Cơ chế đặc thù “mở đường” xử lý quỹ nhà, đất dôi dư

Tăng tính chủ động trong khai thác tài sản công

Một trong những nội dung được nhiều địa phương quan tâm là cơ chế lập và phê duyệt kế hoạch quản lý, khai thác nhà, đất.

Theo phản ánh của tỉnh Nghệ An, quy định hiện hành tại Nghị định số 108/2024/NĐ-CP và Nghị định số 286/2025/NĐ-CP yêu cầu kế hoạch quản lý, khai thác nhà, đất phải được lập hàng năm với đầy đủ nội dung về hiện trạng sử dụng, diện tích cho thuê, phương thức khai thác, dự toán nguồn thu… Trong khi đó, quá trình rà soát, tổng hợp toàn bộ quỹ nhà, đất thường kéo dài, khiến nhiều cơ sở dù đủ điều kiện nhưng vẫn chưa thể đưa vào khai thác.

Từ thực tế đó, tỉnh Nghệ An đề xuất cho phép tổ chức có chức năng quản lý, kinh doanh nhà được chủ động lập phương án cho thuê, xác định đơn giá và trình cấp có thẩm quyền phê duyệt đối với các cơ sở chưa được đưa vào kế hoạch quản lý, khai thác đã phê duyệt, thay vì phải chờ điều chỉnh kế hoạch hằng năm.

Cùng quan điểm với tỉnh Nghệ An, tỉnh Hà Tĩnh và tỉnh Đồng Tháp kiến nghị phân cấp mạnh hơn trong thẩm quyền phê duyệt kế hoạch quản lý, khai thác nhà, đất. Theo 2 địa phương này, hiện nay việc phê duyệt vẫn thuộc UBND cấp tỉnh nên kéo dài thời gian xử lý, trong khi nếu giao cho thủ trưởng tổ chức quản lý, kinh doanh nhà sẽ tăng tính chủ động và phù hợp với thẩm quyền quyết định giá cho thuê nhà. Tỉnh Bắc Ninh cũng đưa ra đề nghị xây dựng quy trình triển khai cụ thể theo từng bước để thuận lợi cho tổ chức thực hiện.

Bộ Tài chính đang hoàn thiện dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh xử lý, khai thác quỹ nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính. Ảnh minh họa

Tiếp thu các ý kiến, Bộ Tài chính đã hoàn thiện khoản 3 Điều 3 dự thảo Nghị quyết theo hướng cho phép tổ chức quản lý, kinh doanh nhà chủ động lập phương án quản lý, khai thác nhà, đất được giao quản lý; báo cáo cơ quan quản lý cấp trên và xin ý kiến Chủ tịch UBND cùng cấp. Sau khi được chấp thuận, đơn vị có thể triển khai khai thác mà không phải lập hoặc điều chỉnh kế hoạch quản lý, khai thác hằng năm.

Bổ sung cơ chế tài chính để tránh “giữ tài sản mà không có động lực khai thác”

Bên cạnh thủ tục hành chính, cơ chế quản lý và sử dụng nguồn thu từ khai thác nhà, đất dôi dư cũng nhận được nhiều góp ý.

Tỉnh Nghệ An đề xuất cho phép đơn vị sự nghiệp công lập được giữ lại từ 30% đến 50% số tiền thu từ cho thuê nhà, đất để bổ sung quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp hoặc hạch toán vào nguồn thu hợp pháp; phần còn lại nộp ngân sách nhà nước.

Theo địa phương này, quy định hiện hành yêu cầu toàn bộ số tiền thu được từ khai thác tài sản công sau khi trừ chi phí phải nộp ngân sách nhà nước, chưa tạo động lực cho các đơn vị trực tiếp quản lý, khai thác tài sản, nhất là trong bối cảnh số lượng lớn nhà, đất dôi dư phát sinh sau sắp xếp tổ chức bộ máy.

Tỉnh Tây Ninh cũng đề nghị cho phép đơn vị sự nghiệp công lập được để lại nguồn thu nhằm chi trả chi phí quản lý, bảo dưỡng, sửa chữa tài sản trước khi nộp ngân sách. Thanh tra Chính phủ kiến nghị bổ sung cơ chế tài chính phù hợp để khuyến khích tổ chức kinh doanh nhà tăng nguồn thu, tiết kiệm chi phí.

Tiếp thu ý kiến này, Bộ Tài chính đã hoàn thiện Điều 10 dự thảo Nghị quyết theo hướng cho phép tổ chức quản lý, kinh doanh nhà là đơn vị sự nghiệp công lập được áp dụng cơ chế quản lý nguồn thu tương tự doanh nghiệp. Theo đó, nguồn thu từ khai thác nhà, đất được nộp ngân sách sau khi trừ các khoản chi phí liên quan.

Đồng thời, trường hợp chưa được giao dự toán từ đầu năm thì được bổ sung dự toán; trong thời gian chưa được giao bổ sung có thể được tạm ứng từ ngân sách nhà nước cùng cấp theo quy định của pháp luật ngân sách.

Xử lý linh hoạt các trường hợp phức tạp, khó khai thác

Một nội dung khác được quan tâm là xử lý các cơ sở nhà, đất dôi dư đang gặp vướng mắc pháp lý hoặc khó khai thác.

Kiểm toán Nhà nước cho rằng dự thảo trước đó chưa quy định đầy đủ về thời hạn xử lý tài sản dôi dư, chưa xác định rõ mốc thời gian cho từng khâu như bàn giao, cho thuê, xử lý tài sản; đồng thời chưa có cơ chế quy trách nhiệm cụ thể khi xảy ra chậm trễ, thất thoát.

Ngoài ra, nhiều trường hợp thực tế như tài sản không có hồ sơ pháp lý, bị lấn chiếm hoặc đang tranh chấp cũng chưa được quy định rõ trình tự xác minh, trách nhiệm xử lý hay cơ chế cưỡng chế.

Bộ Tài chính cho biết đã tiếp thu theo hướng rút ngắn thời gian xử lý các công việc liên quan đến khai thác nhà, đất, đồng thời tăng phân cấp cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh và thủ trưởng tổ chức quản lý, kinh doanh nhà trong quyết định một số nội dung thuộc thẩm quyền quản lý, khai thác tài sản.

Đối với trường hợp không có hồ sơ pháp lý hoặc bị lấn chiếm, dự thảo quy định cơ quan, đơn vị phối hợp với cơ quan chức năng địa phương ghi nhận cụ thể trong biên bản bàn giao, tiếp nhận; việc xử lý trách nhiệm, cưỡng chế hoặc giải quyết tranh chấp sẽ thực hiện theo pháp luật liên quan.

Liên quan đến các cơ sở khó khai thác, tỉnh Nghệ An cũng đưa ra phản ánh về nhiều khu đất dôi dư nằm ở miền núi, vị trí kém lợi thế hoặc đang tranh chấp, bị lấn chiếm nên không thể cho thuê ngắn hạn hoặc đấu giá theo quy định của Luật Đất đai. Địa phương đề nghị cho phép bàn giao lại các khu đất này cho địa phương để xử lý tồn tại hoặc bố trí phục vụ mục đích công cộng.

Tiếp thu nội dung này, Bộ Tài chính đã hoàn thiện khoản 2 và khoản 3 Điều 4 dự thảo Nghị quyết theo hướng cho phép Chủ tịch UBND cấp tỉnh điều chỉnh quyết định giao, điều chuyển hoặc chuyển giao nhà, đất dôi dư trong trường hợp không phù hợp để tiếp tục quản lý, khai thác.

Ưu tiên đưa tài sản vào sử dụng sớm

Để tránh tình trạng tài sản công bị bỏ không kéo dài, nhiều địa phương cũng đề xuất bổ sung cơ chế sử dụng linh hoạt trong thời gian chờ hoàn thiện thủ tục.

Tỉnh Thái Nguyên đề xuất cho phép tạm bàn giao cơ sở nhà, đất cho các cơ quan trung ương có nhu cầu sử dụng như công an, quân sự xã, trường đại học… trước khi hoàn tất đầy đủ thủ tục điều chuyển tài sản.

Tiếp thu ý kiến này, Bộ Tài chính đã bổ sung quy định cho phép tài sản chuyển giao về địa phương quản lý được bố trí tạm cho cơ quan, tổ chức, đơn vị sử dụng theo cơ chế áp dụng đối với tài sản có quyết định thu hồi tại Nghị định số 186/2025/NĐ-CP.

Trong khi đó, TP. Hà Nội và tỉnh Ninh Bình đề nghị không yêu cầu thuyết minh tiêu chuẩn, định mức sử dụng tài sản công khi chuyển đổi công năng sang mục đích công cộng như vườn hoa, sân chơi, công trình cộng đồng.

Bộ Tài chính cho biết, pháp luật hiện hành chưa có quy định về tiêu chuẩn, định mức đối với các loại tài sản phục vụ mục đích công cộng, thiết chế văn hóa, thể thao, do đó hồ sơ chỉ cần xác định là chưa có quy định về tiêu chuẩn, định mức.

Theo đánh giá từ Bộ Tài chính, việc hoàn thiện dự thảo Nghị quyết theo hướng tăng phân cấp, rút gọn thủ tục và bổ sung cơ chế linh hoạt sẽ góp phần đẩy nhanh xử lý quỹ nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy; đồng thời nâng cao hiệu quả khai thác tài sản công, hạn chế thất thoát, lãng phí nguồn lực./.