Rượu bia từ lâu đã bị gắn nhãn “kẻ thù sức khỏe” với đủ loại cảnh báo từ giới y khoa. Uống nhiều rượu làm tổn thương gan, tăng nguy cơ ung thư, phá hủy hệ thần kinh và rút ngắn tuổi thọ, điều này không còn ai tranh cãi.

Nhưng có một sự thật ít được nhắc tới hơn, đó là trong khi nhiều người đang cẩn thận tránh xa rượu bia, họ lại đang hàng ngày nạp vào cơ thể những thứ còn nguy hiểm không kém, chỉ là theo cách âm thầm hơn, khó nhận ra hơn. Trong đó có 5 thực phẩm phổ biến, được nhiều người mê mẩn như:

1. Thực phẩm chứa nhiều đường Fructose

Fructose hay đường trái cây nghe có vẻ tự nhiên và vô hại. Nhưng bác sĩ gia đình Wei Shihang (Đài Loan, Trung Quốc) cảnh báo, khi tiêu thụ quá mức, fructose tác động lên não bộ và gan theo cơ chế gần giống rượu. 

Não bộ tiếp nhận fructose như một tín hiệu khoái cảm, liên tục kích thích thèm ăn thêm không khác gì cơ chế gây nghiện của cồn. 

Trong khi đó, gan phải chuyển hóa toàn bộ lượng fructose dư thừa thành mỡ, dẫn đến gan nhiễm mỡ, tăng axit uric, bệnh gút và rối loạn chuyển hóa khi tích lũy lâu dài.

Điều khiến fructose đặc biệt đáng lo là nó không chỉ ẩn trong bánh kẹo hay nước ngọt mà còn xuất hiện trong nhiều thực phẩm tưởng chừng lành mạnh như sữa chua có đường, sốt cà chua đóng hộp hay granola. Đặc biệt, nước ép trái cây là cái bẫy khiến nhiều người mất cảnh giác nhất.

Khi ép, toàn bộ chất xơ tự nhiên bị loại bỏ, phần còn lại chủ yếu là nước và đường fructose, hấp thu vào máu rất nhanh, khiến đường huyết tăng vọt. Với nước ép đóng chai công nghiệp, vấn đề còn nghiêm trọng hơn vì nhiều sản phẩm chỉ chứa một tỷ lệ nhỏ nước ép thật, phần còn lại là đường, hương liệu và chất bảo quản. Bác sĩ Wei khuyên nếu muốn bổ sung trái cây nên ăn nguyên quả, đồng thời đọc kỹ nhãn thành phần để tránh các sản phẩm chứa “siro ngô fructose cao”.

2. Các món chiên rán

Miếng gà chiên giòn, khoai tây chiên hay bánh rán mới ra lò có sức hút khó cưỡng. Nhưng theo chuyên gia dinh dưỡng Chiu Shih-hsin (Đài Loan, Trung Quốc), đây là nhóm thực phẩm gây hại âm thầm và dai dẳng hơn nhiều người nghĩ. Khi chiên ở nhiệt độ cao, đặc biệt là dầu tái sử dụng nhiều lần, quá trình này sinh ra các hợp chất độc hại như acrylamide và aldehyde, những chất liên quan đến nguy cơ ung thư và tổn thương tế bào khi tích lũy lâu dài.

Bên cạnh đó, lượng calo dày đặc trong đồ chiên rán khiến cơ thể dễ tích mỡ, tăng nguy cơ tiểu đường, cao huyết áp và bệnh tim mạch. Chuyên gia Chiu nhấn mạnh, ăn đồ chiên thỉnh thoảng không phải vấn đề lớn, nhưng nếu trở thành thói quen hàng ngày, đặc biệt là các món chiên từ chuỗi thức ăn nhanh dùng dầu chiên đi chiên lại, tác hại tích lũy không thua kém việc uống rượu đều đặn mỗi tuần.

3. Đồ uống có ga

Một lon nước ngọt có ga lạnh trong ngày hè nóng bức dường như chẳng có gì đáng lo. Nhưng bác sĩ Wei chỉ ra, đồ uống có ga chứa lượng đường và fructose cao, góp phần trực tiếp vào tăng cân, tăng nguy cơ tiểu đường type 2 và bệnh tim mạch nếu uống thường xuyên. Axit phosphoric còn âm thầm làm giảm mật độ xương, tăng nguy cơ loãng xương theo thời gian, đặc biệt với người uống thay nước lọc hàng ngày.

Đáng lo hơn, lượng caffeine trong nhiều loại nước ngọt tạo ra cơ chế gây nghiện nhẹ, khiến người dùng ngày càng phụ thuộc mà không nhận ra. Bác sĩ Wei lưu ý, ngay cả phiên bản “không đường” hay “zero calo” cũng không hoàn toàn vô hại vì chất tạo ngọt nhân tạo vẫn có thể tác động đến hệ vi sinh đường ruột và phản xạ insulin của cơ thể.

4. Thịt chế biến sẵn

Xúc xích, thịt xông khói, giăm bông, lạp xưởng là những thực phẩm xuất hiện phổ biến trong bữa sáng của nhiều gia đình. Tuy nhiên chuyên gia Chiu cảnh báo, đây là nhóm thực phẩm mà Tổ chức Y tế Thế giới đã xếp vào danh sách chất gây ung thư nhóm 1, cùng nhóm với thuốc lá và rượu. Các chất bảo quản như nitrat và nitrit khi vào cơ thể có thể chuyển hóa thành nitrosamine, hợp chất liên quan trực tiếp đến ung thư đại trực tràng, dạ dày và tuyến tụy.

Ngoài nguy cơ ung thư, hàm lượng muối và chất béo bão hòa cao còn làm tăng huyết áp, tăng cholesterol xấu và gánh nặng cho tim mạch. Chuyên gia Chiu khuyên chỉ nên dùng thịt chế biến sẵn như một món ăn thỉnh thoảng, không nên xem là nguồn đạm chính trong bữa ăn hàng ngày.

5. Thực phẩm chứa nhiều muối

Muối là gia vị không thể thiếu trong bếp, nhưng ăn mặn quá mức lại là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tim mạch và thận trên toàn cầu. Bác sĩ Wei cho biết, khi nạp quá nhiều natri, cơ thể phải giữ nước để cân bằng nồng độ, gây áp lực lên thành mạch máu và làm tăng huyết áp. Theo thời gian, tình trạng này làm cứng và xơ hóa mạch máu, tăng nguy cơ đột quỵ và nhồi máu cơ tim, những hệ lụy không khác mấy với tác hại lâu dài của rượu bia lên hệ tim mạch.

Nguy hiểm hơn, thực phẩm nhiều muối không chỉ là đồ ăn mặn rõ rệt như dưa muối, mắm hay cá khô, mà còn ẩn trong mì gói, snack, bánh quy mặn, sốt đóng gói và đồ ăn nhanh với hàm lượng natri cực cao nhưng vị lại không hề mặn rõ ràng. Chuyên gia Chiu khuyến nghị người trưởng thành chỉ nên tiêu thụ dưới 5 gram muối mỗi ngày theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới, và nên tập thói quen đọc hàm lượng natri trên nhãn sản phẩm trước khi mua.

Điểm chung của cả 5 nhóm thực phẩm trên là chúng đều tạo cảm giác ngon miệng, dễ gây nghiện và cực kỳ dễ trở thành thói quen hàng ngày. Không ai bị hại ngay sau một lần ăn, nhưng tác hại tích lũy theo tháng, theo năm mới là thứ đáng sợ thật sự. Thay vì kiêng hoàn toàn, bác sĩ Wei và chuyên gia Chiu đều nhấn mạnh chìa khóa nằm ở kiểm soát tần suất và khẩu phần, ưu tiên thực phẩm ít qua chế biến, và đừng để vị ngon nhất thời đánh đổi sức khỏe lâu dài.

Nguồn và ảnh: Good Morning Health, Family Doctor