Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất phải là “cuộc cách mạng về tư duy quản trị tài chính công”

Khắc phục chồng chéo, nâng cao hiệu quả ngân sách

Qua thảo luận, các đại biểu Quốc hội cơ bản tán thành sự cần thiết hợp nhất hai đạo luật quan trọng trong quản lý, phân bổ và sử dụng nguồn lực công. Nhiều ý kiến đánh giá việc hợp nhất sẽ giúp khắc phục sự giao thoa, chồng chéo giữa quy trình ngân sách và đầu tư công; qua đó cắt giảm thủ tục, tăng tính chủ động trong điều hành.

Đại biểu Nguyễn Trúc Sơn phát biểu. Ảnh: Quochoi.vn

Theo đại biểu Nguyễn Trúc Sơn (đoàn Vĩnh Long), tại địa phương hiện phải có tới ba nghị quyết khi thông qua kế hoạch đầu tư công và dự toán ngân sách. Nếu hợp nhất các nội dung này, quy trình và thủ tục của địa phương sẽ được rút ngắn đáng kể.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân nhận định kế hoạch đầu tư công trung hạn về bản chất là “một nhánh hữu cơ nằm trong kế hoạch tài chính 5 năm”. Việc hợp nhất hai kế hoạch sẽ tiết kiệm nhiều thời gian và thủ tục hành chính, khắc phục tình trạng một đồng ngân sách chi cho đầu tư công phải đồng thời chịu sự điều chỉnh của hai luật.

Tuy nhiên, các đại biểu đề nghị việc hợp nhất phải thực chất, “không chỉ là sự hợp nhất về mặt hình thức” mà phải tạo ra khung khổ pháp lý thống nhất, hiệu quả trong quản lý, phân bổ và sử dụng nguồn lực công.

Góp ý cho dự thảo, nhiều đại biểu tập trung vào việc tích hợp kế hoạch tài chính 5 năm và kế hoạch đầu tư công trung hạn; phân định thẩm quyền giữa Quốc hội, Chính phủ, HĐND và UBND; phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi; sử dụng nguồn tăng thu, dự phòng ngân sách, quỹ dự trữ tài chính; điều chỉnh dự toán, chuyển nguồn và kiểm soát vay của địa phương.

Một số ý kiến đề nghị tăng quyền chủ động điều chỉnh vốn trong phạm vi tổng mức, mục tiêu và nguyên tắc phân bổ đã được cơ quan dân cử quyết định. Đại biểu Trần Thanh Hà (đoàn Hà Nội) phản ánh có trường hợp dự án đã được bố trí vốn nhưng chưa thể triển khai, trong khi dự án khác đủ điều kiện lại thiếu vốn. “Nếu không có cơ chế điều chỉnh kịp thời thì ngân sách có tiền nhưng công việc vẫn không chạy”, đại biểu nhận xét.

Các đại biểu cũng đề nghị thu hẹp trường hợp được chuyển nguồn, phân biệt nguyên nhân khách quan với nguyên nhân chủ quan và gắn trách nhiệm của người đứng đầu với những khoản vốn đã chuyển nguồn nhưng tiếp tục không giải ngân được.

Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (đoàn Quảng Trị) phát biểu.

Một nội dung được nhiều đại biểu nhấn mạnh là phải thay đổi tư duy quản lý từ kiểm soát đầu vào, hồ sơ và quy trình hành chính sang đánh giá kết quả đầu ra, hiệu quả kinh tế – xã hội.

Đại biểu Nguyễn Thành Trung (đoàn Lào Cai) cho rằng việc hợp nhất hai luật “không đơn thuần là một cuộc sáp nhập cơ học về mặt kỹ thuật, mà phải là một cuộc cải cách về thể chế lập pháp và một cuộc cách mạng về tư duy quản trị tài chính công”. Đại biểu đề nghị lấy hiệu quả kinh tế – xã hội làm thước đo hàng đầu để phân bổ và đánh giá hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Tích hợp kế hoạch tài chính và kế hoạch đầu tư công là vấn đề cốt lõi

Giải trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã tổng hợp các ý kiến đại biểu góp ý cho dự thảo vào 10 nhóm vấn đề.

Thứ nhất là tích hợp kế hoạch tài chính 5 năm và kế hoạch đầu tư công trung hạn. Thứ hai là phân cấp, phân quyền gắn với nguồn lực và trách nhiệm giải trình. Thứ ba là thẩm quyền của Quốc hội, HĐND, Thường trực HĐND, Chính phủ và UBND.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu. Ảnh: Đức Thanh

Thứ tư là lập dự toán thu, chi ngân sách nhà nước bảo đảm sát thực tế. Thứ năm là sử dụng số tăng thu trong quá trình điều hành để bảo đảm linh hoạt, hiệu quả. Thứ sáu là thu hẹp phạm vi chuyển nguồn.

Thứ bảy là sử dụng linh hoạt dự phòng ngân sách và quỹ dự trữ tài chính. Thứ tám là phân định chi đầu tư công, chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên. Thứ chín là đánh giá hiệu quả đầu tư công và trách nhiệm của người quyết định. Thứ mười là quản lý vốn vay, bội chi và giới hạn vay của địa phương.

Thay mặt cơ quan soạn thảo, Bộ trưởng cảm ơn các đại biểu đã dành thời gian góp ý sâu sắc, khoa học, sát thực tiễn. Đây là cơ sở để cơ quan soạn thảo tiếp thu, báo cáo cấp có thẩm quyền, hoàn thiện dự án Luật trình Quốc hội thông qua tại kỳ họp tháng 10.

Làm rõ các nội dung đại biểu quan tâm, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết hợp nhất kế hoạch tài chính 5 năm và kế hoạch đầu tư công trung hạn là vấn đề cốt lõi của Luật tích hợp. Dự thảo đã xử lý vấn đề này và dành riêng Chương IV để quy định các nội dung tích hợp kế hoạch tài chính 5 năm và kế hoạch đầu tư công trung hạn.

Về bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương theo Kết luận số 93 của Bộ Chính trị, tính tự chủ của ngân sách địa phương và phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm giải trình, Bộ trưởng cho biết dự thảo đã kế thừa các quy định về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi của các luật hiện hành.

Đồng thời, dự thảo bổ sung nguyên tắc khi ban hành chính sách, chế độ phải đánh giá đầy đủ tác động, xác định rõ nguồn lực và phù hợp với khả năng cân đối ngân sách của từng cấp.

Khắc phục tình trạng dự toán thu, chi không sát thực tế

Về chất lượng lập dự toán, Bộ trưởng cho biết dự thảo đã rà soát, quy định cụ thể nhằm tránh tình trạng dự toán thu và dự toán chi không sát thực tế.

Liên quan đến tình trạng chuyển nguồn, Bộ trưởng đồng tình với ý kiến của các đại biểu cho rằng chuyển nguồn thời gian qua tương đối lớn, làm giảm kỷ luật thu, chi ngân sách. “Chúng tôi cũng đã nhận thức rõ điều này và đã có quy định rõ vào trong luật”, Bộ trưởng khẳng định.

Toàn cảnh phiên họp. Ảnh: Đức Thanh

Giải thích thêm nguyên nhân chuyển nguồn có xu hướng tăng, Bộ trưởng cho biết khi bóc tách số liệu, một phần lớn là nguồn dành cho cải cách tiền lương. Nếu trừ khoản này, quy mô chuyển nguồn đã thu hẹp dần theo thời gian.

Về yêu cầu đánh giá hiệu quả kinh tế – xã hội của dự án đầu tư công theo tinh thần Kết luận số 18, Bộ trưởng cho biết dự thảo đã kế thừa, sửa đổi, bổ sung các quy định của Luật Đầu tư công nhằm cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Đồng thời, dự thảo cụ thể hóa nội dung đánh giá hiệu quả đầu tư trong toàn bộ các khâu thực hiện dự án, từ chuẩn bị, phân bổ, đấu thầu, tổ chức triển khai và đến khi quyết toán đưa vào sử dụng. Đây là cơ sở để việc quản lý đầu tư công không dừng ở kiểm soát thủ tục, tiến độ giải ngân mà gắn với hiệu quả kinh tế – xã hội trong toàn bộ vòng đời của dự án.

Về yêu cầu linh hoạt trong tổ chức thực hiện, đặc biệt là sử dụng nguồn tăng thu, quỹ dự trữ tài chính và dự phòng ngân sách, Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo trân trọng tiếp thu những ý kiến hết sức tâm huyết và thực tiễn của các đại biểu.

“Chúng tôi xin trân trọng cảm ơn và nghiêm túc tiếp thu để chúng ta có luật tốt nhất, hiệu quả nhất, đáp ứng yêu cầu về thu chi ngân sách, làm động lực để phát triển hai con số trong giai đoạn tới”, Bộ trưởng Bộ Tài chính nhấn mạnh.