Cơ chế, chính sách đặc thù đẩy nhanh xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp bộ máy

Nghị quyết được ban hành trong bối cảnh khối lượng nhà, đất dôi dư phát sinh lớn sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính các cấp, yêu cầu đặt ra là phải tháo gỡ nhanh các điểm nghẽn về thủ tục, tăng tính chủ động cho địa phương, đồng thời bảo đảm hiệu quả sử dụng tài sản công.

Tăng quyền chủ động cho địa phương trong khai thác tài sản

Nghị quyết quy định các cơ chế, chính sách đặc thù đối với việc xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư phát sinh từ quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy, đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bao gồm cả đơn vị sự nghiệp công lập.

Phạm vi áp dụng gồm: nhà, đất đã được giao cho tổ chức quản lý, kinh doanh nhà địa phương nhưng chưa đưa vào khai thác; và nhà, đất dôi dư trước hoặc sau sắp xếp bộ máy vẫn xác định là không còn nhu cầu sử dụng.

Các nội dung không quy định tại Nghị quyết tiếp tục thực hiện theo quy định pháp luật hiện hành về quản lý, sử dụng tài sản công, đất đai và nhà ở.

Một điểm mới quan trọng là Chủ tịch UBND cấp tỉnh được trao thẩm quyền quyết định việc quản lý, khai thác nhà, đất dôi dư trên địa bàn, bao gồm cả tài sản do cơ quan trung ương chuyển giao về địa phương.

Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP ngày 24/6/2026 về các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và sắp xếp đơn vị hành chính. Ảnh minh họa

Việc quyết định khai thác phải bảo đảm hài hòa lợi ích kinh tế – xã hội, đồng thời kiểm soát chặt chẽ yêu cầu về quốc phòng, an ninh và môi trường.

Đáng chú ý, Nghị quyết cho phép khai thác nhà, đất ngay cả khi chưa có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc giấy tờ bị thất lạc; đồng thời không bắt buộc phải đáp ứng đầy đủ điều kiện về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, quy hoạch đô thị và nông thôn tại thời điểm khai thác.

Đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian đưa tài sản vào sử dụng

Nghị quyết quy định tổ chức quản lý, kinh doanh nhà được chủ động xây dựng phương án khai thác, trong đó xác định rõ danh mục nhà, đất sử dụng tạm thời và danh mục cho thuê theo từng phương thức, thời hạn cụ thể.

Phương án sau khi được UBND cấp tỉnh chấp thuận sẽ là căn cứ để triển khai ngay, không phải lập hoặc điều chỉnh kế hoạch quản lý, khai thác theo quy trình thông thường, qua đó rút ngắn đáng kể thời gian đưa tài sản vào khai thác thực tế.

Việc lập phương án có thể thực hiện theo từng cơ sở hoặc theo nhóm tài sản, phù hợp yêu cầu đẩy nhanh tiến độ xử lý.

Nghị quyết quy định việc cho thuê nhà gắn với đất do tổ chức quản lý, kinh doanh nhà thực hiện theo phương thức niêm yết giá hoặc chào giá cạnh tranh.

Đáng chú ý, không áp dụng hình thức đấu giá, đấu thầu như thông thường, nhằm tạo cơ chế linh hoạt hơn trong khai thác tài sản dôi dư, tránh kéo dài thời gian đưa vào sử dụng.

Trường hợp người thuê vi phạm quy định pháp luật về an ninh, quốc phòng, môi trường, hợp đồng thuê sẽ bị chấm dứt và thu hồi tài sản.

Điều chỉnh linh hoạt trong giao và tiếp nhận tài sản

Nghị quyết cũng quy định rõ cơ chế xử lý trong các trường hợp đặc thù. Cụ thể, đối với tài sản đã chuyển giao cho tổ chức quản lý, kinh doanh nhà nhưng không còn phù hợp, Chủ tịch UBND cấp tỉnh được quyền điều chỉnh quyết định giao, chuyển giao để đảm bảo hiệu quả sử dụng.

Trường hợp tài sản đã giao cho cấp xã hoặc cấp tỉnh nhưng cần điều chuyển lại giữa các cấp, việc điều chỉnh được thực hiện theo quyết định của UBND cấp tỉnh, sau đó tổ chức bàn giao theo biên bản thống nhất.

Với các tài sản không đủ điều kiện khai thác, địa phương được phép xử lý theo quy định về đất đai, nhà ở và tài sản công, bao gồm cả việc chuyển đổi công năng hoặc chuyển mục đích sử dụng.

Nghị quyết mở rộng thẩm quyền cho chính quyền địa phương trong việc chuyển đổi công năng nhà, đất dôi dư sang mục đích công cộng như vườn hoa, sân chơi, công trình cộng đồng, cơ sở đổi mới sáng tạo hoặc không gian khởi nghiệp.

Trường hợp công trình hiện hữu không phù hợp, có thể quyết định phá dỡ để sử dụng đất theo mục đích mới mà không phải thực hiện thủ tục thanh lý như trước đây.

Đồng thời, các cơ sở nhà, đất đã chuyển giao về địa phương có thể được bố trí sử dụng tạm thời cho cơ quan, tổ chức, đơn vị có nhu cầu, trên cơ sở quyết định của Chủ tịch UBND cấp tỉnh hoặc cấp xã.

Cơ chế xử lý tài sản gắn với đất và các trường hợp đặc biệt

Nghị quyết cũng quy định linh hoạt đối với tài sản gắn liền với đất khi thực hiện giao đất, cho thuê đất.

Trường hợp phá dỡ trước khi giao đất, người sử dụng không phải hoàn trả giá trị tài sản; trường hợp không phá dỡ thì phải hoàn trả giá trị còn lại theo sổ kế toán tại thời điểm giao đất.

Đối với cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập và lực lượng vũ trang, có thể được miễn hoàn trả giá trị tài sản trong một số trường hợp cụ thể.

Ngoài ra, việc xử lý đối với tài sản chưa đầy đủ hồ sơ pháp lý, chưa xác định ranh giới hoặc bị lấn chiếm cũng được cho phép thực hiện theo nguyên trạng sau khi chuyển giao, tạo điều kiện tháo gỡ các tồn tại kéo dài.