Chưa từng có: Một startup được định giá 2.000 tỷ USD cảnh báo về chính sản phẩm của mình, khẳng định có thể gây ‘rủi ro tồn vong cho nhân loại’

Như vậy sau một thời gian chờ đợi từ rất lâu, startup AI Anthropic (đơn vị phát triển dòng chatbot và mô hình ngôn ngữ lớn Claude) vừa công bố bản cáo bạch niêm yết. Trong hơn 300 trang tài liệu, công ty trình bày cách công nghệ của mình có thể giúp chữa bệnh và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế với điều kiện trước đó nó không gây ra những “rủi ro thảm khốc hoặc mang tính tồn vong đối với nhân loại”.

Hồ sơ này đưa Anthropic tiến gần tới một thương vụ niêm yết đình đám vào tháng tới. Đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) trên Nasdaq, với mã chứng khoán ANT, sẽ trở thành một phép thử xem các nhà đầu tư đại chúng có bị thuyết phục bởi tầm nhìn đầy tham vọng mà phòng thí nghiệm AI của Dario Amodei từng dùng để thu hút các nhà đầu tư tư nhân hay không. Các nhà đầu tư sẽ phải chấp nhận một cấu trúc quản trị phức tạp, trong đó cổ đông phổ thông gần như không có quyền lực, bên cạnh những rủi ro tài chính và xã hội đặc biệt lớn.

Cùng với tốc độ tăng trưởng chóng mặt và các cam kết chi tiêu cho trung tâm dữ liệu lên tới 800 tỷ USD, những người sáng lập Anthropic còn kêu gọi các nhà đầu tư tương lai “đừng nhìn việc mua cổ phiếu của mình chỉ dưới góc độ giao dịch”.

Hồ sơ của Anthropic nhấn mạnh sứ mệnh phát triển AI một cách có trách nhiệm vì lợi ích lâu dài của nhân loại. Nhóm 7 nhà sáng lập của công ty, những người rời OpenAI để thành lập một đối thủ tập trung vào an toàn AI vào năm 2021, viết trong hồ sơ S-1 rằng “tất cả những nỗ lực của chúng tôi đều được dẫn dắt bởi một sự tập trung duy nhất vào sứ mệnh của mình”.

Các nhà sáng lập coi định hướng này là một lợi thế quan trọng trước các đối thủ, giúp công ty cạnh tranh nhân tài và duy trì sự tập trung vào “những công việc có giá trị cao nhất đối với nhân loại”. Họ cũng nhấn mạnh việc các nhà sáng lập vẫn tiếp tục hiện diện ở những vị trí cao nhất của phòng thí nghiệm là điều “không phổ biến”, một lời ám chỉ khá tinh tế tới đối thủ OpenAI, nơi phần lớn đội ngũ sáng lập ban đầu đã rời đi.

Trong danh sách dài các yếu tố rủi ro, Anthropic cảnh báo rằng bất kỳ sự chệch hướng nào khỏi sứ mệnh, do áp lực cạnh tranh, sự ra đi của lãnh đạo cấp cao hay tốc độ phát triển quá nhanh của công ty, đều có thể làm suy yếu một nền văn hóa mà Anthropic coi là “thành phần then chốt đối với thành công của chúng tôi”.

Doanh thu tăng từ 4,6 tỷ USD lên hơn 33 tỷ USD

Hồ sơ S-1 cung cấp bức tranh rõ nét nhất từ trước tới nay về tốc độ tăng doanh thu chóng mặt của Anthropic. Theo hồ sơ và những số liệu gần đây được chia sẻ với các nhà đầu tư, doanh thu của công ty tăng từ 4,6 tỷ USD trong năm ngoái lên hơn 33 tỷ USD chỉ trong 9 tháng tính đến cuối tháng 9. Doanh thu bình quân trên mỗi nhân viên của công ty mới 5 năm tuổi này trong một năm qua đạt 6,6 triệu USD.

Tuy nhiên, đằng sau tốc độ tăng trưởng nhanh là một rủi ro đáng kể.

Chỉ 5 khách hàng đã đóng góp 25% tổng doanh thu trong 9 tháng đầu năm. Trong khi đó, chỉ có 250 khách hàng chi hơn 10 triệu USD mỗi năm. Anthropic cũng cảnh báo rằng tốc độ tăng trưởng nhanh cho đến nay “có thể phản ánh giai đoạn chấp nhận ban đầu” của thị trường và đà tăng có thể chững lại trong những tháng tới. Trên thực tế, tốc độ tăng trưởng doanh thu đã chậm lại trong năm nay. Sau khi tăng hơn gấp đôi từ quý I sang quý II/2026, doanh thu tăng gần 50% từ quý II sang quý III.

Đội ngũ sáng lập Anthropic cũng cảnh báo rằng các quyết định của họ “có thể đi ngược lại kỳ vọng của nhà đầu tư”, bởi mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận sẽ phải được cân bằng với “lợi ích công cộng”, và một số “quyết định kinh doanh có thể trông kỳ lạ hoặc khác thường nếu xét riêng lẻ”.

Để hỗ trợ cho các khoản chi tiêu trong ngắn hạn, startup này đang sở hữu lượng tiền mặt lên tới 112 tỷ USD. Anthropic đang thúc đẩy mục tiêu đạt lợi nhuận, trong đó tập trung sử dụng hiệu quả hơn nguồn năng lực tính toán khan hiếm. Một trong những cách làm là sử dụng chính mô hình AI Claude để huấn luyện những thế hệ mô hình mới. Trong quý I/2025, cứ tạo ra 1 USD doanh thu, Anthropic phải chi hơn 2,50 USD cho năng lực tính toán và cơ sở hạ tầng. Đến quý II/2026, con số này đã giảm xuống dưới 0,50 USD cho mỗi 1 USD doanh thu.

Đã xuất hiện những dấu hiệu cho thấy chiến dịch nâng cao hiệu quả đang phát huy tác dụng. Trong ba tháng kết thúc ngày 30/6, biên lợi nhuận hoạt động của Anthropic đạt 8%, với lợi nhuận hoạt động 1 tỷ USD. Cùng kỳ năm trước, công ty còn lỗ 1,2 tỷ USD. Tuy nhiên, Anthropic cảnh báo kết quả kinh doanh có thể “biến động đáng kể giữa các kỳ” do những khoản chi cho tài nguyên tính toán.

Năng lực tính toán là “đầu vào sống còn”

Anthropic xác định năng lực tính toán là “đầu vào sống còn” đối với hoạt động kinh doanh của mình. Cuộc săn tìm chip và trung tâm dữ liệu đã thúc đẩy hàng loạt thỏa thuận của công ty. Phòng thí nghiệm AI này đã ký những cam kết trị giá tổng cộng hơn 800 tỷ USD, với thời hạn của một số hợp đồng kéo dài tới tận năm 2045.

Các nhà sáng lập thừa nhận những khoản đầu tư vào năng lực tính toán của Anthropic “thoạt nhìn có thể trông lớn đến mức thiếu trách nhiệm”, nhưng mô tả chiến lược của mình là “táo bạo nhưng hợp lý”. Cam kết lớn nhất của Anthropic là với Broadcom, công ty cùng Google phát triển các bộ xử lý AI TPU và cho Anthropic thuê chúng trong những thỏa thuận trị giá 161 tỷ USD trong 5 năm. Từ năm 2028, Anthropic dự kiến có thể chi thêm tới 150 tỷ USD cho TPU. Công ty cũng dự kiến chi hơn 20 tỷ USD cho các hệ thống chip AMD, kèm quyền chọn có thể nâng con số này lên gần gấp đôi. Đổi lại, AMD sẽ đầu tư tối đa 5 tỷ USD vào Anthropic khi các chip được bàn giao.

Các thỏa thuận giữa Anthropic và SpaceX có tổng giá trị lên tới 120,5 tỷ USD đến năm 2029. Khi toàn bộ công suất đi vào hoạt động, điều Anthropic dự kiến xảy ra vào tháng 12 chi phí sẽ vào khoảng 3,1 tỷ USD mỗi tháng. Từ đầu năm tới, mỗi bên có thể rút khỏi thỏa thuận với thời gian báo trước 90 ngày.

Google, Amazon và Microsoft sẽ cung cấp ít nhất 269,4 tỷ USD năng lực điện toán đám mây trong thập kỷ tới, trong khi các thỏa thuận với những nhà cung cấp cloud mới nổi Nscale và Lambda có tổng giá trị lên tới 86 tỷ USD.

Định giá có thể tới 2.000 tỷ USD

Giả sử Anthropic niêm yết với mức định giá 2.000 tỷ USD (theo nhận định của Financial Times), những nhà đầu tư lâu năm của công ty, bao gồm cả các tập đoàn công nghệ cung cấp năng lực tính toán cho Anthropic, có thể hưởng lợi rất lớn. Nhà đầu tư hyperscaler lớn nhất của Anthropic là Amazon. Nếu toàn bộ trái phiếu chuyển đổi được chuyển thành cổ phần, Amazon sẽ sở hữu khoảng 1/5 Anthropic, tương đương khoảng 400 tỷ USD nếu công ty được định giá 2.000 tỷ USD.

Tỷ lệ sở hữu của Amazon hiện bị giới hạn ở mức 12%. Phần vượt quá giới hạn được giữ dưới dạng trái phiếu và chỉ chuyển đổi khi có dư địa trong giới hạn này. Tuy nhiên, Amazon có thể từ bỏ giới hạn đó.

Đứng tiếp theo là Google, với khoảng 7% cổ phần. Tỷ lệ này vẫn có thể tăng khi gã khổng lồ tìm kiếm đầu tư thêm tối đa 20 tỷ USD theo những thỏa thuận đạt được hồi đầu năm. Google có thể cam kết đầu tư 10 tỷ USD theo mức giá niêm yết, hoặc trực tiếp tham gia IPO nếu hai bên đồng ý để Google trở thành nhà đầu tư nền tảng của thương vụ. Trong số các nhà đầu tư tài chính, hồ sơ cho thấy Spark Capital đầu tư chưa tới 1 tỷ USD để đổi lấy số cổ phần có thể trị giá 14,5 tỷ USD.

Quy mô cổ phần này tương đương với Coatue, quỹ đã đầu tư 4,75 tỷ USD. Giống SpaceX, Anthropic lựa chọn chia nhỏ thời điểm mà người nội bộ có thể bán cổ phần ra thị trường đại chúng.

Sẽ có 5 đợt mở khóa cổ phiếu trong 76 ngày giao dịch đầu tiên. Các thành viên HĐQT không phải nhà sáng lập, lãnh đạo và một số nhân viên hiện tại cũng như cựu nhân viên sẽ được phép bán một phần cổ phiếu ngay khi Anthropic lên sàn. Thông thường, các công ty yêu cầu nhà đầu tư ban đầu phải chờ khoảng 180 ngày sau IPO mới có thể bắt đầu bán cổ phần.

Anthropic thừa nhận cấu trúc quản trị doanh nghiệp “mới lạ” của mình “khác biệt đáng kể” so với hầu hết công ty đại chúng khác. Cấu trúc này khiến các cổ đông phổ thông gần như không có quyền kiểm soát đối với các quyết định của công ty.

Ở tầng cao nhất của hệ thống là Long-Term Benefit Trust (LTBT) – một quỹ tín thác có quyền tự bổ nhiệm thành viên và nhìn chung có quyền bầu cũng như bãi nhiệm 4 trong số 7 thành viên HĐQT Anthropic. Các thành viên hiện tại của quỹ tín thác này bao gồm Ben Bernanke, cựu Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), và Christopher Stubbs, giáo sư vật lý và thiên văn học tại Đại học Harvard. Tuy nhiên, LTBT không thể loại CEO Dario Amodei hay em gái ông, đồng sáng lập Daniela Amodei, khỏi HĐQT.

Ba thành viên HĐQT còn lại sẽ được cổ đông bầu. Nhưng trên thực tế, họ sẽ được lựa chọn bởi hai anh em nhà Amodei cùng 5 nhà đồng sáng lập còn lại. Nhóm này sẽ tiếp tục nắm quyền kiểm soát hoạt động hàng ngày của Anthropic thông qua một loại cổ phiếu đặc biệt, trao cho họ 50,1% quyền biểu quyết.

Quyền kiểm soát của quỹ tín thác đối với ghế HĐQT thứ tư, đồng thời là lá phiếu có khả năng quyết định thế cân bằng bị giới hạn bởi yêu cầu rằng ủy ban đề cử của HĐQT, trong đó có Daniela Amodei, phải đồng ý với quyết định của quỹ. Trong trường hợp bất đồng, một lá phiếu đại diện cho nhân viên sẽ phá thế bế tắc.

92 trang chỉ để nói về rủi ro

Một trong những phần đáng chú ý nhất của hồ sơ S-1 là 92 trang về “các yếu tố rủi ro”. Nội dung này khác xa những cảnh báo mang tính khuôn mẫu mà doanh nghiệp thường đưa vào hồ sơ để tự bảo vệ trước các khiếu kiện pháp lý trong tương lai. Phần công bố rủi ro của Anthropic dài khoảng gấp ba lần SpaceX.

Trong đó có một cảnh báo đặc biệt: Công nghệ của Anthropic có thể gây ra “những rủi ro thảm khốc hoặc mang tính tồn vong đối với nhân loại”, đồng thời có thể “hỗ trợ đáng kể cho những tác nhân xấu đang tìm cách phát triển vũ khí hóa học, sinh học hoặc các loại vũ khí nguy hiểm khác”. Công ty thậm chí mô tả khả năng một ngày nào đó có thể mất quyền kiểm soát chính sản phẩm của mình.

Theo hồ sơ, các mô hình AI trong tương lai có thể thể hiện những “hành vi tự bảo tồn ngoài dự kiến”, bao gồm cố gắng chống lại việc bị tắt, che giấu hoặc thao túng thông tin. Các mô hình cũng có thể tạo ra những phản hồi mang tính “cưỡng ép, lừa dối”, với hành vi giống như “tống tiền”.

Anthropic cảnh báo rằng quy mô của những rủi ro này có thể lớn đến mức không một công ty bảo hiểm riêng lẻ nào, thậm chí toàn bộ ngành bảo hiểm, có khả năng bảo hiểm cho chúng.