Đẩy nhanh tiến độ cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước: Tháo gỡ vướng mắc, nghiên cứu dựng sổ, đấu giá điện tử

Tại Đề án Cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam gắn với thực hiện mục tiêu tăng trưởng ở mức cao, liên tục đến năm 2045 vừa được phê duyệt, một trong những nội dung trọng tâm giải pháp đối với thị trường cổ phiếu là yêu cầu đẩy nhanh tiến độ cổ phần hóa và thoái vốn nhà nước tại các tập đoàn, tổng công ty lớn, theo danh mục ban hành kèm theo Nghị định số 57/2026/NĐ-CP của Chính phủ về cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Trong đó, Đề án yêu cầu tiếp tục rà soát, tháo gỡ các vướng mắc liên quan đến pháp lý đất đai, xác định giá trị doanh nghiệp, định giá tài sản công.

Một thay đổi đáng chú ý trong định hướng cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước thời gian tới là việc nghiên cứu áp dụng các phương thức phân phối cổ phần linh hoạt hơn, thay vì chủ yếu dựa vào những hình thức đấu giá truyền thống.

Cụ thể, các cơ chế linh hoạt như dựng sổ điện tử (book-building), đấu giá điện tử sẽ được nghiên cứu áp dụng để mở rộng tiếp cận nhà đầu tư tổ chức quốc tế và tăng tính minh bạch trong quá trình thoái vốn nhà nước nhằm nâng cao hiệu quả huy động vốn và tối ưu hóa giá trị tài sản nhà nước.

Việc áp dụng phương thức dựng sổ có thể giúp đại diện chủ sở hữu và đơn vị tư vấn thăm dò nhu cầu của nhà đầu tư trước khi quyết định mức giá và khối lượng phân phối. Thông qua quá trình ghi nhận nhu cầu mua tại các vùng giá khác nhau, bên bán có thêm cơ sở đánh giá mức độ quan tâm thực tế của thị trường, xác lập mức giá phù hợp và lựa chọn cơ cấu nhà đầu tư.

So với việc xác định một mức giá khởi điểm rồi đưa toàn bộ lượng cổ phần ra đấu giá, dựng sổ có khả năng hỗ trợ quá trình hình thành giá sát hơn với cung – cầu, nhất là đối với các doanh nghiệp quy mô lớn, có nhu cầu thu hút nhà đầu tư tổ chức trong và ngoài nước.

Cùng với việc dựng sổ điện tử, hình thức đấu giá điện tử cũng sẽ giúp mở rộng phạm vi tiếp cận nhà đầu tư, giảm giới hạn về địa điểm, thời gian và thủ tục tham gia. Việc số hóa toàn bộ quá trình đăng ký, đặt lệnh và công bố kết quả cũng có thể tăng khả năng giám sát, hạn chế sự bất cân xứng thông tin và nâng cao tính công khai của thương vụ.

Đề án cũng yêu cầu các bên tích cực triển khai cổ phần hóa, thoái vốn tại doanh nghiệp theo kế hoạch, lộ trình đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt; nghiên cứu ban hành tiêu chí chấm điểm, có thưởng phạt nghiêm minh. Các doanh nghiệp sau cổ phần hóa được thúc đẩy để thực hiện đăng ký giao dịch/niêm yết ngay khi đủ điều kiện.

Định hướng mới cho thấy, yêu cầu đối với cổ phần hóa không chỉ dừng ở hoàn thành kế hoạch bán vốn. Thương vụ thành công còn cần tạo được cơ cấu cổ đông đủ rộng, thu hút nhà đầu tư có năng lực tài chính, kinh nghiệm quản trị và khả năng đồng hành dài hạn với doanh nghiệp.