Mở rộng không gian kinh tế số, tạo động lực tăng trưởng mới cho ASEAN

Động lực tăng trưởng mới

Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 lần thứ ba sẽ được tổ chức tại Hà Nội trong hai ngày 9 – 10/6, với một phiên toàn thể dành riêng cho việc thảo luận về ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).

Theo Ban tổ chức diễn đàn, các diễn giả sẽ xem xét những vấn đề then chốt liên quan đến hạ tầng, nhân lực, dữ liệu và quản trị; đồng thời thảo luận những việc mà chính phủ, khu vực tư nhân và các thể chế khu vực cần thực hiện để biến việc ứng dụng AI toàn diện thành hiện thực thay vì chỉ là khát vọng.

Nguồn: Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính). Đồ họa: Phương Anh

“Phiên thảo luận này đặt ra câu hỏi: làm thế nào để ASEAN có thể thúc đẩy nhanh hơn việc ứng dụng AI theo hướng mang lại những cải thiện thiết thực cho đời sống người dân ở tất cả các quốc gia thành viên, đặc biệt chú trọng tới những nhóm có nguy cơ bị bỏ lại phía sau” – Ban tổ chức nhấn mạnh.

Trong bối cảnh kinh tế số nổi lên như một động lực tăng trưởng mới của khu vực, ASEAN đang đẩy mạnh các nỗ lực xây dựng những khuôn khổ hợp tác hướng tới thương mại số và thương mại điện tử xuyên biên giới.

Các quốc gia thành viên ASEAN đang kỳ vọng hoàn tất đàm phán và ký kết Hiệp định khung về Kinh tế số ASEAN (DEFA) tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49, dự kiến diễn ra tại Philippines vào tháng 11 tới.

Dấu mốc này sẽ thúc đẩy quá trình chuyển đổi số của ASEAN thông qua tăng cường phối hợp trong các lĩnh vực thương mại số, thương mại điện tử xuyên biên giới, thanh toán điện tử và hóa đơn điện tử, nhận dạng và xác thực số, an toàn trực tuyến và an ninh mạng, luồng dữ liệu xuyên biên giới và bảo vệ dữ liệu, chính sách cạnh tranh, hợp tác về các công nghệ mới nổi như AI, cũng như phát triển nguồn nhân lực số.

Theo Vụ Chính sách thương mại đa biên (Bộ Công thương), mục tiêu dài hạn của DEFA là hình thành một không gian kinh tế số thống nhất, giảm tình trạng phân mảnh chính sách và tạo thuận lợi cho thương mại số xuyên biên giới của doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa.

Tuyên bố của Chủ tịch Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48 (diễn ra tại Cebu, Philippines, tháng 5/2026) cũng nêu rõ, các quốc gia thành viên hoan nghênh việc thông qua Kế hoạch Tổng thể số ASEAN giai đoạn 2026 – 2030, văn kiện định hướng chiến lược cho ASEAN trở thành một nền kinh tế số hội nhập, an toàn, đáng tin cậy, đổi mới và bao trùm, trao quyền cho mọi công dân và doanh nghiệp tiếp cận cơ hội, nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo và phát triển thịnh vượng trong nền kinh tế số toàn cầu.

Tăng cường hợp tác số

Trong các chuyến thăm gần đây tới Thái Lan, Singapore và Philippines của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Việt Nam đã nhấn mạnh việc mở rộng hợp tác với các quốc gia này trên nhiều lĩnh vực, bao gồm chuyển đổi số, nhằm tăng cường quan hệ thương mại và đầu tư, đồng thời tạo thuận lợi cho hoạt động của nhà đầu tư và doanh nghiệp.

Chẳng hạn, trong chuyến thăm cấp Nhà nước tới Singapore của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vào cuối tháng 5/2026, Việt Nam xác định hợp tác về khoa học công nghệ và chuyển đổi số là một trong những ưu tiên hàng đầu với quốc gia này.

Hai bên nhất trí tiếp tục khai thác hiệu quả khuôn khổ Đối tác Kinh tế xanh – Kinh tế số, đặc biệt trong triển khai kết nối năng lượng sạch và trao đổi tín chỉ carbon, phát triển hệ thống Khu công nghiệp Việt Nam – Singapore gắn với chuyển giao công nghệ cao…

Các nước thành viên ASEAN đang đẩy mạnh hợp tác số hóa nhằm củng cố hợp tác thương mại và đầu tư.

Đầu năm nay, tại Hà Nội, Hội nghị Bộ trưởng Số ASEAN lần thứ 6 đã thông qua Tuyên bố Hà Nội về hợp tác số, nhấn mạnh việc tăng cường hợp tác số nội khối nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội và phát triển văn hóa trong khu vực.

Tuyên bố kêu gọi các nỗ lực chuyển đổi số mang tính phối hợp và bao trùm trên tất cả các trụ cột hợp tác của ASEAN, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải đẩy nhanh quá trình chuyển đổi số an toàn và toàn diện trong toàn khối.

Theo tuyên bố này, các quốc gia ASEAN sẽ tăng cường hợp tác về AI thông qua bảo đảm hài hòa chính sách và nâng cao các nỗ lực chung về an toàn dưới sự điều phối của Nhóm công tác về quản trị AI cùng các cơ chế hỗ trợ của ASEAN.

Về phía Việt Nam, Việt Nam khẳng định cam kết tiếp tục là thành viên tích cực và có trách nhiệm trong hợp tác số ASEAN cũng như với các đối tác khác. Việt Nam sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ các quốc gia gặp khó khăn trong việc thu hẹp khoảng cách số để cùng phát triển. Việt Nam mong muốn xây dựng hợp tác toàn diện với các nước trên cơ sở minh bạch, tin cậy và tôn trọng lẫn nhau, cùng xây dựng một Cộng đồng Số ASEAN đoàn kết, tự cường và thịnh vượng.

Thời gian qua, Việt Nam nổi lên là một trong những thành viên tích cực nhất của ASEAN trong việc thúc đẩy nền kinh tế khu vực dựa trên động lực số. Thông qua điều phối chính sách, phát triển hạ tầng số, các sáng kiến thương mại số xuyên biên giới, hợp tác an ninh mạng và hỗ trợ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, Việt Nam đã phối hợp chặt chẽ với các quốc gia thành viên ASEAN nhằm tăng cường hội nhập số khu vực.

Chính phủ Việt Nam đang nâng cao hiệu quả vận hành Cơ chế một cửa quốc gia, cho phép doanh nghiệp thực hiện toàn bộ thủ tục trực tuyến và được kết nối với Cơ chế một cửa ASEAN (ASW).

ASW là môi trường cung cấp kiến trúc công nghệ thông tin và khuôn khổ pháp lý an toàn, cho phép trao đổi điện tử dữ liệu thương mại, vận tải và kinh doanh giữa các cơ quan chính phủ và khu vực tư nhân. ASW hướng tới việc đẩy nhanh quá trình thông quan hàng hóa, giảm chi phí và thời gian kinh doanh, đồng thời nâng cao hiệu quả và năng lực cạnh tranh thương mại.

Hiện nay, tất cả doanh nghiệp tại Việt Nam đều thực hiện nộp thuế điện tử và sử dụng hóa đơn điện tử. Thương mại điện tử chiếm khoảng 10% tổng doanh thu bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng trong năm 2025, với quy mô thị trường đạt khoảng 31 tỷ USD./.