Áp lực giải ngân đầu tư công trong chặng nước rút

Áp lực gia tăng

Theo số liệu từ Bộ Tài chính, đến ngày 24/9, cả nước đã giải ngân 567.776,1 tỷ đồng vốn đầu tư công, đạt 55,5% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. So với tuần liền trước đó, số vốn giải ngân tăng thêm hơn 27.178 tỷ đồng.

Mức tăng này cho thấy tiến độ đang được đẩy nhanh khi năm 2026 đang bước vào những tháng cuối. Tuy nhiên, khối lượng vốn còn phải giải ngân trong quý IV vẫn rất lớn, trong khi thời gian thực hiện kế hoạch không còn nhiều.

Áp lực không chỉ nằm ở tỷ lệ 55,5%, mà còn ở khoảng thời gian còn lại để biến phần vốn chưa giải ngân thành khối lượng thực tế. Một dự án chậm ở khâu mặt bằng sẽ kéo theo chậm thi công; khối lượng chưa hoàn thành sẽ kéo theo nghiệm thu, hoàn thiện hồ sơ và thanh toán bị dồn về cuối năm.

Thi công cao tốc Đồng Đăng Trà Lĩnh. Ảnh: Đức Thanh

Sức ép đẩy nhanh tiến độ đang thể hiện rõ trong cách các bộ, ngành và địa phương tổ chức điều hành. Các cuộc họp rà soát không chỉ nhìn vào tỷ lệ giải ngân, mà đi sâu vào từng dự án, từng nguyên nhân và khả năng thực hiện trong những tháng còn lại.

Nhóm dự án trọng điểm ngành giao thông là một minh chứng cho thấy rõ sức ép đó. Theo báo cáo từ Bộ Tài chính, 55 dự án, 112 dự án thành phần thuộc danh mục các dự án trọng điểm ngành giao thông vận tải được bố trí 258.502 tỷ đồng trong năm 2026. Đến ngày 21/9, các dự án này mới giải ngân 105.257 tỷ đồng, đạt 40,7%, thấp hơn mức giải ngân chung của cả nước.

Tại cuộc họp giữa Bộ Tài chính, Bộ Xây dựng và các cơ quan, địa phương tổ chức chiều ngày 29/9, các điểm nghẽn đối với công tác giải ngân các dự án giao thông trọng điểm được tập trung làm rõ, từ giải phóng mặt bằng, vật liệu, nhân công, thời tiết đến năng lực tổ chức thi công. Các nguyên nhân chủ quan cũng được chỉ ra, trong đó có việc đăng ký vốn chưa sát khả năng thực hiện.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn cho rằng, bên cạnh nguyên nhân khách quan, vẫn có những nguyên nhân chủ quan trong lập kế hoạch và tổ chức thực hiện. Một số chủ đầu tư đăng ký vốn cao hơn khả năng thực tế, trong khi quá trình triển khai lại phát sinh những khó khăn chưa được lường hết.

Do vậy, theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng, muốn đẩy nhanh giải ngân, không thể chỉ chờ đến công trường mới xử lý. Khâu lập kế hoạch vốn, chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng và tổ chức thực hiện đều phải được rà lại.

Vốn phải đi cùng khả năng thực hiện

Từ thực tế của các dự án giao thông trọng điểm, áp lực giải ngân cũng đặt ra những vấn đề cần câu trả lời thỏa đáng: vốn đã bố trí, nhưng khả năng sử dụng đến đâu, dự án nào còn dư địa để tăng tốc và dự án nào cần sớm điều chỉnh.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn cho biết, trong năm 2026, nhiều bộ, ngành, địa phương đề nghị giảm kế hoạch vốn do không có khả năng sử dụng hết. Theo Bộ Tài chính, việc này cần được nhìn từ ngay khâu lập kế hoạch và tổ chức thực hiện.

Theo Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn, việc đã bố trí vốn nhưng không giải ngân được vừa ảnh hưởng đến tiến độ dự án, vừa tác động đến việc điều hành tài khóa khi ngân sách vẫn phải cân đối nguồn lực. Vì vậy, điều chỉnh vốn phải gắn với khả năng thực hiện thực tế của từng dự án.

Đồ họa: Đan Nguyễn

Với những dự án còn khả năng tăng tốc, việc tháo gỡ vướng mắc cần được làm ngay để vốn tiếp tục được đưa vào công trình. Ngược lại, những dự án không còn khả năng sử dụng hết vốn cần được rà soát sớm, thay vì chờ đến những tháng cuối năm mới xử lý.

Bộ Tài chính đề nghị các bộ, ngành, địa phương rà soát lại kế hoạch, điều hòa vốn từ dự án giải ngân chậm sang dự án có khả năng giải ngân tốt hơn. Tuy nhiên, phần vốn giảm không mặc nhiên được chuyển sang kế hoạch năm 2027 cho cùng một dự án, mà phải gắn với dự án không còn nhiệm vụ chi và được xử lý theo phương án cân đối chung.

Nhìn vào tiến độ hiện nay, việc rà từng dự án là cần thiết. Có dự án chỉ còn vướng một khâu thủ tục, có dự án cần thêm mặt bằng, vật liệu hoặc nhân lực; cũng có trường hợp kế hoạch vốn ban đầu chưa sát với khả năng thực hiện. Nếu không phân loại sớm, phần vốn chưa giải ngân sẽ tiếp tục dồn về cuối năm, trong khi thời gian để xử lý ngày càng ngắn.

Chạy đua từng tháng

Ở địa phương, sức ép từ thời gian đang được chuyển thành những kế hoạch cụ thể hơn.

Tỉnh Hưng Yên yêu cầu các xã, phường và ban quản lý dự án bám sát hiện trường, xử lý ngay những phát sinh trong giải phóng mặt bằng; những vấn đề vượt thẩm quyền phải báo cáo ngay để các sở, ngành cùng tháo gỡ. Tỉnh cũng yêu cầu các sở, ngành, chủ đầu tư chuẩn bị hồ sơ trước, không chờ đến khi có vốn mới bắt đầu hoàn thiện thủ tục.

Trong khi đó, tỉnh Vĩnh Long đã phát động cao điểm “90 ngày đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công năm 2026”. Tỉnh đặt mốc tối thiểu giải ngân 70% vào cuối tháng 10; 80% vào cuối tháng 11; 90% vào cuối tháng 12 và hoàn thành 100% vào cuối tháng 1/2027.

Đặc biệt, tỉnh Vĩnh Long đã gắn tiến độ với từng chủ đầu tư và từng công trình. Đồng thời, yêu cầu các sở, ngành, phường, xã thực hiện nguyên tắc “6 rõ” gồm rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian và rõ kết quả nhằm hạn chế tình trạng công việc bị đẩy từ đơn vị này sang đơn vị khác.

Còn tại Đắk Lắk, các tổ công tác do lãnh đạo UBND tỉnh phụ trách tiếp tục theo sát từng dự án, nhà thầu và tiến độ theo tuần. Sở Tài chính theo dõi KPI, còn chủ đầu tư phải đăng ký kế hoạch giải ngân cụ thể.

Tỉnh Quảng Trị cũng yêu cầu cá thể hóa trách nhiệm, gắn tiến độ dự án với trách nhiệm của lãnh đạo phụ trách và chủ đầu tư. Đáng chú ý, Quảng Trị dự kiến áp dụng cơ chế “luồng xanh” đối với một số nhóm dự án nhằm rút ngắn thời gian xử lý.

Cách làm của các địa phương cho thấy, công tác chỉ đạo, điều hành đang chuyển từ đôn đốc chung sang bám sát từng công trình, từng phần việc. Khi thời gian còn lại được tính bằng tháng, bằng tuần, những vướng mắc kéo dài thêm một tuần cũng có thể làm thay đổi khả năng hoàn thành kế hoạch của cả dự án.

Đến ngày 24/9, tỷ lệ giải ngân của cả nước mới đạt 55,5% kế hoạch. Phần việc còn lại vẫn rất lớn trong khi quý IV đã bắt đầu. Những tháng cuối năm vì thế sẽ không chỉ là cuộc đua về tỷ lệ giải ngân, mà còn là cuộc đua với tiến độ thi công, nghiệm thu và hoàn thiện hồ sơ thanh toán.