Chuyển từ quản lý thủ công sang quản trị bằng dữ liệu số

Yêu cầu cấp thiết

Trong cấu trúc an sinh và an ninh quốc gia, dự trữ nhà nước luôn được coi là nguồn lực chiến lược. Khi thiên tai, dịch bệnh hay các biến động bất ngờ xảy ra, nguồn gạo dự trữ là “lá chắn” đầu tiên bảo đảm ổn định đời sống nhân dân.

Mỗi năm, hàng trăm nghìn tấn gạo dự trữ quốc gia được điều động rời kho để thực hiện các nhiệm vụ an sinh xã hội, từ cứu trợ thiên tai, hỗ trợ học sinh nghèo vùng biên giới, đến trợ giúp các hộ gia đình giữ rừng…

Chi cục Dự trữ Nhà nước khu vực X xuất cấp gạo dự trữ quốc gia hỗ trợ người dân dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ. Ảnh: Khánh Huyền

Tuy nhiên, hành trình đưa hạt gạo dự trữ từ kho bãi đến tay người dân thụ hưởng đôi khi vẫn gặp vướng mắc ở khâu vận hành. Việc thiếu quy định chi tiết về phân cấp và cơ chế phối hợp khiến chính quyền cơ sở khó xác định đầu mối tiếp nhận, chồng chéo trách nhiệm trong khâu lập kế hoạch, báo cáo hay tổ chức kiểm tra, giám sát.

Luật Dự trữ quốc gia được ban hành, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đã đặt nền móng cho một cuộc cải cách sâu rộng. Để đồng bộ hóa thể chế, khung pháp lý mới về xuất cấp gạo dự trữ quốc gia đang được định hình, hướng tới mục tiêu loại bỏ cơ chế quản lý thủ công, xây dựng mô hình quản trị bằng dữ liệu số hoàn chỉnh, minh bạch và tối ưu hóa thời gian cứu trợ.

Căn cứ khoản 2 Điều 18 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và Quyết định số 3132/QĐ-BTC của Bộ trưởng Bộ Tài chính, Cục Dự trữ nhà nước được giao nhiệm vụ chủ trì soạn thảo Dự thảo Thông tư quy định về xuất cấp gạo dự trữ quốc gia phục vụ an sinh xã hội và tình huống đột xuất, cấp bách nhằm quy định các biện pháp thực hiện chức năng quản lý nhà nước thuộc thẩm quyền của Bộ Tài chính.

Minh bạch hóa, làm rõ trách nhiệm

Theo ông Bùi Tuấn Minh – Cục trưởng Cục Dự trữ Nhà nước, dự thảo Thông tư được xây dựng dựa trên 3 quan điểm chỉ đạo xuyên suốt: thống nhất pháp lý, bảo đảm tuân thủ chặt chẽ Luật Dự trữ quốc gia (năm 2025) và các văn bản liên quan, không tạo ra sự chồng chéo hay chính sách mới ngoài thẩm quyền; rõ người, rõ việc bằng việc phân định minh bạch trách nhiệm giữa các bộ, ngành, địa phương, cơ quan thụ hưởng; hiện đại hóa quy trình thông qua đẩy mạnh cải cách hành chính, cắt giảm thời gian xử lý và ứng dụng triệt để công nghệ thông tin.

Theo đó, toàn bộ “vòng đời” của một đợt xuất cấp gạo dự trữ được cấu trúc lại, phân định rành mạch thành 5 bước vận hành tiêu chuẩn: lập và đề xuất nhu cầu; thẩm định và quyết định; xuất kho và vận chuyển; phân phối và sử dụng; báo cáo và xử lý hậu xuất cấp.

Đặc biệt, điểm đột phá của dự thảo Thông tư nằm ở Mục 2 Chương II. Lần đầu tiên, toàn bộ hoạt động xuất cấp gạo dự trữ quốc gia được quản lý thông qua mã định danh nhiệm vụ. Mã định danh này đóng vai trò như một “mã hồ sơ số”, đi theo hạt gạo từ lúc rời cửa kho dự trữ cho đến khi trao tận tay người dân.

Mọi thao tác từ lập hồ sơ, gửi báo cáo, đối chiếu số liệu đến xác nhận hoàn thành đều được thực hiện trên môi trường điện tử. Hệ thống dữ liệu liên thông sẽ tự động phân tích, phát hiện các điểm bất thường hoặc nguy cơ rủi ro để cảnh báo sớm.

Sau khi hoàn thành phân phối, công tác hậu kiểm và khóa hồ sơ điện tử sẽ được tiến hành dựa trên dữ liệu số, giúp minh bạch hóa tối đa ngân sách nhà nước và rút ngắn đáng kể thời gian thanh kiểm tra.

Cục trưởng Bùi Tuấn Minh cho biết, để Luật Dự trữ quốc gia sớm đi vào cuộc sống, Cục Dự trữ Nhà nước đang tập trung toàn lực đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện hồ sơ dự thảo Thông tư, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và tính khả thi cao nhất. Dự kiến, Thông tư sẽ được trình Bộ Tài chính ban hành và có hiệu lực đồng bộ ngay khi Nghị định hướng dẫn Luật Dự trữ quốc gia (năm 2025) được ban hành.

Thông tư quy định về xuất cấp gạo dự trữ quốc gia phục vụ an sinh xã hội và tình huống đột xuất, cấp bách khi được ban hành được kỳ vọng không chỉ giải quyết triệt để các vướng mắc thực tiễn trong công tác an sinh xã hội và ứng phó thiên tai, mà còn khẳng định quyết tâm của ngành Tài chính trong việc xây dựng một nền hành chính phục vụ, hiện đại và chuyển đổi số toàn diện.