Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát: Mở không gian cho đổi mới trên thị trường chứng khoán

Tạo hành lang pháp lý cho đổi mới sáng tạo

Sự phát triển nhanh của công nghệ số đang mở ra nhiều mô hình kinh doanh mới trong lĩnh vực tài chính – chứng khoán như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), blockchain, giao dịch điện tử và các nền tảng số. Tuy nhiên, nhiều sản phẩm, dịch vụ mới vẫn chưa có đầy đủ cơ sở pháp lý để triển khai, khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong đổi mới, đồng thời đặt ra yêu cầu hoàn thiện khung quản lý đối với cơ quan nhà nước.

Xuất phát từ thực tiễn đó, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán đã bổ sung Điều 6a quy định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực chứng khoán. Theo dự thảo, đây là môi trường để thử nghiệm việc ứng dụng công nghệ mới, triển khai sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới trong giới hạn về phạm vi, đối tượng, không gian và thời gian.

Các tổ chức tham gia phải đáp ứng đầy đủ điều kiện, tiêu chí xét duyệt, được cấp giấy chứng nhận và chịu sự giám sát của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Đồng thời, tổ chức, cá nhân tham gia có trách nhiệm tuân thủ đầy đủ nội dung của cơ chế thử nghiệm và các quy định của pháp luật.

Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) được đề xuất bổ sung vào Luật Chứng khoán nhằm tạo hành lang pháp lý cho việc triển khai các mô hình kinh doanh, sản phẩm và dịch vụ mới trong lĩnh vực chứng khoán. Ảnh Đức Thanh

Dự thảo cũng quy định cơ chế miễn trừ trách nhiệm hành chính, kỷ luật và dân sự đối với Nhà nước trong trường hợp thiệt hại phát sinh do nguyên nhân khách quan và các chủ thể đã tuân thủ đúng quy định về hoạt động thử nghiệm. Ngược lại, nếu tổ chức được cấp giấy chứng nhận gây thiệt hại cho tổ chức, cá nhân khác do lỗi của mình thì phải thực hiện bồi thường theo quy định của pháp luật. Chính phủ sẽ quy định chi tiết việc triển khai cơ chế này.

Theo Bộ Tài chính, việc bổ sung cơ chế thử nghiệm có kiểm soát nhằm thực hiện các chủ trương lớn của Đảng về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế tư nhân, đồng thời đáp ứng yêu cầu thực tiễn của thị trường trước sự phát triển nhanh của công nghệ tài chính.

Do đây là lĩnh vực mới, có tốc độ thay đổi nhanh và chưa có nhiều cơ sở thực tiễn để xây dựng quy định ổn định trong dài hạn, dự thảo Luật chỉ quy định những nguyên tắc chung, giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm tính linh hoạt trong quản lý, điều hành.

Theo cơ quan soạn thảo, cách tiếp cận này giúp cơ quan quản lý có điều kiện theo dõi, đánh giá tác động trong quá trình triển khai, kịp thời điều chỉnh chính sách phù hợp với thực tiễn thị trường và sự phát triển của công nghệ, đồng thời hạn chế khoảng trống pháp lý hoặc việc triển khai các mô hình mới ngoài khuôn khổ quản lý hiện hành.

Để có thời gian chuẩn bị cho việc xây dựng văn bản hướng dẫn và tổ chức thực hiện, quy định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát được đề xuất có hiệu lực sau một năm kể từ thời điểm Luật có hiệu lực.

Đổi mới gắn với quản trị rủi ro và bảo vệ nhà đầu tư

Trong quá trình lấy ý kiến, nhiều bộ, ngành thống nhất về sự cần thiết của việc bổ sung cơ chế thử nghiệm có kiểm soát nhằm theo kịp xu hướng phát triển của thị trường tài chính hiện đại.

Bộ Khoa học và Công nghệ đề nghị tiếp tục nghiên cứu các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, đồng thời đánh giá rõ hơn tác động của cơ chế thử nghiệm đối với khả năng huy động vốn và thương mại hóa các sản phẩm đổi mới sáng tạo.

Tiếp thu ý kiến góp ý, Bộ Tài chính cho biết các nội dung liên quan đến doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo đã được quy định trong Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo. Hiện Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đang phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng nghị định về thị trường giao dịch chứng khoán chuyên biệt dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo nhằm cụ thể hóa các quy định của luật.

Bên cạnh đó, nhiều ý kiến cũng đề nghị làm rõ hơn phạm vi áp dụng, giới hạn thử nghiệm, cơ chế phối hợp quản lý cũng như các nội dung liên quan đến bảo vệ nhà đầu tư, bảo vệ dữ liệu cá nhân và an toàn hệ thống tài chính.

Theo Bộ Tài chính, đối với các chính sách còn có tác động lớn hoặc liên quan đến nhiều lĩnh vực quản lý khác nhau, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu, đánh giá toàn diện trước khi luật hóa. Vì vậy, một số nội dung như cơ chế tổ chức bảo lãnh thanh toán trái phiếu chưa được đưa vào dự thảo Luật lần này nhằm bảo đảm tính thận trọng trong xây dựng chính sách.

Đối với các mô hình liên quan đến tài sản số, Bộ Tài chính cũng giữ quan điểm thận trọng. Trong quá trình góp ý đối với quy định cho phép quỹ hoán đổi danh mục (ETF) được tiếp nhận “tài sản khác”, có ý kiến đề xuất mở rộng sang tài sản mã hóa. Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo cho rằng khung pháp lý về lưu ký, định giá và quản lý tài sản mã hóa hiện vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.

Đồng thời, quỹ đầu tư đại chúng là loại hình huy động vốn từ đông đảo nhà đầu tư cá nhân, do đó việc đưa các tài sản có mức độ biến động và rủi ro cao vào danh mục đầu tư cần được nghiên cứu kỹ lưỡng. Nội dung này sẽ được xem xét khi hành lang pháp lý đối với tài sản mã hóa được hoàn thiện đầy đủ.

Việc lần đầu tiên đưa cơ chế thử nghiệm có kiểm soát vào Luật Chứng khoán được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý cho các mô hình đổi mới sáng tạo phát triển trong khuôn khổ quản lý của Nhà nước, góp phần thúc đẩy chuyển đổi số, nâng cao năng lực cạnh tranh của thị trường chứng khoán Việt Nam và đáp ứng yêu cầu phát triển của thị trường vốn trong giai đoạn mới./.