Béo phì ở trẻ em không còn là vấn đề hiếm gặp mà đang trở thành một trong những thách thức sức khỏe cộng đồng đáng lo ngại. Không chỉ ảnh hưởng đến ngoại hình, béo phì còn là một rối loạn chuyển hóa mạn tính, làm gia tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh lý nguy hiểm ngay từ khi còn nhỏ và kéo dài đến tuổi trưởng thành.
Bé gái 9 tuổi mắc rối loạn chuyển hóa do béo phì
Mới đây, các bác sĩ tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội đã tiếp nhận và điều trị cho một bệnh nhi nữ 9 tuổi trong tình trạng béo phì kèm rối loạn chuyển hóa.
Bệnh nhi cao 140 cm nhưng nặng gần 52 kg, chỉ số BMI đạt 26,4 kg/m², thuộc nhóm béo phì theo biểu đồ tăng trưởng dành cho trẻ em. Vòng bụng của trẻ lên tới 84 cm, tỷ lệ vòng eo trên chiều cao đạt 0,6, vượt ngưỡng khuyến nghị dưới 0,5.
Đây là những chỉ số cho thấy tình trạng tích tụ mỡ bụng đáng kể, làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh lý chuyển hóa.
Qua thăm khám, các bác sĩ ghi nhận vùng gáy của trẻ xuất hiện các mảng gai đen – dấu hiệu thường gặp ở người có tình trạng kháng insulin. Kết quả xét nghiệm cũng cho thấy trẻ bị rối loạn chuyển hóa và tăng acid uric máu.
Theo gia đình, trước 5 tuổi, trẻ từng gầy và có biểu hiện suy dinh dưỡng. Lo lắng con chậm lớn, phụ huynh đã tăng cường bổ sung các thực phẩm giàu năng lượng và sữa công thức năng lượng cao. Hậu quả là trẻ tăng cân nhanh trong thời gian ngắn và dần rơi vào tình trạng béo phì.
Các bác sĩ nhận định những bất thường về sức khỏe của bệnh nhi có liên quan chặt chẽ đến tình trạng thừa cân kéo dài. Trẻ được xây dựng phác đồ điều trị cá thể hóa với mục tiêu kiểm soát cân nặng và cải thiện các rối loạn chuyển hóa.
Sau hơn hai tháng điều chỉnh chế độ ăn uống và tăng cường vận động, trẻ giảm được 5,5 kg, vòng bụng giảm 10 cm. Tỷ lệ mỡ cơ thể từ 45,6% giảm xuống còn 35,1%, trong khi khối lượng cơ xương tăng lên. Chỉ số acid uric máu cũng trở về ngưỡng an toàn.
Béo phì ở trẻ em đang gia tăng và không còn là vấn đề ngoại hình đơn thuần.
Không chỉ là vấn đề cân nặng
Nhiều phụ huynh vẫn cho rằng trẻ “mũm mĩm” là biểu hiện khỏe mạnh. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo béo phì ở trẻ em không đơn thuần là vấn đề ngoại hình mà còn là yếu tố nguy cơ của hàng loạt bệnh lý mạn tính.
Về chuyển hóa, trẻ béo phì dễ xuất hiện tình trạng kháng insulin, tiền đái tháo đường và đái tháo đường type 2. Bên cạnh đó là nguy cơ tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, gan nhiễm mỡ không do rượu, tăng acid uric máu và hội chứng chuyển hóa.
Về cơ xương khớp, cân nặng dư thừa tạo áp lực lên hệ vận động, làm tăng nguy cơ đau khớp, cong vẹo cột sống, thoái hóa khớp sớm và hạn chế khả năng vận động.
Ở trẻ gái, béo phì còn có thể gây dậy thì sớm, rối loạn nội tiết và làm tăng nguy cơ mắc hội chứng buồng trứng đa nang trong tương lai.
Không chỉ ảnh hưởng đến thể chất, trẻ béo phì còn phải đối mặt với nhiều hệ lụy tâm lý. Nhiều trẻ bị trêu chọc, kỳ thị về cân nặng, từ đó hình thành tâm lý mặc cảm, tự ti, lo âu hoặc trầm cảm.
Những tổn thương tâm lý này có thể kéo dài đến tuổi trưởng thành, ảnh hưởng đến khả năng học tập, giao tiếp xã hội và chất lượng cuộc sống.
Điều trị béo phì ở trẻ cần bắt đầu từ thay đổi lối sống
Điều trị béo phì ở trẻ em không nên tập trung vào việc giảm cân cấp tốc mà cần hướng tới xây dựng lối sống lành mạnh và duy trì lâu dài.
Trong chế độ dinh dưỡng, phụ huynh cần hạn chế đồ uống có đường, bánh kẹo, thức ăn nhanh và các thực phẩm chế biến sẵn. Thay vào đó, nên ưu tiên rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt và các nguồn đạm lành mạnh.
Trẻ cần duy trì thói quen ăn đúng bữa, không bỏ bữa sáng và hạn chế ăn tối muộn. Việc sử dụng trái cây nguyên quả thay vì nước ép cũng giúp tăng lượng chất xơ, tạo cảm giác no lâu hơn.
Bên cạnh chế độ ăn, trẻ cần duy trì hoạt động thể lực tối thiểu 60 phút mỗi ngày thông qua các môn thể thao phù hợp như đi bộ, đạp xe, bơi lội, bóng đá hoặc các trò chơi vận động ngoài trời.
Cha mẹ cũng nên hạn chế thời gian trẻ sử dụng điện thoại, máy tính bảng, tivi, đồng thời đảm bảo trẻ ngủ đủ giấc, bởi thiếu ngủ có thể làm gia tăng nguy cơ béo phì.
Phụ huynh cần theo dõi cân nặng, chiều cao của trẻ định kỳ. Khi nhận thấy trẻ tăng cân quá nhanh, vòng bụng lớn hoặc xuất hiện các dấu hiệu bất thường như gai đen vùng cổ, mệt mỏi, ít vận động, cần đưa trẻ đi khám sớm để được tư vấn và can thiệp kịp thời.
Béo phì ở trẻ em hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được phát hiện sớm và điều chỉnh đúng cách. Sự đồng hành của gia đình trong việc xây dựng chế độ ăn uống khoa học, tăng cường vận động và duy trì lối sống lành mạnh là chìa khóa giúp trẻ có một tương lai khỏe mạnh hơn.
