Kinh tế vững đà tăng trưởng, nhưng áp lực lớn đang chờ phía trước

Thu ngân sách tăng 10,2% so với cùng kỳ

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, mặc dù trong tháng 3, nền kinh tế phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức lớn do ảnh hưởng từ xung đột tại Trung Đông, nhưng nhờ kết quả tích cực trong 2 tháng đầu năm, tính chung quý I, tình hình kinh tế – xã hội nước ta tiếp tục đạt được những kết quả tích cực, đáng ghi nhận.

Theo số liệu cập nhật, rà soát đến ngày 1/4/2026, tốc độ tăng GDP quý I ước đạt khoảng 7,3 – 7,8% so với cùng kỳ. Tăng trưởng quý I mặc dù thấp hơn so với kịch bản Nghị quyết số 01/NQ-CP (9,1%) và Nghị quyết số 23/NQ-CP (khoảng 8%), nhưng cao hơn tốc độ tăng quý I/2025 (6,93%) và là kết quả đáng khích lệ trong bối cảnh thế giới rất khó khăn hiện nay. Trong quý I, có 23/34 địa phương tăng trưởng GRDP từ 8% trở lên, trong đó có 4 địa phương tăng trưởng 2 con số là Hà Tĩnh, Ninh Bình, Hải Phòng và Hưng Yên.

Nguồn: Bộ Tài chính. Đồ họa: Phương Anh

Nhiều dự án công nghiệp mới, nhất là trong các ngành công nghiệp hỗ trợ, vật liệu cơ bản được đưa vào vận hành. Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) nhóm vật liệu sản xuất quý I tăng khoảng 16 – 17,5% so với cùng kỳ, cao hơn so với nhóm hàng tiêu dùng dân cư (5 – 7%). Chỉ số Nhà quản trị mua hàng (PMI) tháng 3 đạt 51,2 điểm, là tháng thứ 9 liên tiếp trên 50 điểm; chỉ số tiêu thụ toàn ngành công nghiệp chế biến, chế tạo quý I ước tăng 8 – 9,6% so với cùng kỳ (cùng kỳ năm 2025 tăng 5,4%).

Kinh tế vĩ mô cơ bản ổn định, lạm phát được kiểm soát, các cân đối lớn được bảo đảm. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân quý I tăng khoảng 3,5 – 3,6% so với cùng kỳ, thấp hơn mục tiêu cả năm (khoảng 4,5%).

Đặc biệt, thu ngân sách nhà nước 3 tháng ước đạt 820 nghìn tỷ đồng, bằng 32,4% dự toán, tăng 10,2% so với cùng kỳ. Trong đó thu từ 3 khu vực sản xuất, kinh doanh ước đạt 40% dự toán, tăng 25,8%, cho thấy tín hiệu phục hồi tích cực. Kết quả này càng đáng ghi nhận khi trong cùng thời gian, Chính phủ đã thực hiện giảm, gia hạn thuế, phí… khoảng 43,6 nghìn tỷ đồng để hỗ trợ sản xuất, kinh doanh.

Bên cạnh những kết quả đạt được là cơ bản, nền kinh tế nước ta cũng còn những bất cập, nhất là từ tháng 3, do xung đột tại Trung Đông.

Cụ thể, tăng trưởng, ổn định kinh tế vĩ mô cơ bản chịu nhiều tác động từ bên ngoài. Thị trường tiền tệ, tỷ giá tiếp tục chịu áp lực từ bên ngoài. Tại nhiều ngân hàng thương mại lớn, lãi suất huy động và cho vay ở các kỳ hạn tiếp tục điều chỉnh tăng.

Kết quả thu ngân sách nhà nước tăng khá, nhưng tiến độ thu một số loại thuế như thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt… có dấu hiệu giảm dần qua các tháng. Thời gian tới, dự báo sẽ khó khăn hơn do tác động của xung đột tại Trung Đông.

Chỉ số IIP tháng 3 ước tăng khoảng 6,5 – 7% so với cùng kỳ, thấp hơn tốc độ tăng 2 tháng đầu năm (10,4%). Chỉ số PMI mặc dù vẫn trên 50 điểm, nhưng đã giảm so với tháng 2 (54,3 điểm); chi phí đầu vào và giá bán ra tăng nhanh, tốc độ tăng sản lượng và số lượng đơn hàng mới tăng chậm lại, thời gian giao hàng kéo dài.

Đáng lưu ý hơn là xuất khẩu của doanh nghiệp trong nước giảm hơn 18% so với cùng kỳ, nhập khẩu giảm hơn 7%, nền kinh tế đã nhập siêu 4 tháng liền. Đây là vấn đề cần lưu ý, đặc biệt trong bối cảnh chính sách thuế của Hoa Kỳ còn rất khó lường.

Hiện nay, lạm phát bình quân quý I vẫn thấp hơn mục tiêu cả năm, nhưng nếu giá xăng dầu tiếp tục ở mức cao sẽ tác động lớn hơn lạm phát trong các tháng tiếp theo. Ngoài ra, tâm lý người tiêu dùng vẫn rất thận trọng trước áp lực chi phí sinh hoạt tăng cao, cùng với đó là sự phục hồi chậm chạp của thị trường bất động sản.

Đồng thời, những điểm nghẽn về thể chế pháp luật vẫn cần tiếp tục được rà soát, tháo gỡ theo yêu cầu phát triển mới. Thủ tục hành chính còn rườm rà, hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn, định mức kinh tế – kỹ thuật chậm được hoàn thiện, gây khó khăn cho người dân, doanh nghiệp. Công tác vận hành bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp còn một số khó khăn, vướng mắc; năng lực thực thi của cán bộ cấp cơ sở cần tiếp tục cải thiện.

Chặng đường phía trước còn nhiều thách thức

Với tình hình như vậy, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng năm 2026 phấn đấu từ 10% trở lên, Bộ Tài chính ước tính các quý còn lại phải tăng khoảng 11% so với cùng kỳ, cao hơn khoảng 0,7 – 1% so với kịch bản tại Nghị quyết số 01/NQ-CP. Điều này cho thấy yêu cầu đặt ra là rất cao, đòi hỏi phải tập trung khai thác hiệu quả các nguồn lực, thúc đẩy tiến độ các dự án lớn, của cả khu vực nhà nước và tư nhân để sớm đưa vào khai thác, vận hành, tăng năng lực sản xuất mới cho nền kinh tế.

Để giải quyết bài toán này, một loạt giải pháp trọng tâm đã được Bộ Tài chính tham mưu đề xuất, tập trung vào việc khơi thông nguồn lực và cởi trói thể chế.

Cụ thể, về thị trường xăng dầu, Bộ Công thương cần theo dõi sát diễn biến thị trường, thường xuyên đánh giá tình hình cung cầu, dự trữ và hoạt động của hệ thống phân phối xăng dầu để điều hành phù hợp, bảo đảm nguồn cung xăng dầu trong nước, kịp thời báo cáo vấn đề phát sinh vượt thẩm quyền. Đồng thời, đẩy nhanh việc bổ sung dự trữ xăng dầu, trong đó hoàn thành xây dựng và triển khai chiến lược dự trữ năng lượng quốc gia (và một số mặt hàng thiết yếu khác) trong quý III.

Bộ Tài chính tăng cường quản lý thu, chống thất thu, mở rộng cơ sở thu; theo dõi sát diễn biến thu ngân sách nhà nước, đánh giá kỹ tác động của các chính sách để kiến nghị các giải pháp phù hợp, bảo đảm cân đối giữa việc thực hiện mục tiêu thu ngân sách và hỗ trợ người dân, doanh nghiệp. Đồng thời, tiếp tục thực hiện các chính sách giảm, gia hạn thuế, phí… đã ban hành.

Các bộ, cơ quan, địa phương triệt để tiết kiệm chi thường xuyên, đặc biệt là chi hội nghị, hội thảo, đi công tác trong và ngoài nước để tiết kiệm 10% và phấn đấu tiết kiệm thêm trên 5% chi thường xuyên, dành nguồn lực cho các nhiệm vụ an sinh xã hội, các dự án hạ tầng trọng điểm.

Ngân hàng Nhà nước tăng cường chỉ đạo các tổ chức tín dụng triển khai các giải pháp giữ ổn định mặt bằng lãi suất, thực hiện nghiêm việc công khai lãi suất tiền gửi và chấp hành mức lãi suất tối đa theo quy định hiện hành.

Các bộ, cơ quan, địa phương khẩn trương rà soát, thống kê, phân loại tổng thể các dự án tồn đọng (kể cả các dự án trong và ngoài ngân sách). Những vấn đề thuộc thẩm quyền thì phải quyết liệt xử lý dứt điểm, đồng thời báo cáo rõ vướng mắc và sớm đề xuất phương án xử lý đối với những vấn đề vượt thẩm quyền; phấn đấu hoàn thành việc xử lý trong quý III.

Có thể thấy, nền kinh tế đã đi qua quý đầu tiên của năm 2026 với nhiều tín hiệu tích cực hơn dự báo. Tuy nhiên, chặng đường phía trước vẫn còn rất nhiều áp lực. Để biến mục tiêu tăng trưởng cao thành hiện thực, điều quan trọng nhất trong thời gian tới là phải nâng cao năng lực tự chủ, tập trung vào đổi mới sáng tạo, khoa học công nghệ và nâng cao năng suất. Chỉ khi đó, nền kinh tế mới có thể vững vàng vượt sóng gió trong một thế giới ngày càng nhiều biến động.