Áp lực bố trí, sắp xếp trụ sở công sau tinh gọn bộ máy

Không còn là việc “thiếu trụ sở”

Sau sắp xếp tổ chức bộ máy và triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bài toán bố trí, sử dụng trụ sở làm việc, cơ sở hoạt động sự nghiệp đang đặt ra nhiều yêu cầu mới. Từ thực tiễn triển khai Nghị định số 155/2025/NĐ-CP, các bộ, ngành, địa phương đã kiến nghị sửa đổi theo hướng linh hoạt hơn nhằm tránh lãng phí tài sản công.

Điều đáng chú ý là những kiến nghị lần này không còn tập trung vào việc “xin thêm diện tích” như trước đây, mà phản ánh áp lực rất lớn trong việc tổ chức, sắp xếp, vận hành hệ thống trụ sở công sau tinh gọn bộ máy, sáp nhập đơn vị hành chính và chuyển đổi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Bộ Tài chính dự thảo Nghị định của Chính phủ quy định về tiêu chuẩn, định mức sử dụng trụ sở làm việc. Ảnh: Đức Thanh

Từ kiến nghị của các bộ, ngành, địa phương cho thấy, những vướng mắc phát sinh khi thực hiện Nghị định số 155/2025/NĐ-CP không còn xuất hiện đơn lẻ mà đã trở thành vấn đề chung. Các bộ, ngành, địa phương kiến nghị sửa đổi nhiều quy định liên quan đến tiêu chuẩn, định mức sử dụng trụ sở công đã phản ánh áp lực ngày càng rõ nét trong việc tổ chức lại không gian làm việc sau sáp nhập và tinh gọn đầu mối.

Thực tế này cũng cho thấy, áp lực lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở việc bố trí đủ chỗ làm việc, mà là làm sao sử dụng hiệu quả quỹ nhà, đất công trong bối cảnh nhiều trụ sở dôi dư sau sắp xếp, trong khi nhiều cơ quan lại thiếu không gian đáp ứng yêu cầu vận hành mới.

Một loạt địa phương như TP. Hồ Chí Minh, Nghệ An, Hưng Yên, Ninh Bình, Bắc Ninh… phản ánh quy định hiện hành về diện tích sử dụng chung, diện tích chuyên dùng hay định mức cho các chức danh đặc thù đã bộc lộ những điểm chưa còn phù hợp với thực tiễn vận hành hiện nay.

Đặc biệt, sau sáp nhập đơn vị hành chính, nhiều trụ sở cũ tiếp tục được tận dụng để bố trí nơi làm việc, nơi sinh hoạt cộng đồng, bộ phận một cửa hoặc trung tâm phục vụ hành chính công. Tuy nhiên, việc áp dụng cứng tiêu chuẩn, định mức trong nhiều trường hợp khiến địa phương lúng túng trong xử lý.

TP. Hồ Chí Minh cho rằng quy định diện tích sử dụng chung tối đa không quá 85% tổng diện tích làm việc phục vụ công tác chức danh là khá cao trong bối cảnh hiện nay, bởi nhiều đơn vị quy mô nhỏ không cần bố trí đầy đủ các hạng mục sử dụng chung. Ngược lại, nhiều cơ quan sau sáp nhập lại thiếu diện tích thực tế để vận hành do phải bố trí nhiều đầu mối trong cùng một trụ sở.

Trong khi đó, Bộ Ngoại giao lại kiến nghị mở rộng khu vực tiếp dân và dịch vụ công, đồng thời đề xuất tăng định mức diện tích cho các khu vực đón tiếp cá nhân, tổ chức tại bộ phận một cửa theo hướng hiện đại hóa, tạo không gian thông thoáng, thân thiện. Theo Bộ này, việc tăng định mức diện tích này giúp tăng chỉ số hài lòng của người dân vì xu hướng hiện đại hóa hành chính yêu cầu không gian mở, thân thiện, có khu vực tra cứu số và chờ đợi văn minh.

Một số bộ, ngành, địa phương khác kiến nghị cần có quy định chuyển tiếp đối với các công trình đã xây dựng trước khi Nghị định 155 có hiệu lực để tránh áp lực cải tạo, nâng cấp đồng loạt gây tốn kém ngân sách.

Từ các kiến nghị này cho thấy, bài toán quản lý trụ sở công hiện nay đã chuyển sang giai đoạn mới từ đầu tư mở rộng sang tái cấu trúc, điều hòa và khai thác hiệu quả tài sản hiện có.

Cần tăng tính linh hoạt sau tinh gọn bộ máy

Theo bảng tổng hợp kiến nghị và đề xuất của các bộ, ngành, địa phương về Nghị định 155, yêu cầu tăng tính linh hoạt trong áp dụng tiêu chuẩn, định mức được đề xuất nhiều nhất.

Nhiều bộ, ngành, địa phương cho rằng mô hình tổ chức mới sau sắp xếp đã làm thay đổi mạnh nhu cầu sử dụng không gian làm việc. Không ít cơ quan phải bố trí cán bộ kiêm nhiệm nhiều chức năng, tăng cường làm việc nhóm, họp trực tuyến, xử lý dữ liệu số hoặc tiếp công dân tập trung. Vì vậy, các quy định mang tính “cào bằng” về diện tích làm việc cá nhân được cho là không còn hoàn toàn phù hợp.

Tỉnh Nghệ An đề nghị cho phép bố trí diện tích cao hơn tiêu chuẩn đối với chức danh kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ chuyên môn đặc thù. Tỉnh Bắc Ninh kiến nghị bổ sung hệ số diện tích cho nhóm giáo sư, phó giáo sư và nhà khoa học đầu ngành nhằm đáp ứng yêu cầu nghiên cứu tại chỗ. Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất áp dụng cùng mức diện tích cho chuyên viên và lao động hợp đồng thực hiện chuyên môn nghiệp vụ để bảo đảm công bằng trong bố trí mặt bằng làm việc.

Đáng chú ý, có nhiều kiến nghị liên quan trực tiếp đến quá trình chuyển đổi số trong khu vực công. Các đơn vị đề xuất bổ sung định mức cho trung tâm dữ liệu, phòng điều hành thông minh, phòng họp trực tuyến tiêu chuẩn cao, hạ tầng số, thư viện số, không gian học tập mở… do đây là những mô hình chưa được quy định rõ trong hệ thống tiêu chuẩn hiện hành.

Một số bộ, ngành cũng đề nghị điều chỉnh cách xác định diện tích lưu trữ hồ sơ trong bối cảnh tài liệu điện tử ngày càng phổ biến, nhằm giảm áp lực diện tích kho lưu trữ giấy truyền thống.

Trước hàng loạt kiến nghị này, Bộ Tài chính cơ bản thống nhất theo hướng sửa đổi, bổ sung nhiều nội dung của Nghị định 155, đồng thời cho biết, dự kiến sửa đổi quy định về diện tích sử dụng chung theo hướng nâng tỷ lệ tối đa từ 85% lên không quá 100% diện tích làm việc phục vụ công tác chức danh; bổ sung nguyên tắc xác định diện tích sử dụng chung đối với trường hợp nhiều cơ quan cùng làm việc trong một trụ sở.

Đồng thời, cơ quan soạn thảo sẽ nghiên cứu bổ sung danh mục diện tích chuyên dùng cho hạ tầng số, phòng điều hành thông minh, phòng thí nghiệm chuyên sâu, phòng lab, trung tâm dữ liệu… để phù hợp với yêu cầu quản trị hiện đại.

Ngoài ra, Bộ Tài chính cũng dự kiến bổ sung quy định chuyển tiếp đối với các trụ sở, cơ sở hoạt động sự nghiệp đã đầu tư xây dựng trước khi Nghị định có hiệu lực nhằm tránh gây xáo trộn lớn trong quá trình sử dụng tài sản công hiện nay.

Áp lực lớn nhất vẫn là xử lý tài sản dôi dư

Dù nhiều nội dung kỹ thuật được đề xuất sửa đổi, song nhìn tổng thể, vấn đề lớn nhất được phản ánh qua quá trình rà soát Nghị định 155 vẫn là áp lực xử lý, điều hòa và khai thác quỹ trụ sở dôi dư sau sắp xếp bộ máy.

Nhiều địa phương cho biết việc bố trí lại cơ sở nhà, đất đang phát sinh không ít khó khăn do thiếu cơ sở dữ liệu đồng bộ, thiếu hướng dẫn chuyên ngành và chưa có cơ chế kết nối hiệu quả giữa nơi thừa và nơi thiếu trụ sở.

Từ thực tế này, nhiều đơn vị kiến nghị sớm xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về tài sản công và tài sản dôi dư để hỗ trợ điều chuyển, khai thác hiệu quả quỹ nhà, đất hiện có.

Bộ Tài chính cho biết, hiện phần mềm quản lý tài sản công quốc gia đang được nghiên cứu nâng cấp, trong đó dự kiến tích hợp thông tin xử lý tài sản công, nhà đất dôi dư để phục vụ công tác quản lý, điều phối và khai thác dữ liệu tập trung.