Một buổi tối đầu tháng Sáu, không gian mạng đổ dồn sự chú ý vào bài đăng dài vỏn vẹn vài dòng trên nền tảng Threads. Câu chuyện về một cô gái trẻ đi đò Tràng An nghe tiếng gọi tên mình trong hang tối, rồi bị tài xế xe công nghệ bỏ rơi giữa đường đêm Ninh Bình nhanh chóng đạt hơn 3 triệu lượt xem chỉ sau chưa đầy một ngày.

Ngay khi làn sóng tranh luận lên đỉnh điểm và cơ quan chức năng vào cuộc xác minh, chủ nhân bài viết đã âm thầm ấn nút ẩn bài đăng với lý do ngắn gọn: “ẩn đi cho lành”. Phản ứng thường thấy của đám đông trước những kịch bản như vậy là cái tặc lưỡi xuề xoà: chuyện tào lao, tin hay không tùy người, bài cũng ẩn rồi thì coi như xong chuyện.

Nhưng thực tế, không có gì là “xong chuyện” ở đây cả. Sự nguy hiểm đáng sợ nhất của loại nội dung này không nằm ở việc nó đúng hay sai, mà nằm ở chính sự vô hại mà đám đông đang mặc định gắn cho nó. Khi lướt mạng xã hội, chúng ta dùng lý trí để phán xét và giải trí, nhưng hành vi đi du lịch lại được vận hành hoàn toàn bằng cảm xúc và nhu cầu tìm kiếm sự an tâm.

Một dòng trạng thái vô thưởng vô phạt, mang màu sắc kinh dị tự chế có thể chỉ tốn của người viết 5 phút gõ bàn phím để đổi lấy sự nổi tiếng nhất thời. Thế nhưng, cái giá phải trả lại thuộc về đời thực. Nó vô tình nhuốm màu kỳ bí độc hại lên một vùng đất, trực tiếp tổn hại đến hình ảnh bình yên, thân thiện mà cả một mảnh đất di sản đã dày công xây dựng làm điểm đến quốc dân cho mọi lứa tuổi.

• Nỗi sợ tiềm thức – Thứ bộ lọc độc hại thiếu thân thiện với số đông

Đám đông có thể dễ dàng quên đi cái tên ẩn sau một tài khoản ảo, thậm chí quên cả văn bản đính chính chính thức từ cơ quan quản lý rằng câu chuyện kia hoàn toàn là một sản phẩm thêu dệt vô căn cứ. Nhưng bộ não con người lại vận hành theo một cơ chế nguyên thủy và vô cùng định kiến: chúng ta ghi nhớ nỗi sợ lâu hơn sự thật. Khi một bài viết đạt tới con số vài triệu lượt xem, nó không còn dừng lại ở mức độ giải trí giải khuây, mà đã kịp kịp cấy vào đầu người đọc một “bộ lọc” độc hại của sự nghi kỵ.

Vài tháng hay thậm chí vài năm sau, khi một gia đình ngồi lại cùng nhau lên kế hoạch cho chuyến đi trốn cuối tuần, cái tên Ninh Bình được xướng lên, lý trí họ sẽ không nhớ nổi cô gái trên Threads năm xưa là ai. Thế nhưng, trong tầng sâu tiềm thức, những tín hiệu tiêu cực lờ mờ về một “tiếng gọi vô hình trong hang tối Tràng An” hay “gã tài xế bỏ khách giữa đêm hoang vắng” sẽ đột ngột dội ngược về.

Chính cảm giác lăn tăn, bất an vô thức ấy là thứ vũ khí vô hình bóp nghẹt ngành du lịch địa phương. Ninh Bình từ trước đến nay vốn dĩ được định vị là một điểm đến “quốc dân” có thể bao dung và chiều lòng mọi lứa tuổi. Đó là nơi các cụ già tìm thấy sự thanh tịnh bên những ngôi chùa cổ, trẻ nhỏ háo hức khám phá thiên nhiên hoang sơ qua những vòm hang, và những người trưởng thành tìm kiếm một khoảng lặng để chữa lành sau chuỗi ngày kiệt sức ở đô thị. DNA của mảnh đất di sản này được dệt nên từ cảm giác an tâm tuyệt đối và sự gần gũi như trở về nhà.

Họ sẽ chọn một vùng đất khác, không hẳn vì nơi đó đẹp hơn, mà chỉ đơn giản là để rũ bỏ một sự bất an không đáng có dính líu đến năng lượng tiêu cực. Cái giá phải trả cho vài phút thăng hoa cảm xúc của một cá nhân, vì vậy, lại được tính bằng sự quay lưng thầm lặng của hàng nghìn du khách.

Hệ lụy của những câu chuyện thêu dệt không dừng lại ở những con số sụt giảm vô hình trên trang đặt phòng, mà nó nhanh chóng biến tướng thành những vấn nạn có thật, hiển hiện ngay tại đời thực. Ngay sau khi một nội dung ma mị đạt đỉnh tương tác, một làn sóng “du lịch hiếu kỳ” lệch lạc sẽ lập tức được kích hoạt.

Thay vì đến để thưởng ngoạn cảnh sắc thiện lành, một bộ phận đám đông bắt đầu kéo về địa phương để tổ chức những chuyến “săn ma” đêm khuya, bật livestream trực tiếp, hay liên tục đăng tải các bài viết tường thuật giật gân tại chính các địa điểm được nhắc đến trong câu chuyện. Những hành vi phóng xe máy xuyên đêm, tụ tập nơi vắng vẻ chỉ để thỏa mãn tính tò mò không chỉ gây mất an ninh trật tự tại một vùng quê vốn dĩ yên bình, mà còn trực tiếp đe dọa đến sự an toàn của chính những người tham gia. Một không gian di sản quốc gia bỗng chốc bị biến thành một “sân khấu thử thách lòng dũng cảm” đầy hỗn loạn và rủi ro.

• Sự bất công với mồ hôi và nụ cười của người bản địa

Sự bất công lớn nhất của những dòng trạng thái “câu view” nằm ở sự đối lập tàn nhẫn giữa một bên là sự tùy tiện vô trách nhiệm trên bàn phím, và một bên là sự đánh đổi bằng mồ hôi, nước mắt của cả một cộng đồng.

Đó là cái cúi đầu chào đón từ mờ sáng của các cô chú chèo đò, là sự nồng hậu của những chủ homestay sẵn sàng thức đêm đón khách bằng cả tấm lòng. Sự bình yên của Ninh Bình chưa bao giờ chỉ là một món quà sẵn có từ thiên nhiên, nó là mồ hôi và lòng tự trọng của cả một tập thể.

Vậy mà, tất cả những nỗ lực bền bỉ ấy bỗng chốc bị đem ra làm bệ phóng cho một câu chuyện thiếu cơ sở. Đám đông vô tâm lướt qua có thể coi đó là câu chuyện giải trí tào lao, xầm xì tán gẫu lúc trà dư tửu hậu rồi quên khuấy đi. Nhưng đối với những con người đang sống dựa vào dòng sông, dựa vào vách núi Ninh Bình, họ không thể quên. Lời thêu dệt có thể sẽ là đòn giáng mạnh mẽ vào miếng cơm manh áo của họ.

Khi một địa danh vô tình bị gắn chiếc nhãn tiêu cực trên không gian mạng, những hệ lụy để lại cho đời thực luôn mang một sức nặng rõ ràng. Đằng sau thế giới ảo của những bài đăng triệu view là cuộc sống bình dị của những người dân bản địa, những người vốn không sử dụng mạng xã hội Threads để tự thanh minh hay đối thoại trước làn sóng tin đồn. Họ chỉ biết tiếp tục mẫn cán với công việc của mình, nhưng phải đối mặt với nguy cơ sụt giảm lượng khách, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế từ những chuyến đò, những phòng nghỉ homestay.

Tổn thương đời thực này, vì thế, không chỉ dừng lại ở những con số kinh tế sụt giảm, mà còn chạm vào niềm tự hào và lòng hiếu khách của những con người đang ngày đêm gìn giữ hình ảnh một Ninh Bình văn minh, bình an và tử tế.

• Hệ lụy hiện hữu phía sau những câu chuyện thất thiệt và mơ hồ

Mối nguy hại thực sự của những câu chuyện thêu dệt này không dừng lại ở thời điểm nút “ẩn bài” được nhấn xuống, mà nó đã kịp để lại một “vết sẹo kỹ thuật số”. Nhiều người sẽ đặt câu hỏi: Làm sao cơ quan chức năng có thể xác minh được một câu chuyện mang màu sắc tâm linh? Nhưng thực tế, một câu chuyện hoàn toàn không thể xác minh được tính thực hư, có nghĩa là nó chỉ tồn tại duy nhất trong tâm trí của người kể.

Sự dung túng này càng trở nên đáng ngại khi thuật toán của các nền tảng mạng xã hội thế hệ mới hoàn toàn vô tri. Hệ thống máy học không sở hữu bộ lọc về đạo đức, cũng chẳng có tư duy để phân định đúng sai, thực giả; thứ duy nhất nó ưu tiên là những nội dung kích thích được sự hiếu kỳ để giữ chân người dùng lâu nhất.

Việc tùy tiện gán ghép những tin đồn vô căn cứ về năng lượng tâm linh hay các hiện tượng tiêu cực đã trực tiếp làm mờ đi bức tranh bình dị ấy, đồng thời tiếp tay cho thứ văn hóa “rage-bait” – câu view bằng sự hoang mang của đám đông.

Đây chính là lý do vì sao một vùng đất đã dành bao nhiêu năm trời để kiên trì xây dựng nền kinh tế du lịch bền vững và văn minh như Ninh Bình lại phản ứng dứt khoát trước các tin đồn vô căn cứ. Không một điểm đến quốc gia nào muốn thương hiệu của mình bị gắn liền với dăm ba câu chuyện kỳ quặc, và cũng chẳng có một nền du lịch tử tế nào muốn được nhớ đến bởi những làn sóng hiếu kỳ hỗn tạp.

Mục tiêu tối thượng của du lịch bền vững là tạo ra một không gian an toàn, thư thái cho tất cả mọi người, chứ không phải là nơi dung túng cho những hành vi giật gân, thiếu kiểm soát. Việc dập tắt những tin đồn mơ hồ, vì thế, chính là hành động bảo vệ kiên quyết cho thành quả lao động của cả một cộng đồng, giữ cho dòng chảy phát triển của địa phương luôn đi đúng hướng thiện lành và văn minh vốn có.

Mạng xã hội có thể ồn ào với những thuật toán đầy biến động, nhưng Ninh Bình thì vẫn luôn ở đó – dung dị, gần gũi và dang rộng vòng tay chào đón mọi thế hệ du khách bằng tất cả sự thiện lành nguyên bản. Đã đến lúc mỗi người dùng mạng cần tự trang bị cho mình một bộ lọc tư duy đủ tỉnh táo để “thanh tẩy” những tạp âm, những nội dung độc hại trên không gian số.

Bảo vệ hình ảnh của một di sản không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý, mà còn bắt đầu từ chính sự trách nhiệm của mỗi người.