Cần sớm chuẩn hóa nghề tư vấn tài chính ở Việt Nam

PV: Thưa ông, trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế, vì sao đây là thời điểm cần sớm chuẩn hóa nghề tư vấn tài chính?

TS. Lê Minh Nghĩa: Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới của thị trường tài chính, với mục tiêu xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế đã được thể chế hóa tại Nghị quyết số 222/2025/QH15. Cùng với đó, Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030 đặt mục tiêu cơ cấu lại và nâng cao chất lượng cơ sở nhà đầu tư theo hướng bền vững, chuyên nghiệp hơn.

Trong bối cảnh ấy, đội ngũ tư vấn tài chính giữ vai trò như một lớp hạ tầng mềm, trực tiếp ảnh hưởng đến chiều sâu, tính minh bạch và năng lực cạnh tranh của thị trường.

“Việc sớm chuẩn hóa nghề tư vấn tài chính, với trọng tâm ưu tiên là nghiên cứu và thí điểm đưa chứng chỉ CFP vào áp dụng tại Việt Nam theo lộ trình phù hợp, không chỉ là giải pháp cấp bách nhằm lành mạnh hóa thị trường dịch vụ tư vấn hiện tại, mà còn là bước chuẩn bị mang tính chiến lược để kiến tạo hạ tầng mềm cho Trung tâm Tài chính quốc tế tại Việt Nam”. – TS. Lê Minh Nghĩa – Chủ tịch VFCA.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, tại các trung tâm tài chính hàng đầu, sự phát triển của thị trường vốn không chỉ được đo bằng quy mô dòng vốn huy động, mà còn bằng mức độ chuyên nghiệp và đáng tin cậy của hệ sinh thái dịch vụ tư vấn.

Lớp trung gian này định hình hành vi tiết kiệm, đầu tư, quản trị rủi ro của xã hội, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin của công chúng.

Hiện nay, nhu cầu về tư vấn tài chính cá nhân, hoạch định tài chính hộ gia đình và quản lý tài sản tại Việt Nam đang tăng rất nhanh cùng với sự mở rộng của thị trường vốn, bảo hiểm, ngân hàng số và tài sản số.

Tuy nhiên, nghề tư vấn tài chính hiện chưa có khung chuẩn quốc gia thống nhất về kiến thức, kỹ năng, đạo đức và trách nhiệm giải trình.

“Khoảng trống” này làm mờ ranh giới giữa tư vấn chuyên nghiệp với hoạt động môi giới, chào bán sản phẩm, qua đó, làm gia tăng nguy cơ tư vấn sai lệch và suy giảm niềm tin của nhà đầu tư.

Nếu chậm khắc phục, thị trường tài chính Việt Nam khó đáp ứng các tiêu chuẩn của một trung tâm tài chính hội nhập.

PV: Qua khảo sát của VFCA, thực trạng hành nghề tư vấn tài chính hiện đang bộc lộ những “khoảng trống” nào, thưa ông?

TS. Lê Minh Nghĩa: Chúng tôi nhận diện năm “khoảng trống” cần được giải quyết.

Một là, thiếu khung chuẩn nghề nghiệp quốc gia thống nhất. Chưa có bộ tiêu chuẩn định lượng rõ về kiến thức, kỹ năng, đạo đức và trách nhiệm giải trình. Hệ quả là chất lượng hành nghề phân tán, thiếu thước đo chung cho đào tạo, tuyển dụng và giám sát.

Hai là, đào tạo chưa gắn chặt với thực tiễn hành nghề. Nhiều chương trình còn nặng tính hàn lâm, thiếu nội dung về kỹ năng tư vấn tổng thể, đạo đức nghề nghiệp, quản trị rủi ro và ứng dụng công nghệ tài chính.

Ba là, còn “khoảng trống” trong cơ chế cấp phép và giám sát. Hoạt động tư vấn tài chính tác động trực tiếp đến an toàn tài sản của người dân, nhưng chưa có cơ chế đồng bộ về cấp phép, quản lý hành nghề và cập nhật kiến thức bắt buộc tương xứng với mức độ ảnh hưởng của nghề này đối với an ninh tài chính của xã hội.

Bốn là, vai trò của hiệp hội nghề nghiệp trong xây dựng chuẩn nghề chưa được thể chế hóa đầy đủ.

Năm là, thiếu lộ trình phát triển nghề nghiệp dài hạn và cơ chế liên thông với chuẩn mực quốc tế. Việc chưa có hệ thống phân bậc năng lực, chuẩn đầu ra và yêu cầu cập nhật kiến thức bắt buộc khiến nghề chưa tạo được sức hút giữ chân nhân lực chất lượng cao, đồng thời hạn chế khả năng hội nhập.

PV: Kinh nghiệm quốc tế gợi mở điều gì cho Việt Nam khi thiết kế khung chuẩn, thưa ông?

TS. Lê Minh Nghĩa: Chúng ta cần phân biệt ba lớp khái niệm: khung năng lực, chứng nhận nghề nghiệp và giấy phép hành nghề. Chứng nhận quốc tế hoặc chứng nhận của hiệp hội không tự động tạo ra quyền hành nghề tại Việt Nam.

Kinh nghiệm Hoa Kỳ cho thấy, với chứng nhận Chuyên gia Hoạch định Tài chính (CFP) của CFP Board, bộ quy tắc đạo đức nhấn mạnh nghĩa vụ hành động vì lợi ích tốt nhất của khách hàng, công bố xung đột lợi ích, bảo vệ thông tin khách hàng và chỉ cung cấp dịch vụ trong giới hạn năng lực.

Kinh nghiệm Vương quốc Anh và Australia cũng cho thấy, chuẩn nghề phải có cơ chế duy trì chất lượng sau chứng nhận thông qua bồi dưỡng chuyên môn liên tục (CPD), thực hành có giám sát và đánh giá định kỳ.

Bài học chung là Việt Nam cần xây dựng khung chuẩn vừa phù hợp điều kiện pháp lý trong nước, vừa tham chiếu các chuẩn mực quốc tế đã được kiểm chứng.

PV: Về định hướng tổng thể, VFCA đề xuất những giải pháp gì để thúc đẩy chuẩn hóa nghề tư vấn tài chính tại Việt Nam, thưa ông?

TS. Lê Minh Nghĩa: Về nội dung, chúng tôi kiến nghị năm nhóm giải pháp. Đó là ban hành khung chuẩn nghề nghiệp quốc gia với bốn trụ cột là kiến thức, kỹ năng, đạo đức và năng lực số. Cùng với đó, thiết lập cơ chế chứng chỉ hành nghề minh bạch, gắn với đào tạo liên tục và chế tài vi phạm. Đổi mới đào tạo theo năng lực đầu ra.

Điều cần thiết là thể chế hóa vai trò đồng hành của hiệp hội nghề nghiệp trong bồi dưỡng, cấp chứng nhận và giám sát đạo đức. Đồng thời, nghiên cứu công nhận tương đương một số chứng chỉ quốc tế uy tín, triển khai thí điểm trước khi áp dụng rộng rãi.

PV: Lộ trình cụ thể được đề xuất như thế nào để bảo đảm thận trọng, từng bước và đúng thẩm quyền, thưa ông?

TS. Lê Minh Nghĩa: Chúng tôi đề xuất ba giai đoạn. Giai đoạn 1, từ quý III/2026 đến năm 2027, tập trung rà soát pháp lý và tham vấn chính sách, liên quan đến cấp phép và hành nghề tư vấn tài chính, xúc tiến ký bản ghi nhớ với FPSB (Financial Planning Standards Board), làm cơ sở nghiên cứu khung năng lực tham chiếu và học liệu CFP bản địa hóa.

Giai đoạn 2, trong các năm 2027 – 2028, tập trung thiết kế đề án, khung chuẩn và thí điểm chứng chỉ CFP bản địa hóa tại một số cơ sở đào tạo, định chế tài chính lớn, gắn với các địa bàn Trung tâm Tài chính quốc tế như TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng. Trong giai đoạn này cần công khai rõ giới hạn giá trị của chứng nhận thí điểm, phạm vi dịch vụ được tư vấn, nghĩa vụ công bố phí, xung đột lợi ích và trách nhiệm bồi dưỡng chuyên môn liên tục.

Giai đoạn 3, trong các năm 2029 – 2030, tiến hành đánh giá độc lập kết quả thí điểm tại một số mảng dịch vụ chủ chốt như: bảo hiểm liên kết đầu tư, trái phiếu doanh nghiệp và tài sản mã hóa; hoàn thiện hồ sơ đề xuất công nhận chính thức hoặc thể chế hóa các yêu cầu cần thiết đối với chứng chỉ hành nghề tư vấn lập kế hoạch tài chính, trước khi ban hành quy định bắt buộc áp dụng đại trà.

Nếu được triển khai thận trọng, minh bạch và có cơ chế giám sát độc lập, khung chuẩn này sẽ góp phần nâng cao chất lượng nhà đầu tư, bảo vệ người tiêu dùng tài chính và tạo dựng niềm tin dài hạn cho thị trường.

PV: Xin cảm ơn ông!