện báo sau đó được phát triển bởi William Cooke, Charles Wheatstone (Anh) và Samuel F.B. Morse (Mỹ). Hệ thống cùng bảng mã hiệu quả của Morse nhanh chóng trở thành chuẩn mực toàn cầu.

Nương theo mạng lưới đường sắt đang bùng nổ, đường dây điện báo bắt đầu bao phủ nước Mỹ. Năm 1861, chỉ 17 năm sau thông điệp đầu tiên của Morse: “Chúa đã tạo nên những điều kỳ diệu gì thế này?”, đường dây đã vươn tới California, vượt 1.500 dặm miền Tây hoang dã.

Tin nóng ở Boston giờ đây đến San Francisco ngay trong ngày, khai sinh ra truyền thông hiện đại và “quyền lực thứ tư” trên chính trường. Điện báo cũng giúp chỉ huy Nội chiến Mỹ từ xa; Tổng thống Lincoln đã trải qua nhiều đêm tại phòng điện báo của Bộ Chiến tranh để đọc mật điện và trực tiếp điều quân.

Năm 1866, doanh nhân Mỹ Cyrus Field đặt thành công cáp xuyên Đại Tây Dương, rút ngắn thời gian truyền tin giữa Mỹ và châu Âu từ 2 tuần bằng tàu hơi nước xuống còn vài giây.

Đến thập niên 1880, mạng lưới cáp ngầm đã bao bọc toàn cầu. Khi núi lửa Krakatau (Indonesia) phun trào năm 1883, giới khoa học thế giới nhận được tin chỉ sau vài giờ.

Tuyến cáp này giúp Wall Street và London đồng bộ giá cổ phiếu gần như tức thời. Thị trường hàng hóa cũng mang tính toàn cầu. Năm 1886, nhà kinh tế Arthur Hadley nhận định: “Lúa mì vùng Dakota, lúa mì của Nga và Ấn Độ đang cạnh tranh trực tiếp; nguồn cung tại Odessa quyết định giá tại Chicago.”

Tuy nhiên, điện báo vẫn cần kỹ thuật viên mã hóa/giải mã ở hai đầu. Nút thắt được tháo gỡ năm 1876 khi Alexander Graham Bell phát minh ra điện thoại, cho phép đàm thoại trực tiếp.

Giới kinh doanh lập tức giăng kín đường dây điện thoại mới. Nhưng vì chi phí đắt đỏ (năm 1927, cuộc gọi xuyên đại dương tốn 25 USD/phút, tối thiểu 3 phút, tương đương cả tuần lương trung lưu), phải đến giữa thập niên 1940 điện thoại mới phổ biến ở các hộ gia đình Mỹ.

“Đế chế” ngự trị không trung

Năm 1864, James Clerk Maxwell công bố thuyết điện từ (Hệ phương trình Maxwell). Năm 1886, Heinrich Hertz chứng minh sự tồn tại của sóng vô tuyến (radio).

Thập kỷ sau, Guglielmo Marconi phát triển hệ thống điện báo không dây thực tiễn; năm 1912, hệ thống này đã cứu sống các nạn nhân thảm kịch Titanic.

Đến năm 1920, ngành phát thanh (radio) ra đời tại Mỹ, đồng nhất văn hóa và thị trường toàn quốc, đồng thời trở thành vũ khí chính trị đắc lực qua các “Buổi trò chuyện bên bếp lửa” của Tổng thống Franklin Roosevelt.

Radio thúc đẩy cuộc đua chế tạo vô tuyến truyền hình. Sau các hệ thống cơ học của John Logie Baird thập niên 1920, Philo Farnsworth (Mỹ) đã chuẩn hóa toàn ngành bằng ống tia âm cực. Dù bị hoãn bởi Thế chiến II, truyền hình bùng nổ từ năm 1948.

Đến thập niên 1960, vệ tinh viễn thông cho phép truyền hình trực tiếp xuyên lục địa. Nếu năm 1953 lễ đăng quang của Nữ hoàng Elizabeth II phải chờ hôm sau mới chiếu tại Mỹ bằng cuộn phim vận chuyển qua đại dương, thì năm 1965 tang lễ Churchill đã được phát trực tiếp qua vệ tinh Telstar của AT&T.

Bước vào kỷ nguyên số

Năm 1945, ENIAC, máy tính lập trình đầu tiên ra đời, xử lý nhanh gấp 1.000 lần máy cơ điện nhưng nặng tới 30 tấn, ngốn 150 kW điện và dùng 18.000 bóng chân không với 5 triệu mối hàn tay.

Sự ra đời của bóng bán dẫn (1948) và bộ vi xử lý trên chip silicon (1972) đã thu nhỏ kích thước, giảm chi phí và tăng hiệu năng máy tính theo cấp số nhân. Ngày nay, một học sinh mang trong ba lô sức mạnh tính toán vượt xa siêu máy tính Lầu Năm Góc thập niên 1950.

Thập niên 1990 chứng kiến sự bùng nổ của Internet và điện thoại di động (ra mắt năm 1992). Đến năm 2006, smartphone ra đời, trao quyền truy cập tri thức nhân loại tức thời. Hiện số smartphone hoạt động còn nhiều hơn cả dân số Trái Đất.

Hành trình thông tin từ thuở lập quốc của Mỹ vẫn tiến vũ bão. Như danh ca Al Jolson từng nói trong bộ phim có tiếng đầu tiên cách đây một thế kỷ: “Bạn vẫn chưa thấy gì đâu!” (You ain’t seen nothing yet). Tương lai công nghệ chắc chắn sẽ còn nhiều điều kinh ngạc hơn nữa.

Nguồn: WSJ