Làm dày “kệ hàng” trên sàn chứng khoán

Chính sách mở đường cho nguồn cung mới

Nguồn cung của thị trường chứng khoán đang được mở rộng nhanh hơn. Không chỉ có thêm doanh nghiệp niêm yết, thị trường còn cần những sản phẩm giúp nhà đầu tư phân bổ vốn theo chiến lược, tiếp cận các nhóm tài sản khác nhau và phòng vệ khi thị trường biến động. Những thay đổi chính sách thời gian qua đang từng bước mở đường cho cả các lớp hàng hóa này.

Bộ Tài chính vừa công bố và triển khai lấy ý kiến dự thảo sửa đổi, bổ sung Thông tư số 58/2021/TT-BTC về chứng khoán phái sinh và thị trường chứng khoán phái sinh. Một nội dung đáng chú ý là việc bổ sung hợp đồng quyền chọn niêm yết dựa trên chỉ số chứng khoán, gồm quyền chọn mua và quyền chọn bán.

Nguồn cung của thị trường chứng khoán đang được mở rộng nhanh hơn. Ảnh: Đức Thanh

Dự thảo sau khi được phê duyệt sẽ đặt những viên gạch pháp lý đầu tiên cho sản phẩm mới, từ tài sản cơ sở, giá thực hiện, thời điểm và hình thức thực hiện hợp đồng đến cơ chế ký quỹ, bù trừ và thanh toán.

Hợp đồng quyền chọn cung cấp thêm khả năng xây dựng chiến lược đầu tư theo các kịch bản thị trường khác nhau. Đặc biệt, sản phẩm mới này có thể trở thành công cụ phòng vệ danh mục cho công ty quản lý quỹ, công ty chứng khoán, tổ chức tài chính và nhà đầu tư chuyên nghiệp.

Còn trên thị trường chứng khoán cơ sở, nguồn hàng cũng được bổ sung đáng kể. Trong đó, nguồn cung chứng chỉ quỹ ETF tăng khá nhanh trong năm 2026. ETF VCAM Growth VNDIVIDEND dự kiến hoàn tất đợt IPO ngày 15/9; sau khi hoàn tất thành lập và niêm yết, số ETF trên thị trường có thể tăng lên 22 mã. Vừa qua, vào ngày 10/9, ETF PHFM VNSHINE của Quản lý quỹ Phú Hưng tiếp tục được đưa vào giao dịch. Hai ETF chiến lược VinaCapital VN50 Growth và VinaCapital VNMitech niêm yết hồi giữa năm.

Đằng sau tốc độ bổ sung sản phẩm chứng chỉ quỹ là cơ chế cởi mở hơn liên quan đến phát triển chỉ số. Theo ông Bùi Hoàng Hải – Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, từ năm 2025, công ty quản lý quỹ, hệ thống sở giao dịch và đối tác quốc tế có thể chủ động đề xuất xây dựng các bộ chỉ số đầu tư. Khi “nguyên liệu” chỉ số được mở rộng theo nhu cầu thị trường, cơ chế này tạo nền tảng để thêm nhiều chỉ số được chuyển hóa thành sản phẩm đầu tư thực tế.

Không riêng các chứng chỉ quỹ, nguồn cung cổ phiếu đồng thời được mở rộng sau những thay đổi lớn tại Nghị định số 245/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 155/2020/NĐ-CP hướng dẫn Luật Chứng khoán. Với trường hợp IPO gắn với niêm yết, Sở giao dịch chứng khoán xem xét hồ sơ đăng ký niêm yết song song với quá trình UBCKNN xem xét hồ sơ chào bán. Thời hạn đưa chứng khoán vào giao dịch sau khi được chấp thuận niêm yết cũng giảm từ 90 xuống 30 ngày, qua đó rút ngắn khoảng chờ của doanh nghiệp và nhà đầu tư. Việc đưa cổ phiếu các công ty đại chúng là doanh nghiệp FDI lên niêm yết, giao dịch tại Sở giao dịch chứng khoán cũng được lên kế hoạch từng bước triển khai.

Hạ tầng sẵn sàng cho sản phẩm mới

Từ cổ phiếu IPO, ETF hay xa hơn là sản phẩm quyền chọn chỉ số, chính sách đang mở thêm những “kệ hàng” mới cho thị trường. Tuy nhiên, hành lang pháp lý mới là điều kiện cần. Để sản phẩm thực sự sống được, còn phụ thuộc vào thanh khoản, nhu cầu đầu tư và một hạ tầng vận hành đủ an toàn.

Hệ thống công nghệ thông tin KRX chính thức vận hành từ ngày 5/5/2025 là bước chuẩn bị quan trọng cho quá trình mở rộng nguồn cung sản phẩm. Không chỉ nâng năng lực xử lý lệnh và đáp ứng quy mô thanh khoản lớn hơn, hệ thống mới còn được thiết kế để hỗ trợ những nghiệp vụ và sản phẩm phức tạp như giao dịch trong ngày, bán khống, hợp đồng tương lai trên các chỉ số mới và quyền chọn.

Tuy nhiên, dù hạ tầng cho phép, mỗi nghiệp vụ mới đều cần hành lang pháp lý, quy chế của các đơn vị vận hành, quá trình kiểm thử và sự chấp thuận của cơ quan quản lý. Cách triển khai theo từng giai đoạn giúp thị trường có thời gian đánh giá nhu cầu, mức độ sẵn sàng của thành viên và những rủi ro có thể phát sinh trước khi mở rộng.

Theo đó, từ các cấu phần từ hệ thống giao dịch đến quy định về sản phẩm đang được chuẩn bị nối tiếp nhau, thay vì đưa một công cụ phức tạp ra thị trường khi hạ tầng chưa sẵn sàng. Như với hợp đồng quyền chọn, yêu cầu về hạ tầng không chỉ dừng ở khả năng tiếp nhận và khớp lệnh. Hệ thống phải xác định phí quyền chọn, giá trị ký quỹ, trạng thái lãi, nghĩa vụ thực hiện và khoản thanh toán tại ngày đáo hạn.

Đằng sau mỗi giao dịch còn là bài toán kiểm soát rủi ro theo thời gian thực. Khi thị trường biến động mạnh, nghĩa vụ của bên bán quyền chọn có thể tăng nhanh, kéo theo nguy cơ thiếu hụt ký quỹ hoặc mất khả năng thanh toán. Vì vậy, cơ chế tính toán ký quỹ, cảnh báo và bổ sung ký quỹ, giới hạn vị thế, giám sát giao dịch bất thường cũng như quy trình xử lý vi phạm phải vận hành đồng bộ với hệ thống giao dịch.

Dự thảo sửa đổi, bổ sung thông tư về chứng khoán phái sinh và thị trường chứng khoán phái sinh cũng đang đồng thời chuẩn bị cho việc Công ty Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSC) đảm nhiệm chức năng đối tác bù trừ trung tâm đối với cả thị trường cơ sở và phái sinh.

Hạ tầng cho hàng hóa mới vì thế gồm cả công nghệ, bù trừ, thanh toán và năng lực giám sát. Với những sản phẩm có mức độ đòn bẩy cao như quyền chọn, triển khai thận trọng theo từng giai đoạn không làm chậm quá trình đổi mới, mà tạo điều kiện để sản phẩm mới hình thành thanh khoản trên một nền tảng an toàn hơn.