Giải ngân đầu tư công chậm: Điểm nghẽn nằm ngoài khâu thanh toán

Kiểm soát nhanh hơn, thủ tục thuận lợi hơn

Theo số liệu của Kho bạc Nhà nước (KBNN), tính đến ngày 15/6/2026, lũy kế vốn đầu tư công thanh toán, chi trả qua KBNN từ nguồn ngân sách nhà nước thuộc kế hoạch năm 2026 đạt 188.832,3 tỷ đồng, tương ứng 20,5% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao và thanh toán qua hệ thống KBNN.

Trong đó, vốn trong nước thanh toán đạt 186.600,2 tỷ đồng, bằng 20,6% kế hoạch; vốn ngoài nước xác nhận thanh toán qua KBNN đạt 2.232,1 tỷ đồng, bằng 12,6% kế hoạch được giao.

Thông tin tại buổi gặp mặt báo chí chiều 19/6, bà Lương Thị Hồng Thúy, Phó Trưởng ban Chính sách – Pháp chế KBNN cho biết, ngay từ đầu năm 2026, toàn hệ thống đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm góp phần đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công.

Bà Lương Thị Hồng Thúy, Phó Trưởng ban Chính sách – Pháp chế KBNN trao đổi thông tin tại cuộc gặp mặt báo chí ngày 19/6. Ảnh: H.T

Theo đó, hàng tuần KBNN báo cáo cấp có thẩm quyền tình hình giải ngân vốn đầu tư công của các bộ, ngành, địa phương để cung cấp thông tin phục vụ công tác điều hành của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ, đồng thời cập nhật thông tin giải ngân trên cổng thông tin của Chính phủ.

Bên cạnh đó, hàng tháng, KBNN gửi văn bản thông báo kết quả giải ngân đến các bộ, ngành và địa phương để các đơn vị chủ động theo dõi tình hình, kịp thời chỉ đạo chủ đầu tư đẩy nhanh tiến độ thực hiện và giải ngân vốn.

KBNN cũng chỉ đạo các KBNN khu vực tăng cường phối hợp với chủ đầu tư, hướng dẫn thực hiện hồ sơ, thủ tục thanh toán theo quy định tại Nghị định số 254/2025/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý, thanh toán, quyết toán dự án sử dụng vốn đầu tư công.

Theo bà Lương Thị Hồng Thúy, việc triển khai nghị định mới đã tạo ra những thay đổi quan trọng trong cải cách thủ tục hành chính. Nếu trước đây, chủ đầu tư phải gửi trực tiếp các bộ hồ sơ dày gồm hợp đồng và phương án bồi thường, giải phóng mặt bằng thì nay chỉ cần gửi bảng thông tin hợp đồng và bảng tổng hợp phương án bồi thường qua dịch vụ công trực tuyến.

Để đáp ứng yêu cầu mới, KBNN đã nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin, bảo đảm xử lý hồ sơ trực tuyến thông suốt, tạo thuận lợi cho chủ đầu tư trong quá trình giao dịch. Nhờ đó, thời gian kiểm soát chi được rút ngắn từ tối đa 3 ngày xuống còn tối đa 2 ngày làm việc theo quy định của Chính phủ; nhiều khoản chi được giải ngân chỉ trong vài giờ sau khi hồ sơ hợp lệ được tiếp nhận.

Điểm nghẽn nằm ở khâu triển khai dự án

Mặc dù công tác thanh toán, kiểm soát chi đã có nhiều chuyển biến tích cực, song tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công vẫn ở mức thấp.

Giải ngân vốn đầu tư công 6 tháng đầu năm vẫn thấp. Ảnh minh họa.

Qua quá trình thanh toán, chi trả vốn đầu tư công và nắm bắt thông tin từ các chủ đầu tư, KBNN nhận thấy còn nhiều yếu tố khách quan và chủ quan ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân.

Trong đó, công tác giải phóng mặt bằng tiếp tục là điểm nghẽn lớn. Việc xác định nguồn gốc đất, đơn giá bồi thường và xây dựng phương án đền bù tại nhiều dự án còn chậm, khiến công trình chưa thể triển khai thi công theo kế hoạch.

Bên cạnh đó, tình trạng thiếu hụt nguồn cung vật liệu xây dựng, nhất là vật liệu san lấp như đất, cát, đá đắp vẫn tiếp diễn. Giá nguyên vật liệu tăng cao so với dự toán được duyệt, cùng với biến động giá xăng dầu đã làm tăng chi phí đầu tư, buộc nhiều dự án phải thực hiện điều chỉnh dự toán và hợp đồng.

Đối với các dự án quy mô lớn, dự án trọng điểm, việc nhập khẩu thiết bị từ nước ngoài còn chậm cũng ảnh hưởng đáng kể đến tiến độ thi công và nghiệm thu khối lượng hoàn thành.

Một nguyên nhân khác là trong những tháng đầu năm, nhiều chủ đầu tư vẫn tập trung hoàn thiện các thủ tục chuẩn bị đầu tư như thiết kế, thẩm định, phê duyệt và lựa chọn nhà thầu. Do đó, khối lượng nghiệm thu đủ điều kiện thanh toán chưa nhiều.

Ngoài ra, tại một số địa phương, đặc biệt ở cấp xã, phường, tình trạng thiếu cán bộ phụ trách đầu tư công, trong khi phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ, cũng tác động không nhỏ đến tiến độ triển khai dự án và giải ngân vốn.

Những yếu tố này cho thấy, tiến độ giải ngân vốn đầu tư công không chỉ phụ thuộc vào khâu kiểm soát chi mà còn đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý, chủ đầu tư và địa phương trong suốt quá trình chuẩn bị, tổ chức thực hiện dự án.